GİYİLEBİLİR TEKNOLOJİK ÜRÜN MOTİVASYONU ÖLÇEĞİNİN TÜRKÇEYE UYARLANMASI: GEÇERLİLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

Öz

Bu araştırmanın amacı Rupp ve ark., (2018) tarafından geliştirilmiş olan Giyilebilir Teknoloji Motivasyon Ölçeğinin Türkçeye uyarlanarak geçerliliğinin ve güvenirliğinin incelenmesidir. Giyilebilir Teknoloji Motivasyon Ölçeği 11 madde ve 3 alt boyuttan oluşmaktadır. Gerekli dilsel uygunluk çalışmalarının ardından ortaya çıkartılan ölçek maddelerinin analizi için 18 yaş üstü 389 giyilebilir teknoloji ürünü kullanıcısından veriler kolayda örnekleme yöntemiyle toplanmıştır. 5’li Likert tipinde (1. Kesinlikle Katılmıyorum, …, 5. Kesinlikle Katılıyorum) toplanan veriler sonunda çalışmanın orijinaliyle tutarlı olarak özerklik, yetkinlik ve ilişkililik olarak adlandırılan 3 boyutlu yapı doğrulanmıştır. Pilot çalışmada 150, ana çalışmada 389 katılımcıya ulaşılmıştır. Geçerlilik ve güvenirlik için madde analizi, AFA (pilot) ve DFA (ana çalışma) uygulanmıştır. Giyilebilir teknoloji motivasyon ölçeğinin güvenirlik analizlerine bakıldığında Cronbach’s Alfa katsayısının ölçek genelinde 0,927 ile yüksek güvenirlikte çıkmaktadır. Doğrulayıcı Faktör Analizi göstergelerinin ise iyi uyum seviyesinde olduğu görülmüştür. Uyarlanan ölçeğin geçerli ve güvenilir bir şekilde giyilebilir teknoloji motivasyonunu ölçebilecek yeterliliğe sahip olduğu yapılan analizlerle ortaya konulmuştur. Ölçeğin Türkçeye uyarlanmış olmasının bu alandaki araştırmalara katkı sunacağı ve literatürdeki önemli bir eksikliği kapatacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Giyilebilir Teknolojik Ürün
• Teknoloji Motivasyon Ölçeği
• Ölçek Uyarlama
• Geçerlilik ve Güvenilirlik
• Dijital Pazarlama

TURKISH ADAPTATION OF THE WEARABLE TECHNOLOGY PRODUCT MOTIVATION SCALE: A VALIDITY AND RELIABILITY STUDY

Öz

The purpose of this study is to examine the validity and reliability of the Wearable Technology Motivation Scale, developed by Rupp et al. (2018), following its adaptation into Turkish. The Wearable Technology Motivation Scale consists of 11 items and 3 subscales. Following the necessary linguistic adaptation procedures, data were collected via convenience sampling from 389 wearable technology product users aged 18 and older to analyze the scale items. The data, collected using a 5-point Likert scale (1. Strongly Disagree, …, 5. Strongly Agree), confirmed a three-dimensional structure—named autonomy, competence, and relatedness—consistent with the original study. The pilot study reached 150 participants, and the main study reached 389 participants. Item analysis, Exploratory Factor Analysis (EFA, pilot study), and Confirmatory Factor Analysis (CFA, main study) were applied for validity and reliability assessment. Regarding the reliability analysis of the Wearable Technology Motivation Scale, Cronbach's Alpha coefficient was 0.927 across the scale, indicating high reliability. The Confirmatory Factor Analysis indices indicated a good level of fit. The analyses demonstrated that the adapted scale is capable of measuring wearable technology motivation in a valid and reliable manner. The Turkish adaptation of the scale is expected to contribute to research in this field and address a significant gap in the literature.

