İFAV Meâli Örneğinde İlk Dört Sûrenin Tercüme Tekniklerine Eleştirel Bir Yaklaşım

Öz

Bu çalışma, Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı tarafından yayımlanan ve hadislerin meâl yorumuna dâhil edilmesi yöntemini benimseyen Prof. Dr. Mehmet Yaşar Kandemir, Yrd. Doç. Dr. Halit Zavalsız ve Ümit Şimşek imzalı Kur’ân-ı Kerîm Meâli’nin Fâtiha, Bakara, Âl-i İmrân ve Nisâ sûrelerine ait bölümlerini incelemeyi amaçlamaktadır. Söz konusu eser, Türkiye’deki meâl literatüründe hadisleri sistemli biçimde metne dahil etmesiyle farklı bir yaklaşım sunmakta ve “hadisli meâl” geleneğinin dikkate değer örneklerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Çalışmanın amacı, İFAV Meâli’nin hadis merkezli yaklaşımını tercüme teknikleri açısından değerlendirmektir. Bu doğrultuda seçilen sûreler örneklem olarak alınmış ve eserin hem güçlü yönleri hem de eleştiriye açık tarafları analiz edilmiştir. Araştırma, meâl literatürüne hadis merkezli yaklaşımların tercüme teknikleri bakımından sağladığı katkıları ve ortaya çıkan sorunları göstermeyi, ayrıca ileride hazırlanacak meâl çalışmalarına metodolojik bir perspektif kazandırmayı hedeflemektedir. Sonuçlar, hadis merkezli meâl anlayışının Türk meâl literatüründe önemli bir boşluğu doldurduğunu ve gelecekteki çalışmalar için değerli bir referans oluşturduğunu ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir
• Kuran
• Meal
• Tercüme
• Anlam

An Analytical and Critical Study of the Translation Techniques in the IFAV Translation of the First Four Surahs of the Qur’an

Öz

This study aims to examine the sections of Surahs Al-Fatiha, Al-Baqarah, Al-Imran, and An-Nisa in the Qur’ān Translation published by the Marmara University Faculty of Theology Foundation, authored by Prof. Dr. Mehmet Yaşar Kandemir, Asst. Prof. Dr. Halit Zavalsız, and Ümit Şimşek, which adopts a method of incorporating hadiths into the translation commentary. The work presents a distinctive approach in the Turkish translation literature by systematically integrating hadiths into the text, thus standing out as a notable example of the “hadith-inclusive translation” tradition. The main objective of this research is to evaluate the hadith-centered approach of the IFAV Translation from the perspective of translation techniques. Accordingly, the selected surahs were analyzed to highlight both the strengths and the aspects open to critique in the translation. The study demonstrates the contributions and challenges of hadith-centered approaches to Qur’ān translation techniques and aims to provide a methodological perspective for future translation projects. The findings indicate that this hadith-inclusive approach fills a significant gap in Turkish translation literature and offers a valuable reference for scholars and translators, emphasizing the importance of integrating prophetic traditions in understanding and conveying the meaning of the Qur’ān.

Anahtar Kelimeler

• Tafsir
• Qur’an
• Qur’anic Translation
• Translation
• Meaning

Kaynakça

1. Açıklamalı Kur’ân-ı Kerîm Meâli. çev. Mehmet Yaşar Kandemir - Halit Zavalsız - Ümit Şimşek. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Vakfı Yayınları, 1. Basım, 2014.
2. Aydın, Muhammed. "Kur’an Meallerinde İrab Bağlamındaki Tercüme Problemler." Kur’an Mealleri Sempozyumu 1 (24-26 Nisan 2003). Ed. Diyanet İşleri Başkanlığı – Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi. 1/285-309. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2. Basım, 2010.
3. Bilmen, Ömer Nasuhi. Kur’ân-ı Kerim’in Türkçe Meâli Âlisi ve Tefsiri. 1. Cilt. Ankara: Akçağ Yayınları, 1. Basım, 1991.
4. Çağrıcı, Mustafa(ed). Kur'an Mealleri ve Metin-Merkezci Yorum. İstanbul: Kuramer Yayınları, 2021.
5. Ebû Abdirrahmân el-Halîl b. Ahmed b. Amr b. Temîm el-Ferâhîdî. Kitabu’l-Ayn. Beyrut: Daru’l-Kutubi’l-İlmiye,1. Basım 1474/2003.
6. Ebû'l-Leys es-Semerkandî, Ebû'l-Leys Nasr b. Muhammed. Bahru'l-ʿUlûm. nşr. Maḥmûd Mataracı, 1. Cilt. Beyrut: Dâru'l-Fikr, t.y.
7. Elik, Hasan - Coşkun, Muhammed. Tevhit Mesajı. İstanbul: Marmara Üniversitesi İlahiyat Vakfı Yayınları, 4. Baskı, 2020.
8. Erdal, Mesut. "Kur’an Meâllerinde Hakikat-Mecaz İkilemi." Kur’an Mealleri Sempozyumu 1 (24-26 Nisan 2003). Ed. Diyanet İşleri Başkanlığı – Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, 1/217–232. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2. Basım, 2010.

