Antigone’den Prens’e: Lacan’da Simgesel Artığın Politik Semptomu

Öz

Bu makale, Machiavelli’nin Prens figürünü, klasik etik normların ihlaliyle özdeşleştirilen bir politik yozlaşma imgesi olarak konumlandırmak yerine, Lacancı arzu etiğinin ilkesel olarak dışarıda bıraktığı simgesel artığın, politik özneleşme yoluyla üstlenilmediği noktada ortaya çıkan semptomatik bir etki olarak yeniden düşünmeyi amaçlar. Çalışma, Lacancı arzu etiğinin kendi saflığını koruyabilmek için kadraj dışında bıraktığı politik sonuç alanını, bu makalede geliştirilen “simgesel artık” kavramı aracılığıyla tartışır. Simgesel artık kavramı, klasik Lacancı formülasyona bir katkı olarak, objet a’dan farklı bir fazlalık türünü kavramsallaştırır: Simgesel’de doğrudan temsil edilemeyen bir Gerçek kalıntısı değil; arzu etiğinin kendi saflığını sürdürebilmek için yörüngesinin dışında bıraktığı bir temsil öğesidir. Böylece arzu etiği, ontolojik bir imkânsızlık etrafında değil, belirli bir simgesel öğenin etik saflık adına dışlanması yoluyla kurulur. Bu dışlanan öğe, “politik özneleşme” yoluyla üstlenilebileceği gibi, üstlenilmediği ölçüde, yeni bir politik rasyonalitenin hammaddesi olarak biçimlenmeye açıktır. Makale, Prens’i bu ikinci olasılığa indirgemek yerine; simgesel artığın semptomatik biçimde örgütlendiği yönetimsel kiplerden biri olarak ele alır. Bu çerçevede etik ile politik arasındaki ilişki ne uzlaşma ne de basit bir karşıtlık üzerinden düşünülür; politik olarak üstlenilmeyen simgesel artığın, özgül bir siyasal rasyonalitenin travmatik çekirdeği hâline geldiği ileri sürülür.

Anahtar Kelimeler

• Lacan
• Machiavelli
• Prens
• Politik Özneleşme
• Simgesel Artık
• Antigone

From Antigone to the Prince: The Political Symptom of the Symbolic Residue in Lacan

Öz

This article aims to rethink Machiavelli’s figure of the Prince not as an image of political corruption identified with the violation of classical ethical norms, but as a symptomatic effect that emerges at the point where the symbolic residue, which Lacanian ethics of desire leaves outside as a matter of principle, is not assumed through political subjectivation. The study addresses the field of political consequences that Lacanian ethics of desire leaves outside its frame in order to preserve its own purity, by means of the concept of the “symbolic residue” developed in this article. The concept of the symbolic residue, as a contribution to the classical Lacanian formulation, conceptualizes a type of surplus distinct from objet a: not a residue of the Real that cannot be directly represented within the Symbolic, but a representational element that ethics of desire leaves outside its orbit in order to sustain its own purity. Accordingly, ethics of desire is constituted not around an ontological impossibility, but through the exclusion of a specific symbolic element in the name of ethical purity. This excluded element may be assumed through “political subjectivation”; insofar as it is not assumed, however, it remains open to being shaped as the raw material of a new political rationality. Rather than reducing the Prince to this second possibility, the article approaches him as one of the governmental modalities in which the symbolic residue is organized symptomatically. Within this framework, the relation between ethics and politics is conceived neither in terms of reconciliation nor simple opposition; instead, it is argued that the politically unassumed symbolic residue comes to function as the traumatic kernel of a specific political rationality.

Anahtar Kelimeler

• Lacan
• Machiavelli
• The Prince
• Political Subjectivation
• Symbolic Residue
• Antigone

Kaynakça

1. Akal, Cemal Bali. Görünmeyen Machiavelli. İstanbul: Zoe Kitap, 2025.
2. Balaban, Oded. “The Human Origins of ‘Fortuna’ in Machiavelli’s Thought,” History of Political Thought 11, sayı: 1 (1990): 21-36. JSTOR.
3. Güngör, Feyza Şule. “Lacan’ın Arzu Etiği ve Ontik Kaybın Ontolojik Bir Arayışa Dönüşmesi,” Temaşa Erciyes Üniversitesi Felsefe Bölümü Dergisi sayı: 20 (Aralık 2023): 101-21. https://doi.org/10.55256/temasa.1339207
4. Kay, Sarah. Žižek: Eleştirel bir Giriş. Çeviren: Zeynep Kuyumcu, İstanbul: Encore, 2006.
5. Lacan, Jacques. Seminer Kitap 1: Freud’un Teknik Yazıları. Çeviren: Ceylin Özcan, İstanbul: Encore, 2024.
6. ———. The Seminar of Jacques Lacan: The Ethics of Psychoanalysis 1959-1960, Book: VII. Çeviren: Dennis Porter, New York: Routledge, 2013.
7. ———. Yine/ Hala Seminer 20. Kitap. Çeviren: Savaş Kılıç, İstanbul: Metis Yayınları, 2019.
8. Leonard, Miriam. Athens in Paris: Ancient Greece and the Political in Post-War French Thought. Repr. Classical Presences. Oxford: Oxford Univ. Press, 2009.

9. Machiavelli, Niccolò. Prens: Hükümdarlıklar Hakkında. Birinci Baskı. Çeviren: Buğra Poyraz, İstanbul: Kabalcı Yayıncılık, 2013.
10. Molacı, Melike. “Saf Arzunun Eleştirisi: Lacan’ın Antigone’si,” ETHOS: Felsefe ve Toplumsal Bilimlerde Diyaloglar 2, sayı: 12 (2019).
11. Newman, Saul. Bakunin’den Lacan’a: Anti-otoriteryanizm ve İktidarın Altüst Oluşu. Çevirenler: Süreyya Evren ve Kürşad Kızıltuğ, Ayrıntı Yayınları, 2006.
12. Özmakas, Utku. “Fortuna ve Fortuna,” FLSF Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi sayı: 27 (Mayıs 2019): 1-15.
13. Skinner, Quentin. Machiavelli. Çeviren: Nursu Örge, Ankara: Dost Kitabevi, 2017.
14. Strauss, Leo. “Kötülüğün Öğretmeni”: Machiavelli Üzerine Düşünceler. Çeviren: Ebru Kılıç, İstanbul: Babil Kitap, 2023.
15. Žižek, Slavoj. Antigone’nin: Üç Yaşamı. Çeviren: Erkal Ünal, Istanbul: Encore, 2016.
16. ———. İdeolojinin Yüce Nesnesi. Çeviren: Tuncay Birkan, İstanbul: Metis Yayınları, 2011.