Araştırma Makalesi

“İSTER İSTEMEZ” İKİLEMESİ ÜZERİNE

Cilt: 10 Sayı: 2 15 Haziran 2021
  • Feyza Tokat
PDF İndir

“İSTER İSTEMEZ” İKİLEMESİ ÜZERİNE

Öz

Türkçede aynı fiile “-r/-Ar... -mAz” getirilerek yapılan ikilemeler; cümlede zaman zarfı göreviyle kullanılır ve cümleye asıl fiildeki hareketin, zarf-fiildeki hareketin hemen arkasından gerçekleştiği anlamını verir. Ancak iste- fiiline “-r/-Ar... -mAz” eki getirilerek yapılan ister istemez ikilemesi “zorunlu olarak; biraz mecbur olarak” anlamlarıyla “-r/-Ar... -mAz” eki ile yapılan diğer ikilemelerin tipik özelliklerini göstermez. Gerek ve ister kelimeleri bazı bağlamlarda yakın eş anlamlı kelimelerdir. Bu sebeple gerek kelimesi ister kelimesi ile, gerek... gerek... edatı ister... ister... edatı ile birbirlerinin yerine kullanılabilmektedir. Türkçenin tarihî metinlerinde “ister istemez” anlamıyla durum zarfı olarak kullanılan gerek gerekmez ikilemesi bulunmaktadır. Çok işlek olarak kullanılmayan bu gerek gerekmez ikilemesi zamanla yerini gerek kelimesinin yakın eş anlamlısı olan ister kelimesi ile kurulmuş aynı yapıdaki ister istemez ikilemesine bırakmıştır. Bu durum ister istemez ikilemesinin aynı fiile “-r/-Ar... -mAz” zarf-fiil eki getirilerek yapılan diğer ikilemelerden anlam ve tür yönünden farklı olma sebebini açıklamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Ağakay, M. A. (1954). Türkçede kelime koşmaları. Türk Dili Araştırmaları Yıllığı-Belleten, Ankara: TDK Yayınları, 97-104.
  2. Akçataş, A. ve Arı, E. (2018). Anlambilimin eşanlamlılık sorunu. Avrasya Dil Eğitimi ve Araştırmaları Dergisi, 2(2), 60-84.
  3. Aksan, D. (2009). Anlambilim- anlambilim konuları ve Türkçenin anlambilimi. Ankara: Engin Yayın Evi.
  4. Aksan, Y. (2001). Türkçede zaman anlatımı ve kimi ikileme yapıları. XV. Dilbilim Kurultayı 24-25 Mayıs, 115-122.
  5. Akyalçın, N. (2007). Türkçe ikilemeler sözlüğü- tanıklı. Ankara: Anı Yayıncılık.
  6. Aydın, H. (2005). Tezkiretü’l- Evliya tercümesi (giriş-metin-dizin) 103b-207a. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  7. Bayraktar, F. S. (2014). Kutadgu Bilig’de üçlemeler, dörtlemeler ve başlemeler. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 3(2), 29-53.
  8. Benhür, M. H. (1993). Türkiye Türkçesinde sıfat-fiil ve zarf-fiil eklerinin fonksiyonları. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Feyza Tokat Bu kişi benim
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

15 Haziran 2021

Gönderilme Tarihi

25 Ocak 2021

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 10 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Tokat, F. (2021). “İSTER İSTEMEZ” İKİLEMESİ ÜZERİNE. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 10(2), 551-562. https://izlik.org/JA44ME76GF
AMA
1.Tokat F. “İSTER İSTEMEZ” İKİLEMESİ ÜZERİNE. TEKE. 2021;10(2):551-562. https://izlik.org/JA44ME76GF
Chicago
Tokat, Feyza. 2021. “‘İSTER İSTEMEZ’ İKİLEMESİ ÜZERİNE”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 10 (2): 551-62. https://izlik.org/JA44ME76GF.
EndNote
Tokat F (15 Haziran 2021) “İSTER İSTEMEZ” İKİLEMESİ ÜZERİNE. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 10 2 551–562.
IEEE
[1]F. Tokat, “‘İSTER İSTEMEZ’ İKİLEMESİ ÜZERİNE”, TEKE, c. 10, sy 2, ss. 551–562, Haz. 2021, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA44ME76GF
ISNAD
Tokat, Feyza. “‘İSTER İSTEMEZ’ İKİLEMESİ ÜZERİNE”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi 10/2 (15 Haziran 2021): 551-562. https://izlik.org/JA44ME76GF.
JAMA
1.Tokat F. “İSTER İSTEMEZ” İKİLEMESİ ÜZERİNE. TEKE. 2021;10:551–562.
MLA
Tokat, Feyza. “‘İSTER İSTEMEZ’ İKİLEMESİ ÜZERİNE”. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, c. 10, sy 2, Haziran 2021, ss. 551-62, https://izlik.org/JA44ME76GF.
Vancouver
1.Feyza Tokat. “İSTER İSTEMEZ” İKİLEMESİ ÜZERİNE. TEKE [Internet]. 15 Haziran 2021;10(2):551-62. Erişim adresi: https://izlik.org/JA44ME76GF

27712  27714 27715