Husserl Fenomenolojisinde Modern Bilim ve Kültür Krizine Karşılık “Yaşam Dünyası” ve “Öznelerarasılık”

Yıl 2025, Sayı: 23, 247 - 262, 02.06.2025

Hatice Bilek , Sinan Kılıç

https://doi.org/10.55256/temasa.1672003

Öz

Husserl, Kıta Avrupası’ndaki felsefi tartışmalar ve bilimsel uygulamalara temel teşkil edebilecek bir yöntem olarak fenomenolojiyi geliştirmiştir. Bu bağlamda Husserl fenomenolojisi yirminci yüzyıldaki felsefi ve bilimsel tartışmalar için anahtar konumdadır. Bilhassa dönemin temel düşünce gelenekleri olan natüralist ve pozitivist yaklaşımların neden olduğu kriz (yaşam dünyasının unutulmuşluğu) ortamında Husserl fenomenolojisinin konumu ön plana çıkar. Çünkü Husserl’e göre modern doğa biliminin, bilim, kültür ve değer dünyasında doğalcı verilerle nesnel bilgi üretmeye çalışması krizin bilimlerle sınırlı kalmayıp yaşam dünyasına yayılmasına neden olmuştur. Deneyimlenen krizle birlikte fark edilen bir gerçek vardır ki modern bilim, bilincin öznelliğine yönelik sorulan sorulara yanıt getirememektedir. O halde fenomenolojik yaklaşım bu krizin aşılması için yalnızca bir öneri değil, aynı zamanda önemli bir uğraktır. Çalışma, Husserl fenomenolojisinin özgün metotlarını ve krizi aşmak amacıyla ortaya koyduğu çözümleri ele almaktadır. Bu amaç, yaşam dünyasına yönelik fenomenolojik bir bakış içerir. Nihai olarak çalışmada, Husserl’in amacından hareketle yaşam dünyası ve öznelerarasılık kavramlarının krizin çözümünde oynadığı rolün önemine dikkat çekilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Husserl , Kriz , Yaşam Dünyası , Fenomenoloji , Öznelerarasılık

“Lifeworld” and “Intersubjectivity” in Response to Crisis Modern Science and Culture in Husserl’s Phenomenology

Öz

Husserl developed phenomenology as a method that could form the basis for philosophical discussions and scientific practices in Continental Europe. In the context, Husserl’s phenomenology is the key to philosophical and scientific discussions in the twentieth century. Especially in the environment of crisis (forgetfulness of the lifeworld) caused by the naturalist and positivist approaches, which were the main traditions of thought of the period, the position of Husserl’s phenomenology comes to the fore. Because, according to Husserl, the attempt of modern natural science to produce objective knowledge with naturalistic data in the world of science, culture and value has caused the crisis not to be limited to the sciences but to spread to the lifeworld. With the crisis experienced, there is a reality that is realized that modern science cannot answer the questions asked about subjectivity of consciousness. Therefore, phenomenological approach is not only a suggestion but also an important moment to overcome this crisis. The study, examines the original methods of Husserl’s phenomenology and the solutions he put forward in order to overcome the crisis. This aim includes a phenomenological view of the lifeworld. Finally, the study draws attention to the importance of the role played by the concepts of lifeworld and intersubjectivity in resolving the crisis, in line with Husserl’s purpose.

