TUVA TÜRKÇESİNDE BULUNAN GIRTLAKSI (FARİNGAL) ÜNLÜLERİN FONEMİK ÖZELLİĞİ HAKKINDA

Gamze Yıldırım

TUVA TÜRKÇESİNDE BULUNAN GIRTLAKSI (FARİNGAL) ÜNLÜLERİN FONEMİK ÖZELLİĞİ HAKKINDA

Öz

Tuva Türkçesindeki gırtlaksı (yutaklanan-faringal) ünlülerle ilgili genel kanaat, söz konusu ünlülerin birincil kısa ünlülerden geliştiği yönündedir; ancak 900’ü aşkın sözcükte yaptığımız tarama sonucunda 10 sözcükte, gırtlaksı ünlülerin Ana Türkçede bulunan birincil uzun ünlülerden geliştiği görülmektedir. Bu durum şu şekilde formülleştirilebilir: *V̅ > v’ / *V > v’. Her iki durumda da Tuva Türkçesinin karakteristik seslerinden olan gırtlaksı ünlüler, iki farklı ses birimin (fonem) alt ses birimleri (alofon) durumundadır. Biz bu çalışmada, hem Tuva Türkçesinde gırtlaksılaşan birincil uzun ünlülerin karşılaştırmalı bir listesini sunmaya hem de söz konusu ünlüleri fonemik açıdan değerlendirmeye çalışacağız.

Anahtar Kelimeler

Tuva Türkçesi,gırtlaksı ünlüler,Ana Türkçe,fonem

Kaynakça

Arat, R. R. (1979). Kutadgu Bilig III- indeks. İstanbul: TKAE Yayınları.
Arıkoğlu, E. (2000). Tuva Türkçesinde gırtlaksı ünlüler. Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, 10, s. 543-547.
Arıkoğlu, E. (2007). Tuva Türkçesi. (ed. Ahmet Bican Ercilasun), Türk Lehçeleri Grameri. Ankara: Akçağ Yay., s. 1151-1128.
Ata, A. (1998). Nehcü’l Ferâdîs, dizin- sözlük. Ankara: TDK Yayınları.
Atalay, B. (2006). Divanü Lûgati’t Türk IV (Dizin). Ankara: TDK Yayınları.
Battal, A. (1997). İbni- Mühennâ Lûgati. Ankara: TDK. Yayınları.
Bayram, B. (2007). Çuvaş Türkçesi- Türkiye Türkçesi sözlük. Konya: Tablet Yayınları.
Caferoğlu, A. (1968). Eski Uygur Türkçesi sözlüğü. İstanbul: Edebiyat Fakültesi Basımevi.

Doerfer, G. ve Tezcan, S. (1980). Wörterbuch des chaladsch (dialekt von charrab). Budapest: Akadémıaı Kıadó.
Gaydarci, G. A. vd. (1991). Gagauz Türkçesinin sözlüğü. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
Gürsoy Naskali, E. ve Duranlı, M. (1999). Altayca- Türkçe sözlük. Ankara: TDK Yayınları.
Gürsoy Naskali, E. vd. (2007). Hakasça- Türkçe sözlük. Ankara: TDK Yayınları.
Harrison, K. D. (2000). Topics ın the phonology and the morphology of tuvan. Ph. D. Dissertation, New Haven, Connecticut: Yale University.
Harrison, K. D., Anderson D. S. Gregory, “Tuvan talking dictionary”, http://talkingdictionary.swarthmore.edu/tuvan/ (Erişim tarihi: 27.03.2019).
İpek, B. (2016). Tuva Türkçesinde pekiştirme edatları, Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi (TEKE), 5(4), 1627-1650.
Karşılaştırmalı Türk lehçeleri sözlüğü I- II (Komisyon) (1991). Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
Koçoğlu (Gündoğdu), V. (2010). Tuva Türkçesindeki ünlü uzunluklarına dair. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 10(1), 73-80.
Muzafarov, R. ve Muzafarov, N. (2018). Kırım Tatar Türkçesi-Türkiye Türkçesi- Rusça sözlük (çev. Nariman Seyityahya). Ankara: TDK Yayınları.
Öner, M. (2015). Kazan- Tatar Türkçesi sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
Özşahin, M. (2017). Başkurt Türkçesi sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
Pekacar, Ç. (2011). Kumuk Türkçesi sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
Serebrennikov, B. A. ve Gadjieva, N. Z. (1998). Türk yazı dillerinin karşılaştırmalı-tarihî grameri. Ankara: TDK. Yayınları.
Starostin, S., Dybo, A. ve Mudrak, O. (2003). An etymological dictionary of altaic languages, (3 Vol.). Brill.
Şçerbak, A. M. (1998). Türk lehçelerinin karşılaştırmalı ses bilgisi. Ankara: TDK. Yayınları.
Tavkul, U. (2000). Karaçay- Malkar Türkçesi sözlüğü. Ankara: TDK Yayınları.
Tekin, T. (2008). Orhon yazıtları. Ankara: TDK. Yayınları.
Tekin, T. (1995). Türk dillerinde birincil uzun ünlüler. Ankara: Simurg Yayınları.
Tekin, T. vd. (1995). Türkmence- Türkçe sözlük. Ankara: Simurg Yay.
Toparlı, R., Vural, H. ve Karaatlı, R. (2007). Kıpçak Türkçesi sözlüğü. Ankara: TDK. Yayınları.
Ünlü, S. (2013). Çağatay Türkçesi sözlüğü. Konya: Eğitim Yayınları.
Yudahin, K. K. (1998). Kırgız sözlüğü I-II. Ankara: TDK Yayınları.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Gamze Yıldırım
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

