MOĞOLİSTAN’DAKİ TENGRİ KAGAN (KHOYOR KHAVÇİG UUL / BAGA KHAIRKHAN) YAZITLARI ÜZERİNE

Nurdin Useev

MOĞOLİSTAN’DAKİ TENGRİ KAGAN (KHOYOR KHAVÇİG UUL / BAGA KHAIRKHAN) YAZITLARI ÜZERİNE

Öz

Bu makalede, Moğolistan’da 2008 ve 2010 yıllarında bulunan Teŋri Kagan Yazıtları ele alınarak üzerinde okuma ve anlamlandırma önerisi yapılmıştır. Çalışma sonucunda araştırma ve incelemeye konu olan yazıtlardaki bazı kelimelerin daha önce yanlış okunduğu ya da yanlış anlaşıldığı tespit edilerek uygun olduğu düşünülen okunuşlar ve anlamlandırmalar önerilmiştir. Örneğin, daha önce bin sayı ismi yorumlanan A×Н harfler kümesinin evinde anlamına gelen ebine kelimesi olabileceği ileri sürülmüştür. Bu bağlamda ‘Öt(ü)k(e)nde T(e)ŋri K(a)g(a)n y(e)lm(e)si (e)b(i)ne ol(u)rm(a)z’ şeklindeki I. Yazıt, ‘Ötüken’de Teŋri Kagan’ın keşif kolu evinde oturmaz’ diye yorumlanmıştır. II. Yazıt, ‘K(a)m(a)g bod(u)n t(e)li T(e)ŋri K(a)g(a)n (e)rm(i)ş (Bütün halkın eşiti, dengi, dostu Teŋri Kagan imiş)’ şeklinde okunmuş ve anlamlandırılmıştır. Bu yazıtlar da Teŋri Kagan’ın öncü askerlerine ait olup, onlar, ilk yazıtta iç savaşlardan dolayı Ötüken’de, vatanlarında evlerinde sakin oturmadıklarını, görev başında bulunduklarını dile getirmişler, ikinci yazıtta Teŋri Kagan ile amcaları arasında yürümekte olan kavgada Teŋri Kagan’ın haklı olduğunu göstermek istemişlerdir.

Anahtar Kelimeler

Moğolistan,Teŋri Kagan Yazıtları,Teŋri Kagan,öncü askerler,Ötüken

Kaynakça

Alyılmaz, C. (1994). Orhun yazıtlarının söz dizimi. Erzurum.
Alyılmaz, C. (2005). Orhun yazıtlarının bugünkü durumu. Ankara.
Alyılmaz, C. (2008). Moğolistan‟da bulunmuş (kök)türk harfli bir yazıt parçası. Türk Dilleri
Araştırmaları Festschrift in Honor of Talat Tekin, 18, 49-60.
Alyılmaz, C. (2015). İpek yolu kavşağının ölümsüzlük eserleri. Ankara.
Alyılmaz, S. (2010). Türkiye Türkçesinde bulunma hâli kategorisi. Dil Araştırmaları, 7, 107-123.
Aydemir, A. (2010). Ötüken ve Ötüken adı üzerine. Türk Dünyası Araştırmaları, 187, 197-222.
Aydın, E. (2007). Ötüken adı ve yeri üzerine düşünceler. Turkish Studies, 2(4), 1262-1270.