9. ez-Zemahşerî, Ebû'l-Kâsım Mahmûd b. ʿAmr, el-Keşşâf ʿan Ḥakâîkı Ğavâmiḍi't-Tenzîl. 1. Cilt. Beyrût: Dâru'l-Kitâbi'l-ʿArabî, 1407.
10. Gülpak, Emine. "Kur’an Meallerinin Muhatapları Tarafından Anlaşılabilirliğine İlişkin Bir Araştırma ". Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 33/(Haziran 2019), 169-198. https://doi.org/10.35209/ksuifd.557928
11. İbn Âşûr, Muhammed b. Tâhir b. ʿÂşûr. et-Tahrîr ve't-Tenvîr. 4. Cilt. Tunus: Dâru't-Tûnisiyye, 1984.
12. İbn Fâris, Ebü’l-Hüseyn Ahmed b. Fâris b. Zekeriyyâ b. Muhammed er-Râzî el-Kazvînî el-Hemedânî. Muʿcemu Mekâyîsi'l-Luğa. (nşr. ʿAbdusselâm Muhammed Hârûn), 7. Cilt. Suriye: İttihâdu'l-Kuttâbi'l-ʿArab, 1423/2002.
13. İbn Kesîr, Ebû'l-Fidâʾ İsmâîl b. Ömer b. Kesîr ed-Dimeşḳî. Tefsîru'l-Ḳur'âni'l-ʿAẓîm. nşr. Sâmî b. Muhammed Selâme, 1. Cilt. Riyad: Dâru Ṭayyibe, 1420/1999.
14. İbnü’l-Cevzî, Ebu’l-Ferec, Zâdül’l-Mesîr, Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1984.
15. Karadağ, Ahmet. “E-h-z Fiili ile Türevlerinin Kur’ân-ı Kerîm’deki Anlamları ve Meâllere Yansımaları”. Çukurova Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 20/1(2020), 84-99. https://doi.org/10.30627/cuilah.727780
16. Kitabı Mukaddes. İstanbul: Kitabı Mukaddes Şirketi, 2. Basım, 2002.
17. Kur’an-ı Kerim Meali Anlam ve Yorum Merkezli Çeviri. Mustafa Öztürk. Ankara: Ankara Okulu Yayınları. 2. Baskı. 2014.
18. Kur’ân-ı Kerîm ve Türkçe Anlamı. Murat Sülün. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1. Baskı. 2012.
19. Kuran mealleri/ “AyetKarsilastirma”. Erişim 13/11/2025. https://www.kuranmeali.com/AyetKarsilastirma.php?sure=2&ayet=17
20. Pak, Zekeriya. "Meâllerde Parantez Kullanımının Gerekçeleri ve Anlam ve Dil Estetiği Açısından Yol Açtığı Problemler." Kur’an Mealleri Sempozyumu II (Nisan 2003), Ed. Diyanet İşleri Başkanlığı – Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, 2/ 439–456. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2. Basım, 2010.
21. Râgıb el-İsfahânî, Ebü’l-Kāsım Hüseyn b. Muhammed b. el-Mufaddal. el-Müfredatu fi garibi’l- Kur’ân. Beyrut: Mektebi Nezar Mustafa Elbân, t.y.
22. Sülün, Murat. “Kur’an’da Enfüs (انفس) Kelimesi -İlgili Terkiplerin Türkçeye Doğru Çevrilmesi Yönünde Mütevazı Bir Katkı-” Tefsir Araştırmaları Dergisi 8/1 (Nisan/April, 2024), 1-29. https://doi.org/10.31121/tader.1431919
23. Sülün, Murat. Direnen Meal: Akif Meâli. İstanbul: Mahya Yayıncılık, 2016.
24. Taberî, Ebû Caʿfer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmilî, Câmiʿu'l-Beyân ʿan Teʾvîli ʾÂyi'l-Kurʾân nşr. ʿAbdullâh b. ʿAbdilmuhsin et-Turkî,1. Cilt. Dâru Hicr, 1422/ 2001.
25. Yavuz, Galip. "Türkçe Meallerde Hasr Üslubunun Yanlış Anlaşılmasından Kaynaklanan Yanlış Tercüme Sorunları." Kur’an Mealleri Sempozyumu 1 (24-26 Nisan 2003), Ed. Diyanet İşleri Başkanlığı – Dokuz Eylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi. 1/ 254–263. Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı, 2. Basım, 2010.
26. Yazır, Elmalılı Muhammed Hamdi. Hak Dini Kur’an Dili. 2. Cilt. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı 1. Basım, 2021.
27. Zeccâc, Ebû İsḥâḳ İbrâhîm b. es-Serî. Meʿâni'l-Ḳur'ân ve İʿrâbuhu. 1.Cilt. Beyrut: Âlemu’l-Kutub, nşr. ʿAbdulcelîl ʿAbduh Şelebî, 1988.