TÜRKİYE’DE İLACIN PATENT SERÜVENİ VE TÜRK İLAÇ SEKTÖRÜNE ETKİLERİ

İkinci Dünya Savaşında ilaç sıkıntısı yaşanmasının da etkisiyle ilaç teknolojisi zayıf olan gelişmedeki bazı ülkeler ilaçta patent korumasını ya zayıflatmışlar ya da tamamen kaldırmışlardır. İlacın stratejik bir ürün olması, kamu sağlığını ilgilendirmesi ve patentin ilacı pahalılaştıracağı buna gerekçe olarak gösterilmiştir. Fakat 20. yüzyılın ortalarında pek çok ülkede ilaç sektörünün gelişmesine bağlı olarak referans ve eşdeğer ilaç rekabetinin yaşanmaya başlamasıyla “ilaçta patent” tartışması dünya genelinde yoğunlaşmıştır. Türkiye, 1961-1999 döneminde ilacı tümüyle patent dışında bırakmıştır. Bu dönemde ilaçlara ilişkin usul buluşları üzerinden araştırmacı/yabancı ve eşdeğer/yerli ilaç firmaları arasında yaşanan ihtilafta Türkiye tüm kurum ve kuruluşlarıyla ilaçta patente karşı sert bir tutum almıştır. Ancak 1994 yılında yürürlüğe giren DTÖ/TRIPS ile birlikte araştırmacı ilaç şirketlerinin lobi faaliyetiyle dünya genelinde ibre ilaca güçlü patent koruması yönüne dönmüştür. 1995 yılından sonra DTÖ üyesi herhangi bir ülke, TRIPS’ten bağımsız olarak ilaç-patent ilişkisini ele alması mümkün değildir. Bu yüzden Türkiye’nin de içinde bulunduğu gelişmekte olan pek çok ülke, ilaç patentine ilişkin politikasında değişikliğe gitmek zorunda kalmıştır. Türkiye bakımından TRIPS’in yanında, AB ile gümrük birliğini kuran 1/95 sayılı OKK de aynı derecede etkili olmuş ve Türkiye, TRIPS’te kendisi için öngörülen takvimi öne çekerek 1999 yılından itibaren ilacı patent kapsamına almıştır. DTÖ/TRIPS’le ilgili 1986-1994 yıllarında yürütülen Uruguay Round görüşmelerini takip etmeyen yerli/eşdeğer ilaç şirketleri, ilaç patentine hazırlıksız yakalanmıştır. Daha da önemlisi yerli şirketler, ilacın patent kapsamına alınmasından sonra da gerekli aksiyonları almakta gecikmiştir. Bunun da ötesinde yerli şirketler, Ar-Ge faaliyetine harcama yapmaktan bugün dahi kaçınmaktadır. Oysa dünya genelinde en fazla Ar-Ge harcaması ilaç sektöründe yapılmaktadır. Bu yüzden ülkemizde toplumun ilaca erişimini güvenceye almak için yeni politika araçları devreye sokularak sektör Ar-Ge’ye yönlendirilmelidir.

The drug shortages during the World War II caused a number of developing countries with weak pharmaceutical technologies to weaken or completely abolish patent protection for drugs. The reasons behind this were given as the drugs being a strategic product, the importance of drugs for public health and the possibility of patents increasing the price of drugs. However, in the mid-20th century, advancements in the pharmaceutical sector in many countries resulted in a competition between reference listed drugs and generic drugs, escalating the “drug patents” debate worldwide. From 1961 to 1999, Turkey completely revoked the patent protection on drugs. During this period, all the institutions and organizations of Turkey took a firm stance against drug patents as the conflict between research-based/foreign and generic/local pharmaceutical companies over procedural inventions related to drugs continued. However, with the entry into force of the WTO/TRIPS Agreement in 1994 and the lobbying activities of research-based pharmaceutical companies, strong patent protection for drugs started to be a norm worldwide. Since 1995, it has not been possible for any WTO member state to handle the drug-patent relationship outside of the TRIPS Agreement. Therefore, many developing countries, including Turkey, were obliged to change their policies on drug patents. In addition to TRIPS, the Decision No 1/95 of the EC-Turkey Association Council, which established the Customs Union with the EU, was an equally important step, and Turkey pushed forward the schedule laid down for Turkey in TRIPS and extended the scope of patent protection to drugs in 1999. Failing to follow the Uruguay Round negotiations regarding the WTO/TRIPS between 1986-1994, domestic/generic drug companies were caught unprepared for the changes related to drug patents. More importantly, the Turkish companies also failed to take the necessary actions after the scope of patent protection was extended to drugs. Even today, domestic companies avoid making investments on R&D activities. On the contrary, the top R&D spenders in the world are pharmaceutical companies. It is clear that in order to secure the access of the Turkish people to drugs, new policy tools should be introduced, which will pave the way for R&D investments and studies in the pharmaceuticals sector.