ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDE ÜR- (<ÜDÜR-) FİİLİ ve FİİL-TAMLAYICI İLİŞKİSİ AÇISINDAN GÖRÜNÜMLERİ

Yeter Torun Öğretmen

ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDE ÜR- (<ÜDÜR-) FİİLİ ve FİİL-TAMLAYICI İLİŞKİSİ AÇISINDAN GÖRÜNÜMLERİ

Öz

Dilin tarihi gelişimi içinde fiillerle ilgili üzerinde durulan konulardan biri de fiil-tamlayıcı ilişkisidir. Türkçe üzerine yapılan çalışmalarda da Türkçenin gerek tarihi gerekse çağdaş dönemlerinde fiiller, fiil-tamlayıcı ilişkisi içinde ele alınmış ve alınmaktadır. Bu çalışmanın konusu ise Dîvânu Lugâti’t-Türk’te üdür- biçiminde yer alan fiilin Eski Anadolu Türkçesindeki devamı niteliğindeki ür- ile bu fiilin türev ve birleşiklerinden oluşan biçimlerinin fiil-tamlayıcı ilişkisi açısından değerlendirilmesidir. Eski Anadolu Türkçesinde “seç-“ anlamıyla kullanılan ür- fiili ile aynı anlam alanı çerçevesinde fiilin diğer türev ve birleşiklerinden geçişli olanlar, bir ya da daha fazla tamlayıcı alabilmektedir. Bu fiillerin aldığı veya alabildiği tamlayıcılar yükleme, çıkma, bulunma, yönelme (neden işlevli), araç, üstünlük durumlarından oluşabilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Arslan Erol, H. (2008). Eski Türkçeden Eski Anadolu Türkçesine anlam değişmeleri. Ankara: TDK Yayınları.
Atalay, B. (1999). Divanu Lȗgati’t-Türk dizini Cilt IV. Ankara: TDK Yayınları.
BH: Behcetü’l-Hadâ’ik Fi Mevʽizati’l-Halâyık: Canpolat, M. (2018). Behcetü’l-hadâ’ik fi mevʽizati’l-halâyık. Ankara: TDK Yayınları.
Borovkov, A. K. (2002). Orta Asya’da bulunmuş Kur’an tefsirinin söz varlığı (XII-XIII. Yüzyıllar). Ankara: TDK Yayınları.
Clauson, S.G. (1972). An etymological dictionary of pre-thirteenth-century Turkish. London: Oxford University Press.
DS XI: Derleme Sözlüğü XI. (1993). Ankara: TDK Yayınları.
Ercilasun, A. B. ve Akkoyunlu, Z. (2018). Kâşgarlı Mahmud-dîvânu lugâti’t-Türk giriş-metin-çeviri-notlar-dizin. Ankara: TDK Yayınları.
Kahraman, T. (1996). Çağdaş Türkiye Türkçesindeki fiillerin durum ekli tamlayıcıları. Ankara: TDK Yayınları.

Kara, F. (2016). Oldurganlık ve ettirgenlik çatı eklerinin işlevleri. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 5(3), 1204-1215.
Karahan, L. (1997). Fiil-tamlayıcı ilişkisi üzerine. Türk Dili 1997 / II-549 (Eylül-1997), 211-212.
KE: Kısas-ı Enbiya: Demir, N., Yılmaz, E. ve Küçük, M. (2012). Kısas-ı enbiya. Ankara: TDK Yayınları.
Korkmaz, Z. (2003). Türkiye Türkçesi grameri (şekil bilgisi). Ankara: TDK Yayınları.
Özkan, A. (1999). Türkçede fiil-tamlayıcı ilişkisi ve fiillerin istem değiştirmesi. Arayışlar-İnsan Bilimleri Araştırmaları, 1, 125-143.
Özkan, A. (2011). Eski Anadolu Türkçesindeki bazı fiillerin hâl ekli tamlayıcıları ve bu tamlayıcılarda zaman içinde görülen değişiklikler. Turkish Studies International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 521-532.
TarSöz VI: Tanıklarıyla tarama sözlüğü VI. (1972). Ankara: TDK Yayınları.
Taş, İ. (2015). Süheyl ü Nev-Bahār’da eskicil ögeler. Ankara: TDK Yayınları.
Torun Öğretmen, Y. (2020). Türkiye Türkçesinde seçenek ve seçim. Adana: Karahan Kitabevi.
Tulum, M. (2011). 17. yüzyıl Türkçesi ve söz varlığı. Ankara: TDK Yayınları.
Üstünova, K. (2017). Geçişli durum eylemlerinde yaptırım ekinin kullanımı. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 6(4), 2144-2153.
Yüceol Özezen, M. (2007). Türkçe dil bilgisinde durum ve tamlayıcı konusu. TDAY-Belleten-I, 145-164.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Kitap İncelemesi

