Rethinking Freedom with Max Scheler: A Philosophical Anthropological Perspective

Öz

The problem of freedom has been one of the central issues discussed in different disciplines throughout the history of philosophy. Within the ethical tradition, freedom has often been examined mainly in its moral or psychological dimensions and has generally been regarded as a superior quality that human beings should possess. However, philosophical anthropology argues that explaining freedom solely within a single dimension is insufficient. In this context, Max Scheler approaches freedom as a fundamental characteristic related to the ontological structure of the human being. According to Scheler, freedom gains its true meaning only at the level of the person, which represents the spiritual dimension of human existence. Thus, the human being cannot be reduced merely to biological or psychological features but must be understood as a spiritual being capable of grasping and responding to values. In Scheler’s philosophical anthropology, the concept of Geist constitutes the essential element that enables human beings to transcend natural drives and act in accordance with values. Through the capacity to intuit values, orient themselves toward higher values through love, and assume responsibility for their actions, persons appear as genuinely free beings. This study examines the problem of freedom within the framework of Scheler’s philosophical anthropology and aims to demonstrate that human freedom is not merely an ethical concept but also a fundamental feature of the spiritual structure of human existence.

Anahtar Kelimeler

• Max Scheler
• Freedom
• Person
• Philosophical Anthropology
• Geist
• Value Ethics

Max Scheler’le Özgürlüğü Yeniden Düşünmek: Felsefi Antropolojik Bir Bakış

Öz

Özgürlük problemi felsefe tarihinde farklı disiplinler tarafından ele alınmış temel sorunlardan biridir. Etik gelenek içerisinde çoğu zaman ahlaki ya da psikolojik boyutlarıyla incelenen özgürlük, genellikle insanın sahip olması gereken üstün bir nitelik olarak değerlendirilmiştir. Bununla birlikte felsefi antropoloji, özgürlüğün tek bir boyut üzerinden açıklanmasının yetersiz olduğunu ileri sürer. Bu yaklaşım doğrultusunda Max Scheler özgürlüğü insanın varlık yapısıyla ilişkili temel bir özellik olarak ele alır. Scheler’e göre özgürlük ancak kişi olarak adlandırılan tinsel varlık düzeyinde anlam kazanır. Bu bağlamda düşünür, insanı yalnızca biyolojik ya da psikolojik özelliklerle açıklanabilen bir varlık olarak değil, değerleri sezebilen ve onlara yönelen tinsel bir varlık olarak değerlendirir. Scheler’in felsefi antropolojisinde Geist kavramı, insanın doğa yasalarından belirli ölçüde bağımsızlaşmasını ve değerler doğrultusunda eylemde bulunabilmesini mümkün kılan temel unsurdur. Böylece kişi, değerleri sezme, sevgi aracılığıyla yüksek değerlere yönelme ve sorumluluk üstlenme yetileriyle özgür bir varlık olarak ortaya çıkar. Bu çalışma, Scheler’in felsefi antropolojisi çerçevesinde özgürlük problemini inceleyerek insan özgürlüğünün sadece etik bir kavram değil, aynı zamanda insanın tinsel yapısıyla ilişkili temel bir varlık özelliği olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Max Scheler
• Özgürlük
• Kişi
• Felsefi Antropoloji
• Geist
• Değerler Etiği

Kaynakça

1. Akarsu, Bedia. “Max Scheler: İnsan Olma Sorunu” Türk Felsefe Araştırmalarında ve Üniversite Öğretiminde Alman Filozofları içinde. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu, 1986.
2. Akarsu, Bedia. Çağdaş Felsefe: Kant’tan Günümüze Felsefe Akımları. İstanbul: İnkılâp Kitabevi, 1994.
3. Akarsu, Bedia. Max Scheler Felsefesinde Kişi Kavramı ve İnsan-Olma Sorunu. Ankara: İnkılâp Kitabevi, 1998.
4. Akdemir, Müslim. İnsan Felsefesi ‘Epiktetos ve Marcus Aurelius Örneği’. Bursa: Sentez Yayınları, 2016.
5. Akmaz, Rabia Nur. “Metafizik Teori’den İnsan Fenomenleri’ne Max Scheler’de ve Takiyeddin Mengüşoğlu’nda Felsefi Antropoloji,” Felsefe Dünyası Dergisi 79, (2024): 363-385.
6. Bozkurt, Nejat. 20. Yüzyıl Düşünce Akımları Yorumlar ve Eleştiriler. İstanbul: Sarmal Yayınevi 1995.
7. Crosby, John F. The Selfhood of the Human Person. Washington: Catholic University of America Press, 1996.
8. Eren, Işık. Karşı Çıkışlar ve Yeni Arayışlar. 1. bs. Bursa: Asa Kitabevi, 2006.

9. Fischer, Joachim. “Philosophical Anthropology” in Stanford Encyclopedia of Philosophy, Editör: Edward N. Zalta. Stanford University, 2020.
10. İstanbullu, Hüseyin. Max Scheler’in Düşüncesinde “Özgürlük ve İnsanlık.” Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Akdeniz Üniversitesi, 2021.
11. Joas, Hans. The Genesis of Values. Chicago: University of Chicago Press, 2000.
12. Kant, Immanuel. Ahlak Metafiziğinin Temellendirilmesi. Çeviren: Ionna Kuçuradi, Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu, 2002.
13. Mengüşoğlu, Takiyettin. Felsefeye Giriş. Ankara: Doğu-Batı Yayınları 2014.
14. Mengüşoğlu, Takiyettin. İnsan Felsefesi. Ankara: Doğu Batı Yayınları, 2017.
15. Mengüşoğlu, Takiyettin. Kant ve Scheler’de İnsan Problemi. Ankara: Doğu-Batı Yayınları 2020.
16. Özlem, Doğan. Etik-Ahlak Felsefesi. İstanbul: Notos Yayınları 2015.
17. Plessner, Helmuth. Levels of Organic Life and the Human. New York: Fordham University Press, 2019.
18. Sartre, Jean Paul. Varoluşçuluk içinde ‘Varoluşçuluk Bir İnsancılıktır’. İstanbul: Say Yayınları, 2003.
19. Scheler, Max. “Ordo Amoris” in Selected Philosophical Essays, Çeviren: David R. Lachterman, 98-135. Evanston: Northwestern University Press, 1973.
20. Scheler, Max. Formalism in Ethics and Non-Formal Ethics of Values. Çevirenler: Manfred S. Frings ve Roger L. Funk, Evanston: Northern University Press, 1973.
21. Scheler, Max. İnsanın Kosmostaki Yeri. Çeviren: Harun Tepe, Ankara: Bilgesu Yayınları 1998.