Anahtar Kelimeler

Husserl , Crisis , Lifeworld , Phenomenology , Intersubjectivity

Kaynakça

• Akşin, Tülin. “Avrupa Kültürünün Krizi ve Jacques Derrida,” Toplumbilim 10, (1999): 41-48.
• Cevizci, Ahmet. Felsefe Tarihi. İstanbul: Say Yayınları, 2012.
• Christin, Renato. “Phänomenologie und Monadologie. Husserl und Leibniz,” Studia Leibnitiana 22, 2, (1990): 163-174.
• Descartes, Rene. Meditasyonlar. Çeviren: Engin Sunar, İstanbul: Say Yayınları, 2019.
• Dilthey, Wilhelm. Introduction to the Human Sciences. Çeviren: Ramon. J. Betanzos, Leibzig and Berlin: B.G. Teubner, 1922.
• Dilthey, Wilhelm. The Formation of the Historical World in the Human Sciences, Selected Works Volume III. Çevirenler: Rudolf A. Makkreel ve Frithjof Rodi, New Jersey: Princeton University Press, 2002.
• Husserl, Edmund. “Kartezyen Meditasyonlar: Fenomenolojiye Bir Giriş,” Baykuş: Felsefe Yazıları Dergisi 6, (2010): 71-91.
• Husserl, Edmund. “Saf Fenomenolojiye ve Fenomenolojik Felsefeye İlişkin Düşünceler,” Baykuş: Felsefe Yazıları Dergisi 6, (2010): 49-54.
• Husserl, Edmund. Analyses Concerning Passive and Active Synthesis. Çeviren: Anthony J. Steinbock, London: Kluwer Academic Publishers, 2001.
• Husserl, Edmund. Avrupa İnsanlığının Krizi ve Felsefe. Çevirenler: Ayça Sabuncuoğlu ve Önay Sözer, İstanbul: Afa Yayıncılık, 1994.
• Husserl, Edmund. Cartesian Meditations: An Introduction to Phenomenology. Çeviren: Dorion Cairns, Londra: Martinus Nijhoff Publishers, 1960.
• Husserl, Edmund. Experience and Judgment. Çevirenler: James. S. Churchill ve Karl Ameriks, Evanston: Northwestern University Press, 1973.
• Husserl, Edmund. Fenomenoloji Üzerine Beş Ders. Çeviren: Harun Tepe, Ankara: BilgeSu Yayıncılık, 2020.
• Husserl, Edmund. From Subjectivity to Intersubjectivity. Indiana: Indiana University Press, 1999.
• Husserl, Edmund. Ideas Pertaining to Pure Phenomenology and to a Phenomenological Philosophy, First Book. Çeviren: Fred Kersten, Lahey: Martinus Nijhoff Publishers, 1983.
• Husserl, Edmund. Ideas Pertaining to Pure Phenomenology and to a Phenomenological Philosophy, Second Book. Çevirenler: Richard Rojcewicz ve Andre Schuwer, Dordrecht: Kluwer Academic Publishers, 1989.
• Husserl, Edmund. İçsel Zaman Bilincinin Fenomenolojisi Üzerine. Çeviren: Mesut Keskin, İstanbul: Avesta Yayınları, 2011.
• Husserl, Edmund. Kesin Bir Bilim Olarak Felsefe. Çeviren: Tomris Mengüşoğlu, Ankara: Yapı Kredi Yayınları, 2020.
• Husserl, Edmund. Paris Konferansları. Çeviren: Talip Kabadayı, Ankara: Bilgesu Yayıncılık, 2021.
• Husserl, Edmund. The Crisis of European Sciences and Transcendental Phenomenology: An Introduction to Phenomenological Philosophy. Çeviren: David Carr, Evanston: Northwestern University Press, 1970.
• Husserl, Edmund. Zur Phanomenologie Der Intersubjektivitat, Dritter Teil. Lahey: Martinus Nijhoff, 1973.
• Kant, Immanuel. Arı Usun Eleştirisi. Çeviren: Aziz Yardımlı, İstanbul: İdea Yayınevi, 1993.
• Küçükalp, Kasım. Husserl. İstanbul: Say Yayınları, 2010.
• Lewis, Michael ve Tanja Staehler. Fenomenoloji. Çevirenler: Mehmet Demirhan, Mustafa B. Gürsoy, Osman B. Kaplan, Mehmet Türkan ve Nur Şahankaya, Ankara: Fol Kitap Ayrıntı Basımevi, 2020.
• Makreel, Rudolf A. “Husserl, Dilthey and the Relation of the Life-World to History,” Research in Phenomenology 12, (1982): 39-58.
• Moran, Dermot ve Joseph Cohen. The Husserl Dictionary. London: Bloomsbury, 2013.
• Soysal, Ahmet. “Kriz ve Barbarlık: Edmund Husserl ve Michel Henry” Avrupa'nın Krizi içinde, Hazırlayanlar: Önay Sözer ve Ali Vahit Turhan, 74-85. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları, 1994.
• Spiegelberg, Herbert. Fenomenolojik Hareket. Çeviren: Seçim Bayazit, İstanbul: Pinhan Yayınları, 2021.
• Tarhan, Diler Ezgi. Husserl ve Frege’de Anlam. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2022.
• Topakkaya, Arslan. “E. Husserl’de Noema ve Noesis Kavramları,” Flsf Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi 7, (2009): 121-136.
• Topakkaya, Arslan. Wilhelm Dilthey ve Felsefesi. İstanbul: Say Yayınları, 2016.
• Türker, Habip. Yüksüz Diyalektik. Ankara: Ebabil Yayınları, 2016.
• Uygur, Nermi. Edmund Husserl’de Başkasının Ben’i Sorunu. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2021.
• West, David. Kıta Avrupası Felsefesine Giriş. Çeviren: Ahmet Cevizci, İstanbul: Paradigma Yayınları, 2020.
• Yazıcıoğlu, Sanem. Husserl Fenomenolojisinde Zaman, Algı, Bellek. Ankara: Fol Kitap, 2022.
• Zahavi, Dan. Fenomenoloji: İlk Temeller. Çeviren: Seçim Bayazit, İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 2020.
• Zahavi, Dan. Husserl and Transcendental Intersubjectivity. Çeviren Elizabeth A. Behnke, Atina: Ohio University Press, 2001.
• Zahavi, Dan. Husserl’in Fenomenolojisi. Çeviren: Seçim Bayazit, İstanbul: Say Yayınları, 2018.