3 Ekim 2019

Gönderilme Tarihi

8 Temmuz 2019

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 8 Sayı: 3

IZ

https://izlik.org/JA39RY98YL

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Yıldırım, G. (2019). TUVA TÜRKÇESİNDE BULUNAN GIRTLAKSI (FARİNGAL) ÜNLÜLERİN FONEMİK ÖZELLİĞİ HAKKINDA. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 8(3), 1467-1478. https://izlik.org/JA39RY98YL

AMA

1.Yıldırım G. TUVA TÜRKÇESİNDE BULUNAN GIRTLAKSI (FARİNGAL) ÜNLÜLERİN FONEMİK ÖZELLİĞİ HAKKINDA. TEKE. 2019;8(3):1467-1478. https://izlik.org/JA39RY98YL

Chicago

Yıldırım, Gamze. 2019. “TUVA TÜRKÇESİNDE BULUNAN GIRTLAKSI (FARİNGAL) ÜNLÜLERİN FONEMİK ÖZELLİĞİ HAKKINDA”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 8 (3): 1467-78. https://izlik.org/JA39RY98YL.

EndNote

Yıldırım G (01 Ekim 2019) TUVA TÜRKÇESİNDE BULUNAN GIRTLAKSI (FARİNGAL) ÜNLÜLERİN FONEMİK ÖZELLİĞİ HAKKINDA. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 8 3 1467–1478.

IEEE

[1]G. Yıldırım, “TUVA TÜRKÇESİNDE BULUNAN GIRTLAKSI (FARİNGAL) ÜNLÜLERİN FONEMİK ÖZELLİĞİ HAKKINDA”, TEKE, c. 8, sy 3, ss. 1467–1478, Eki. 2019, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA39RY98YL

ISNAD

Yıldırım, Gamze. “TUVA TÜRKÇESİNDE BULUNAN GIRTLAKSI (FARİNGAL) ÜNLÜLERİN FONEMİK ÖZELLİĞİ HAKKINDA”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 8/3 (01 Ekim 2019): 1467-1478. https://izlik.org/JA39RY98YL.

JAMA

1.Yıldırım G. TUVA TÜRKÇESİNDE BULUNAN GIRTLAKSI (FARİNGAL) ÜNLÜLERİN FONEMİK ÖZELLİĞİ HAKKINDA. TEKE. 2019;8:1467–1478.

MLA

Yıldırım, Gamze. “TUVA TÜRKÇESİNDE BULUNAN GIRTLAKSI (FARİNGAL) ÜNLÜLERİN FONEMİK ÖZELLİĞİ HAKKINDA”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, c. 8, sy 3, Ekim 2019, ss. 1467-78, https://izlik.org/JA39RY98YL.

Vancouver

1.Gamze Yıldırım. TUVA TÜRKÇESİNDE BULUNAN GIRTLAKSI (FARİNGAL) ÜNLÜLERİN FONEMİK ÖZELLİĞİ HAKKINDA. TEKE [Internet]. 01 Ekim 2019;8(3):1467-78. Erişim adresi: https://izlik.org/JA39RY98YL