Bazılhan, N. (2018). Moŋgoliyada caŋadan tabılgan köne türik bitik metindi keybir eskertkişter turalı. Altaistics, Turcology, Mongolistics, 2, 120-126.
Berta, A. (2002). Yelme ve bıŋa. Türkçe Kökenli Macar Kavim Adları (Çeviri: Nurettin DemirEmine Yılmaz). Ankara.
Ercilasun, A. B. (2016). Türk kağanlığı ve Türk bengü taşları. İstanbul.
Genç, R. (1981). Karahanlı devlet teşkilâtı (XI. yüzyıl) (Türk hâkimiyet anlayışı ve Karahanlılar). İstanbul.
Gömeç, S. (2004). Ergenekon. Orkun, 79, 2.
Kızlasov, İ. L. (1994). Runiçeskya pis’mennost’ evraziyskih stepey. Moskova.
Kononov, A. N. (1980). Grammatika yazıka tyurkskih runiçeskih pamyatnikov . Leningrad: Nauka.
Magail, J, Gantulga, J-O, Yeruul-Erdene, C, Salıcıs, C. (2010). Découverte d‟une inscription turque proche de tsatsyn ereg. Bulletin Du Musée d’Anthropologie réhistorique de Monaco, 50, 115-119.
Meliyoranskiy, P. M. (1900). Arab-filolog o turetskom yazıke. Sankt-Petersburg.
Mert, O. (2009). Ötüken Uygur dönemi yazıtlarından tes, tariat, şine us. Ankara.
Mukambaev, C. (2009). Kırgız tilinin diyalektologiyalık sözdügü. (Yayıma Hazırlayan: Prof. Dr. Kadıralı Konkobaev). Bişkek.
Munkhtulga, R. (2012). Baga Khairkhan‟daki eski Türk yazıtları. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 1(1), 26-35.
Nadelyayev, V. M. vd. (1969). Drevnetyurkskiy slovar’. Leningrad.
Tekin, T. (1994). Tunyukuk yazıtı. Ankara.
Tekin, T. (2003). Orhon Türkçesi grameri. (Yayımlayan: Mehmet Ölmez). İstanbul.
Tenişev, E. R. vd. (2001). Sravnitel’no-istoriçeskaya grammatika tyurkskih yazıkov, leksika. (Genişletilmiş II. baskı). Moskova: Nauka.
Useev, N. (2011). Yenisey cazma estelikteri I: leksikası cana tekstter. Bişkek: Kırgız Millî Bilimler Akademisi Dil ve Edebiyat Enstitüsü Yayınları.
Useev, N. (2018). Moğolistan‟da yeni bulunan urtyn gol yazıtı. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7(4), 2069-2077.
Zayançkovskiy, A. A. (1958). Tartışma konuşması. Voprosı Diyalektologii Tyurkskih Yazıkov, Bakü.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Nurdin Useev Bu kişi benim
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

15 Haziran 2020

Gönderilme Tarihi

14 Mart 2020

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 9 Sayı: 2

IZ

https://izlik.org/JA29FF78YN

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Useev, N. (2020). MOĞOLİSTAN’DAKİ TENGRİ KAGAN (KHOYOR KHAVÇİG UUL / BAGA KHAIRKHAN) YAZITLARI ÜZERİNE. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 9(2), 487-499. https://izlik.org/JA29FF78YN

AMA

1.Useev N. MOĞOLİSTAN’DAKİ TENGRİ KAGAN (KHOYOR KHAVÇİG UUL / BAGA KHAIRKHAN) YAZITLARI ÜZERİNE. TEKE. 2020;9(2):487-499. https://izlik.org/JA29FF78YN

Chicago

Useev, Nurdin. 2020. “MOĞOLİSTAN’DAKİ TENGRİ KAGAN (KHOYOR KHAVÇİG UUL / BAGA KHAIRKHAN) YAZITLARI ÜZERİNE”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 9 (2): 487-99. https://izlik.org/JA29FF78YN.

EndNote

Useev N (01 Haziran 2020) MOĞOLİSTAN’DAKİ TENGRİ KAGAN (KHOYOR KHAVÇİG UUL / BAGA KHAIRKHAN) YAZITLARI ÜZERİNE. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 9 2 487–499.

IEEE

[1]N. Useev, “MOĞOLİSTAN’DAKİ TENGRİ KAGAN (KHOYOR KHAVÇİG UUL / BAGA KHAIRKHAN) YAZITLARI ÜZERİNE”, TEKE, c. 9, sy 2, ss. 487–499, Haz. 2020, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA29FF78YN

ISNAD

Useev, Nurdin. “MOĞOLİSTAN’DAKİ TENGRİ KAGAN (KHOYOR KHAVÇİG UUL / BAGA KHAIRKHAN) YAZITLARI ÜZERİNE”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 9/2 (01 Haziran 2020): 487-499. https://izlik.org/JA29FF78YN.

JAMA

1.Useev N. MOĞOLİSTAN’DAKİ TENGRİ KAGAN (KHOYOR KHAVÇİG UUL / BAGA KHAIRKHAN) YAZITLARI ÜZERİNE. TEKE. 2020;9:487–499.

MLA

Useev, Nurdin. “MOĞOLİSTAN’DAKİ TENGRİ KAGAN (KHOYOR KHAVÇİG UUL / BAGA KHAIRKHAN) YAZITLARI ÜZERİNE”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, c. 9, sy 2, Haziran 2020, ss. 487-99, https://izlik.org/JA29FF78YN.

Vancouver

1.Nurdin Useev. MOĞOLİSTAN’DAKİ TENGRİ KAGAN (KHOYOR KHAVÇİG UUL / BAGA KHAIRKHAN) YAZITLARI ÜZERİNE. TEKE [Internet]. 01 Haziran 2020;9(2):487-99. Erişim adresi: https://izlik.org/JA29FF78YN