TRADITIONAL WOOD PRINTING APPLICATION ON COTTON FABRICS WITH NATURAL DYE: PURPLE ONION PEEL EXAMPLE

Öz

Traditional woodblock printing art is an important branch of art that has developed by being shaped in different cultures in its own perspective. This art of printing, which is applied to textile surfaces under the name of block-printing in Anatolia, has gained a subjective identity with stylized motifs. The art of wood printing, which was applied with natural dyes in the past, has started to be performed with chemical dyes today with the discovery of synthetic dyes. On the other hand, the fact that the damage and destruction caused by chemical dyes to the environment is the subject of many studies today has brought the use of natural dyes to the agenda again. Today, in the literature review, the use of natural dyes in printing has been limited to ecological printing applications. Therefore, as a result of the literature research, traditional wood printing application with powder paint obtained from purple onion peel has rarely been reported, which shows the original value of the study. In the study, printing with natural dye was carried out for the re-application of wood printing art with powder paint obtained from purple onion peel. Within the scope of the study, the reapplication of woodblock printing using natural dyes while preserving traditional methods not only contributes to the preservation of cultural heritage but also supports an ecological approach to production. As a result of printing applications performed on cotton fabrics without a mordant and with four different mordants, color measurements of the fabric samples (K/S, CIE L*a*b*C* and h°), fastness tests, and SEM and SEM-EDX analyses were carried out. Upon examining the obtained results, it was determined that the natural powdered dye produced from purple onion skins using the precipitation method can be used in woodblock printing applications.

Anahtar Kelimeler

• Woodblock print
• natural dye
• fastness
• color
• sustainibility

DOĞAL BOYA İLE PAMUKLU KUMAŞLAR ÜZERİNDE GELENEKSEL AĞAÇ BASKI UYGULAMASI: MOR SOĞAN KABUĞU ÖRNEĞİ

Öz

Geleneksel ağaç baskı sanatı farklı kültürlerde kendi perspektifinde şekillenerek gelişen önemli bir sanat dalıdır. Anadolu’da yazmacılık adı altında tekstil yüzeylerine uygulanan bu baskı sanatı, stilize edilen motifler ile öznel bir kimlik kazanmıştır. Geçmişte doğal boyalar ile uygulanan ağaç baskı sanatı, sentetik boyaların da keşfi ile günümüzde kimyasal boyalar ile icra edilmeye başlanmıştır. Buna karşın, kimyasal boyaların çevreye verdiği zarar ve tahribatın günümüzde birçok araştırmaya konu olması, doğal boyaların kullanımını yeniden gündeme getirmiştir. Günümüzde ise, yapılan literatür araştırmalarında, doğal boyaların baskıda kullanımı ekolojik baskı uygulamaları ile sınırlı kalmıştır. Bu nedenle yapılan literatür araştırmaları sonucunda, mor soğan kabuğundan elde edilen toz boya ile geleneksel ağaç baskı uygulamasına çok fazla rastlanılmamış olup, bu durum da çalışmanın özgün değerini göstermektedir. Çalışmada, ağaç baskı sanatının mor soğan kabuğundan elde edilen toz boya ile yeniden uygulanmasına yönelik doğal boya ile baskı uygulaması gerçekleştirilmiştir. Çalışma kapsamında ağaç baskı sanatının geleneksel yöntemleri korunarak doğal boya ile yeniden uygulanması kültürel mirasın korunmasına katkı sağladığı gibi, ekolojik üretim anlayışına da hizmet etmektedir. Pamuklu kumaşlar üzerine yapılan mordan maddesiz ve 4 farklı mordan maddeli baskı uygulamaları sonucunda kumaş numunelerinin renk ölçümleri (K/S, CIE L*a*b*C* ve h°), haslık testleri, SEM ve SEM-EDX analizleri gerçekleştirilmiştir. Elde edilen sonuçların incelenmesi ile birlikte, mor soğan kabuğundan çökeltme yöntemi ile üretilen doğal toz boyanın ağaç baskı uygulamasında kullanılabileceği tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Ağaç baskı
• doğal boya
• haslık
• renk
• sürdürülebilirlik

Teşekkür

Bu çalışma Atatürk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimince Desteklenmiştir. Proje Numarası: SHD-2025-16178". Ayrıca bu çalışma “Geleneksel ağaç baskı resim sanatı ile Türk desenlerine güncel bir yaklaşım: Doğal boya uygulamalı kumaş baskı tasarım çalışması” isimli tez kapsamında elde edilen verilerin bir bölümünden üretilmiştir.