Yazarlar

Yeter Torun Öğretmen Bu kişi benim
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

15 Aralık 2020

Gönderilme Tarihi

15 Aralık 2020

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 9 Sayı: 4

IZ

https://izlik.org/JA54UK63EJ

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Torun Öğretmen, Y. (2020). ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDE ÜR- (<ÜDÜR-) FİİLİ ve FİİL-TAMLAYICI İLİŞKİSİ AÇISINDAN GÖRÜNÜMLERİ. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 9(4), 1371-1380. https://izlik.org/JA54UK63EJ

AMA

1.Torun Öğretmen Y. ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDE ÜR- (<ÜDÜR-) FİİLİ ve FİİL-TAMLAYICI İLİŞKİSİ AÇISINDAN GÖRÜNÜMLERİ. TEKE. 2020;9(4):1371-1380. https://izlik.org/JA54UK63EJ

Chicago

Torun Öğretmen, Yeter. 2020. “ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDE ÜR- (<ÜDÜR-) FİİLİ ve FİİL-TAMLAYICI İLİŞKİSİ AÇISINDAN GÖRÜNÜMLERİ”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 9 (4): 1371-80. https://izlik.org/JA54UK63EJ.

EndNote

Torun Öğretmen Y (01 Aralık 2020) ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDE ÜR- (<ÜDÜR-) FİİLİ ve FİİL-TAMLAYICI İLİŞKİSİ AÇISINDAN GÖRÜNÜMLERİ. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 9 4 1371–1380.

IEEE

[1]Y. Torun Öğretmen, “ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDE ÜR- (<ÜDÜR-) FİİLİ ve FİİL-TAMLAYICI İLİŞKİSİ AÇISINDAN GÖRÜNÜMLERİ”, TEKE, c. 9, sy 4, ss. 1371–1380, Ara. 2020, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA54UK63EJ

ISNAD

Torun Öğretmen, Yeter. “ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDE ÜR- (<ÜDÜR-) FİİLİ ve FİİL-TAMLAYICI İLİŞKİSİ AÇISINDAN GÖRÜNÜMLERİ”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 9/4 (01 Aralık 2020): 1371-1380. https://izlik.org/JA54UK63EJ.

JAMA

1.Torun Öğretmen Y. ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDE ÜR- (<ÜDÜR-) FİİLİ ve FİİL-TAMLAYICI İLİŞKİSİ AÇISINDAN GÖRÜNÜMLERİ. TEKE. 2020;9:1371–1380.

MLA

Torun Öğretmen, Yeter. “ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDE ÜR- (<ÜDÜR-) FİİLİ ve FİİL-TAMLAYICI İLİŞKİSİ AÇISINDAN GÖRÜNÜMLERİ”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, c. 9, sy 4, Aralık 2020, ss. 1371-80, https://izlik.org/JA54UK63EJ.

Vancouver

1.Yeter Torun Öğretmen. ESKİ ANADOLU TÜRKÇESİNDE ÜR- (<ÜDÜR-) FİİLİ ve FİİL-TAMLAYICI İLİŞKİSİ AÇISINDAN GÖRÜNÜMLERİ. TEKE [Internet]. 01 Aralık 2020;9(4):1371-80. Erişim adresi: https://izlik.org/JA54UK63EJ