Araştırma Makalesi

Davranışsal ve Sosyal Genomikte Nasıl Bir Nedensellik Kavramına İhtiyacımız Var?

Sayı: 22 12 Aralık 2024
PDF İndir
EN TR

Davranışsal ve Sosyal Genomikte Nasıl Bir Nedensellik Kavramına İhtiyacımız Var?

Öz

Bu makalede, davranış genetiği ve sosyogenomik gibi alanlarda genlerin etkilerini nasıl gösterdiklerini en iyi şekilde ifade eden nedensellik kavramının taşıması gereken özellikler incelenecektir. İlk olarak düzenliliğe dayalı, mekanik ve fark yaratmaya dayalı nedensellik kavramları analiz edilecek ve bunlardan hangisinin bahsi geçen alanlardaki bilim insanları tarafından yaygın olarak kullanıldığı saptanacaktır. Bu çalışmada ortaya çıkan sonuçlara göre genom düzeyinde ilişkilendirme çalışmalarında genetik nedensellikten anlaşılan, fark yaratmaya dayalı, müdahale kuramı ekseninde bir nedensellik kavramıdır. Bu yaklaşımda nedensellik, olguyu bütün veçheleriyle ortaya çıkaran tüm koşul, süreç ve aktivitelerin toplamı değildir. Neden, karşılaştırılan gerçek veya varsayımsal durumların farklarını açıklayan bir faktör veya faktörler kümesidir. Müdahale ise ideal bir deneydir. Başta Judea Pearl ve James Woodward olmak üzere, çeşitli bilim felsefecileri tarafından açımlanan bu kavrayış, ilgili alanlardaki mevcut kullanımı doğru yansıtmakla birlikte, mevzubahis genomik yöntemler deneysel çalışmalarla desteklenmediği sürece, genler ve karmaşık fenotipler arasındaki ilişki korelasyondan öteye geçmeyecek ve müdahale kuramının nedensellik atfı koşullarını karşılayamayacaktır. Mekanik nedensellik kuramı nedensel ilişkileri daha zengin biçimde yansıtması açısından avantajlıdır, ancak daha zayıf kriterlerin bile karşılanamadığı bir durumda mekanistik modellerin geliştirilmesi oldukça zordur.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK

Proje Numarası

1059B192202453 numaralı TÜBİTAK-2219 Yurtdışı Doktora Sonrası Araştırma Bursu

Kaynakça

  1. Baronas, John M., Eric Bartell, Anders Eliasen, John G. Doench, Loic Yengo, Sailaja Vedantam, Eirini Marouli, Henry M. Kronenberg, Joel N. Hirschhorn ve Nora E. Renthal. “Genome-Wide CRISPR Screening of Chondrocyte Maturation Newly Implicates Genes in Skeletal Growth and Height-Associated GWAS Loci,” Cell Genomics 3, sayı: 5 (May 10, 2023): 100299. https://doi.org/10.1016/j.xgen.2023.100299
  2. Bechtel, William ve Robert C. Richardson. Discovering Complexity : Decomposition and Localization as Strategies in Scientific Research. [MIT Press ed.]. Cambridge, Massachusetts: The MIT Press, 2010.
  3. Craver, Carl F. ve Lindley Darden. In Search of Mechanisms : Discoveries across the Life Sciences. Chicago: University of Chicago Press, 2013.
  4. Dawkins, Richard. The Extended Phenotype : The Gene as the Unit of Selection. Oxford [Oxfordshire]: Freeman, 1982.
  5. Gould, Stephen Jay. The Mismeasure of Man. The Mismeasure of Man. Rev. and Expanded. New York: W.W. Norton, 1996.
  6. Harden, Kathryn Paige. The Genetic Lottery : Why DNA Matters for Social Equality. Princeton, New Jersey: Princeton University Press, 2021.
  7. Judson, Horace Freeland. The Eighth Day of Creation : Makers of the Revolution in Biology. Expanded ed. Plainview, N.Y: CSHL Press, 1996.
  8. Lewis, David. “Causation,” The Journal of Philosophy 70, sayı: 17 (1973): 556–67. https://doi.org/10.2307/2025310

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Bilim Felsefesi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Gökhan Akbay *
0000-0003-1062-8793
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti

Yayımlanma Tarihi

12 Aralık 2024

Gönderilme Tarihi

19 Eylül 2024

Kabul Tarihi

29 Kasım 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2024 Sayı: 22

Kaynak Göster

APA
Akbay, G. (2024). Davranışsal ve Sosyal Genomikte Nasıl Bir Nedensellik Kavramına İhtiyacımız Var? Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, 22, 157-170. https://doi.org/10.55256/temasa.1552643
AMA
1.Akbay G. Davranışsal ve Sosyal Genomikte Nasıl Bir Nedensellik Kavramına İhtiyacımız Var? Temâşâ Felsefe Dergisi. 2024;(22):157-170. doi:10.55256/temasa.1552643
Chicago
Akbay, Gökhan. 2024. “Davranışsal ve Sosyal Genomikte Nasıl Bir Nedensellik Kavramına İhtiyacımız Var?”. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, sy 22: 157-70. https://doi.org/10.55256/temasa.1552643.
EndNote
Akbay G (01 Aralık 2024) Davranışsal ve Sosyal Genomikte Nasıl Bir Nedensellik Kavramına İhtiyacımız Var? Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi 22 157–170.
IEEE
[1]G. Akbay, “Davranışsal ve Sosyal Genomikte Nasıl Bir Nedensellik Kavramına İhtiyacımız Var?”, Temâşâ Felsefe Dergisi, sy 22, ss. 157–170, Ara. 2024, doi: 10.55256/temasa.1552643.
ISNAD
Akbay, Gökhan. “Davranışsal ve Sosyal Genomikte Nasıl Bir Nedensellik Kavramına İhtiyacımız Var?”. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi. 22 (01 Aralık 2024): 157-170. https://doi.org/10.55256/temasa.1552643.
JAMA
1.Akbay G. Davranışsal ve Sosyal Genomikte Nasıl Bir Nedensellik Kavramına İhtiyacımız Var? Temâşâ Felsefe Dergisi. 2024;:157–170.
MLA
Akbay, Gökhan. “Davranışsal ve Sosyal Genomikte Nasıl Bir Nedensellik Kavramına İhtiyacımız Var?”. Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi, sy 22, Aralık 2024, ss. 157-70, doi:10.55256/temasa.1552643.
Vancouver
1.Gökhan Akbay. Davranışsal ve Sosyal Genomikte Nasıl Bir Nedensellik Kavramına İhtiyacımız Var? Temâşâ Felsefe Dergisi. 01 Aralık 2024;(22):157-70. doi:10.55256/temasa.1552643