Anahtar Kelimeler

• Wearable Technology Product
• Wearable Technology Product Technology Motivation Scale
• Validity end Reliability
• Digital Marketing

Kaynakça

1. Alpar, R. (2013). Uygulamalı çok değişkenli istatistiksel yöntemler (4. Baskı). Detay Yayıncılık.
2. Bayık, M. E. ve Gürbüz, S. (2016). Ölçek uyarlamada metodoloji sorunu: Yönetim ve örgüt alanında uyarlanan ölçekler üzerinden bir araştırma. İş ve İnsan Dergisi, 3(1), 1–20. https://doi.org/10.18394/iid.15648
3. Beaton, D. E., Bombardier, C., Guillemin, F. ve Ferraz, M. B. (2000). Guidelines for the process of cross-cultural adaptation of self-report measures. Spine, 25(24), 3186–3191. https://doi.org/10.1097/00007632-200012150-00014
4. Büyüköztürk, Ş. (2009). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. (10. Baskı). Pegem Akademi.
5. Chuah, S. H. W., Rauschnabel, P. A., Krey, N., Nguyen, B., Ramayah, T. ve Lade, S. (2016). Wearable technologies: The role of usefulness and visibility in smartwatch adoption. Computers in Human Behavior, 65, 276–284. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.07.047
6. Collier, R. ve Randolph, A. B. (2015). Wearable technologies for healthcare innovation. SAIS 2015 Proceedings, (18). https://aisel.aisnet.org/sais2015/18
7. Comrey, A. L. ve Lee, H. B. (1992). A first course in factor analysis (2. Baskı). Lawrence Erlbaum Associates.
8. Çabuk, A., Ünyılmaz, G. D., Aykanat, E., Can, K., Çavdar, M., Bala, Y. S., Şeker, B., Karakuş, S. ve Tepe, S. (2025). Giyilebilir sağlık teknolojilerinin ve mobil sağlık uygulamalarının iş sağlığı ve güvenliğine etkisi. Turkish Academic Research Review, 10(1), 177–188. https://doi.org/10.30622/tarr.1598468