Kaynakça

1. Gök, A., & Taş, M. (2023). Ağaç baskı tekniğinin farklı malzemeler (kâğıt, kumaş, deri, ahşap, seramik) üzerine uygulamalarının karşılaştırılması, İdil Dergisi, 110, 1756-1769.
2. Kıran, H. (2010). Ağaç baskı sanatı, Bellek Yayınları, Ankara, 88 s.
3. Yurt, D. (2020). Osmanlı kumaş sanatında ahşap kalıp baskı tekniği, The Journal of Social Sciences, 4(8), 605-616.
4. Çevik, N. (2018). Disiplinler arası etkileşimler kapsamında alternatif malzemeler ve seramik-baskı resim yakınlaşmaları üzerine bireysel uygulamalar, Sanat ve Tasarım Dergisi, 22, 111-133.
5. Zanis L., The materials and techniques of drawings and prints, https://www.metmuseum.org/about-the-met/collection-areas/drawings-and-prints/materials-and-techniques/printmaking/woodcut?utm, 28.08.2025.
6. Kaya, R. (1988). Türk yazmacılık sanatı, Türkiye İş Bankası, İstanbul, 160 s.
7. Tekin Akbulut, A.S. (2016). Ağaç yazma kalıplarına alternatif kalıplar, Art-e Sanat Dergisi, 9(18), 413-422.
8. Öncü, G., & Ergül, F. (2023). Bitkisel boyalar ile doğal kumaşlara baskı uygulaması, Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 11(3), 1009-1017.

9. Özen, Ö., & Erdem İşmal, Ö. (2021). Tekstil tasarımına ekolojik bir yaklaşım: lyocell üzerine doğal boyama ve eko baskı, Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi, 26, 109-130.
10. Yılmaz, F. (2024). Tarhun bitkisinin (artemisia dracunculus L.) yünlü kumaşların renklendirilmesinde ve antibakteriyel bitim işlemlerinde kullanılabilirliğinin araştırılması, Tekstil ve Mühendis, 31(136), 223-229.
11. Güngörmez H. (2015). Doğal boyalar ve tuz. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 5(1), 57-63.
12. Yılmaz, F., & Bahtiyari, M.İ. (2017). Çeşitli bitkisel kaynaklarla yünlü kumaşların renklendirilmesi, Tekstil ve Mühendis, 24(106), 62-71.
13. Ala, D.M., & Bakıcı, G.G. (2020). Kanarya otu (senecio vernalis) bitkisinin doğal boyamacılıkta kullanılabilirliğinin araştırılması, Tekstil ve Mühendis, 27(120), 236-242.
14. Taşçı, B., & Koca İ. (2019). Mor soğanın (allium cepa L.) önemli bileşiği: kersetin ve sağlık üzerine etkileri, Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi, 4(2), 32-37.
15. Keşmer, C., Gençer, A., Kılıç Pekgözlü, A., & Bebekli, M. (2020). Kızılçam kabuğu ve soğan kabuğundan elde edilen doğal boyarmaddelerin kâğıt hamurunu boyama performansı, Bartın Orman Fakültesi Dergisi, 22(1), 123-132.
16. Doğan, H., Anadolu’nun mütevazı otu ‘Geven’ den kültürümüzü yaşatan figürlere kitre bebek, http://www.turktarim.gov.tr/Haber/268/anadolunun-mutevazi-otu-geven-den-kulturumuzu-yasatan-figurlere-kitre, 28.08.2025.
17. Dönmez, H. (2025). Kadim sanatları yaşatan el yapımı sulu boyalar, Lale, (9), 66-75.
18. ISO 105-C10:2006. Textiles—tests for color fastness-Part C10: Color fastness to washing with soap or soap and soda, Test Condition: Test A (1) (International Organization for Standardization, Geneva, Switzerland)
19. ISO 105-X12. Textiles—tests for color fastness, part X12: Color fastness to rubbing (International Organisation for Standardisation, Brussels, 2002)
20. Duran, K. (2008). Tekstilde renk ölçümü ve reçete çıkarma, Ege Üniversitesi Tekstil ve Konfeksiyon Araştırma-Uygulama Merkezi Yayını, İzmir, 284 s.
21. Tri, Y., & Nooryan, B. (2023). The development and analysis of eco‑print and screen printing combination using natural dyes, Fibres and Textiles, 30(2), 51–55.