9. Çokluk, Bökeoglu, Ö., Şekercioğlu, G. ve Büyüköztürk, Ş. (2016). Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik. SPSS ve LISREL Uygulamaları. Pegem Akademi.
10. Deci, E. L. ve Ryan, R. M. (1985). Intrinsic motivation and self-determination in human behavior. Plenum Publishing.
11. Donnachie, C., Wyke, S., Mutrie, N. ve Hunt, K. (2017). 'It's like a personal motivator that you carried around wi' you': Utilising self-determination theory to understand men's experiences of using pedometers to increase physical activity in a weight management programme. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity, 14(1), 1–14. https://doi.org/10.1186/s12966-017-0505-z
12. Fabbrizio, A., Fucarino, A., Cantoia, M., De Giorgio, A., Garrido, N. D., Iuliano, E., Reis, V. M., Sausa, M., Vilaça-Alves, J., Zimatore, G., Baldari, C. ve Macaluso, F. (2023). Smart devices for health and wellness applied to tele-exercise: An overview of new trends and technologies such as IoT and AI. Healthcare, 11(12), 1805. https://doi.org/10.3390/healthcare11121805
13. Fettahlıoğlu, H. S., Birin, C. ve Yıltay, S. (2018). Teknoloji kabul modeline göre kuşaklar arası farklılığın incelenmesi: Akıllı telefon uygulamaları kullananlara yönelik bir araştırma. International Journal of Social and Humanities Sciences Research, 5(29), 3904–3915. https://doi.org/10.26450/jshsr.904
14. Fornell, C. ve Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39–50. https://doi.org/10.2307/3151312
15. Gardner, B. (2015). A review and analysis of the use of “habit” in understanding, predicting and influencing health-related behaviour. Health Psychology Review, 9(3), 277–295. https://doi.org/10.1080/17437199.2013.876238
16. Gardner, B. ve Lally, P. (2013). Does intrinsic motivation strengthen physical activity habit? Modeling relationships between self-determination, past behaviour, and habit strength. Journal of Behavioral Medicine, 36(5), 488–497. https://doi.org/10.1007/s10865-012-9442-0
17. Geçkil, T. ve Tikici, M. (2015). Örgütsel demokrasi ölçeği geliştirme çalışması. Amme İdaresi Dergisi, 48(4), 41–78.
18. Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J. ve Anderson, R. E. (2010). Multivariate data analysis: A global perspective (7. Baskı). Pearson Education.
19. Hambleton, R. K., Merenda, P. F. ve Spielberger, C. D. (Ed.). (2004). Adapting educational and psychological tests for cross-cultural assessment. Lawrence Erlbaum Associates.
20. He, Q., Agu, E., Strong, D., Tulu, B. ve Pedersen, P. (2013). Characterizing the performance and behaviors of runners using twitter. 2013 IEEE International Conference on Healthcare Informatics, 406–414. https://doi.org/10.1109/ICHI.2013.56
21. Henseler, J., Ringle, C. M., ve Sarstedt, M. (2015). A new criterion for assessing discriminant validity in variance-based structural equation modeling. Journal of the Academy of Marketing Science, 43(1), 115–135. https://doi.org/10.1007/s11747-014-0403-8
22. Hergenhahn, B. R. ve Henley, T. (2013). An introduction to the history of psychology. Cengage Learning. Hofstede, G. (2001). Culture's consequences: comparing values, behaviors, ınstitutions, and organizations across nations (2nd ed.). Sage Publications.
23. International Test Commission. (2017). The ITC guidelines for translating and adapting tests (2. Baskı). www.intestcom.org
24. Karaca, Ş. (2022). Teknoloji kabul modeli bağlamında giyilebilir teknolojilere yönelik tutumun satın alma niyetine etkisi. Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 9(1), 81–101. https://doi.org/10.30798/makuiibf.822680
25. Kelley, T. L. (1939). The selection of upper and lower groups for the validation of test items. Journal of Educational Psychology, 30(1), 17–24. https://doi.org/10.1037/h0057123
26. Koole, S. L., Schlinkert, C., Maldei, T. ve Baumann, N. (2019). Becoming who you are: An integrative review of self‐determination theory and personality systems interactions theory. Journal of Personality, 87(1), 15–36. https://doi.org/10.1111/jopy.12380
27. Lee, Y., Lee, J. ve Hwang, Y. (2015). Relating motivation to information and communication technology acceptance: Self-determination theory perspective. Computers in Human Behavior, 51(A), 418–428. https://doi.org/10.1016/j.chb.2015.05.021
28. Limayem, M., Hirt, S. G. ve Cheung, C. M. K. (2007). How habit limits the predictive power of intention: The case of information systems continuance. MIS Quarterly, 31(4), 705–737. https://doi.org/10.2307/25148817
29. Lunney, A., Cunningham, N. R. ve Eastin, M. S. (2016). Wearable fitness technology: A structural investigation into acceptance and perceived fitness outcomes. Computers in Human Behavior, 65, 114–120. https://doi.org/10.1016/j.chb.2016.08.007
30. Lynn, M. R. (1986). Determination and quantification of content validity. Nursing Research, 35(6), 382–385.
31. MacCallum, R. C., Widaman, K. F., Zhang, S. ve Hong, S. (1999). Sample size in factor analysis. Psychological Methods, 4(1), 84–99. https://doi.org/10.1037/1082-989X.4.1.84
32. Molina, M. D. ve Myrick, J. G. (2021). The 'how' and 'why' of fitness app use: Investigating user motivations to gain insights into the nexus of technology and fitness. Sport in Society, 24(7), 1233–1248. https://doi.org/10.1080/17430437.2020.1744570
33. Oc, Y. ve Plangger, K. (2022). GIST do it! How motivational mechanisms help wearable users develop healthy habits. Computers in Human Behavior, 128, 107089. https://doi.org/10.1016/j.chb.2021.107089
34. Öcel, Y., Karaca, Ş. ve Köse, B. (2024). Giyilebilir sağlık teknolojileri kullanım niyeti ile yaşam tarzı arasındaki ilişkinin incelenmesi: X, Y ve Z kuşakları üzerine bir çalışma. Journal of Academic Approaches, 15(3), 1324–1354. https://doi.org/10.54688/ayd.1413329
35. Özkaynar, K. (2024). Teknoloji kabul modeli çerçevesinde tüketicilerin yapay zekâ araçlarını kullanımında algılanan fayda, tutum ve niyetler arasındaki ilişki: Etik kaygıların düzenleyici etkisi. Yönetim Bilimleri Dergisi, 22(Özel Sayı), 1472–1498. https://doi.org/10.35408/comuybd.1515898
36. Plangger, K., Campbell, C., Robson, K. ve Montecchi, M. (2022). Little rewards, big changes: Using exercise analytics to motivate sustainable changes in physical activity. Information & Management, 59(5), 103216. https://doi.org/10.1016/j.im.2019.103216
37. Polatgil, M. ve Güler, A. (2023). Yapay zekâ okuryazarlığı ölçeğinin Türkçeye uyarlanması. Sosyal Bilimlerde Nicel Araştırmalar Dergisi, 3(2), 99–114.
38. Polit, D. F., Beck, C. T., ve Owen, S. V. (2007). Is the CVI an acceptable indicator of content validity? Appraisal and recommendations. Research in nursing & health, 30(4), 459–467. https://doi.org/10.1002/nur.20199
39. Royer, H., Stehr, M. ve Sydnor, J. (2015). Incentives, commitments, and habit formation in exercise: Evidence from a field experiment with workers at a fortune-500 company. American Economic Journal: Applied Economics, 7(3), 51–84. https://doi.org/10.1257/app.20130327
40. Rupp, M. A., Michaelis, J. R., McConnell, D. S. ve Smither, J. A. (2018). The role of individual differences on perceptions of wearable fitness device trust, usability, and motivational impact. Applied Ergonomics, 70, 77–87. https://doi.org/10.1016/j.apergo.2018.02.005
41. Ryan, M. (2020). The future of transportation: Ethical, legal, social and economic impacts of self-driving vehicles in the year 2025. Science and Engineering Ethics, 26(3), 1185–1208. https://doi.org/10.1007/s11948-019-00130-2
42. Ryan, R. M. (Ed.) (2012). The Oxford handbook of human motivation. Oxford University Press.
43. Ryan, R. M. ve Deci, E. L. (2000a). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68
44. Ryan, R. M. ve Deci, E. L. (2000b). Intrinsic and extrinsic motivations: Classic definitions and new directions. Contemporary Educational Psychology, 25(1), 54–67. https://doi.org/10.1006/ceps.1999.1020
45. Ryan, R. M. ve Deci, E. L. (2017). Self-determination theory: Basic psychological needs in motivation, development, and wellness. Guilford Publications.
46. Ryan, R. M. ve Deci, E. L. (2020). Intrinsic and extrinsic motivation from a self-determination theory perspective: Definitions, theory, practices, and future directions. Contemporary Educational Psychology, 61, 101860. https://doi.org/10.1016/j.cedpsych.2020.101860
47. Steel, R. P. (2024). The longitudinal associations between wearable technology, physical activity and self-determined motivation. International Journal of Sport and Exercise Psychology, 22(4), 1030–1047. https://doi.org/10.1080/1612197X.2023.2180067
48. Tenenbaum, G., Ben-Zion, T., Amichai-Hamburger, Y., Galily, Y. ve Lev, A. (2025). Smart sport watch usage: The dominant role of technology readiness over exercise motivation and sensation seeking. Technologies, 13(1), 24. https://doi.org/10.3390/technologies13010024
49. Ülke Şimdi, R., Gedik, Ö. ve Atilla, E. A. (2024). Sağlıklı yaşam için mobil sağlık uygulamaları: Mobil sağlık uygulamalarının kullanım niyetini etkileyen faktörler. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 69, 95–104. https://doi.org/10.18070/erciyesiibd.1526435
50. Villalobos-Zúñiga, G. ve Cherubini, M. (2020). Apps that motivate: A taxonomy of app features based on self-determination theory. International Journal of Human-Computer Studies, 140, 102449. https://doi.org/10.1016/j.ijhcs.2020.102449
51. Wong, N., Rindfleisch, A., ve Burroughs, J. E. (2003). Do reverse-worded ıtems confound measures in cross-cultural consumer research? The case of the material values scale. Journal of Consumer Research, 30(1), 72–91. https://doi.org/10.1086/374697
52. Yıldırım, M. ve Karagöz, Y. (2022). Tükenmişlik ve işten ayrılma niyeti arasındaki ilişkinin yapısal eşitlik modeli ile incelenmesi. Uluslararası İktisadi ve İdari Akademik Araştırmalar Dergisi, 2(2), 90–112. https://izlik.org/JA35DS23UT
53. Żarnowski, A., Jankowski, M. ve Gujski, M. (2022). Use of mobile apps and wearables to monitor diet, weight, and physical activity: A cross-sectional survey of adults in Poland. Medical Science Monitor, 28, e937948. https://doi.org/10.12659/MSM.937948
54. Zhang, P. (2008). Technical opinion: Motivational affordances: Reasons for ICT design and use. Communications of the ACM, 51(11), 145–147. https://doi.org/10.1145/1400214.1400244