KARBON KREDİSİNİN HUKUKİ NİTELİĞİ VE MÜLKİYETE KONU OLMASI

Yıl 2025, Cilt: 11 Sayı: 2, 347 - 367, 31.12.2025

Furkan Güven Taştan

https://doi.org/10.55027/tfm.1818211

Öz

Karbon kredisi kavramı, ilk kez iklim değişikliğiyle mücadele amacıyla kabul edilen uluslararası sözleşmelerde öngörülmüştür. 7552 sayılı İklim Kanunu ile Türk hukukuna dâhil edilen bu kavramın hukuki niteliği kanunda düzenlenmemiş, mesele, diğer birçok malvarlığı değerinde olduğu gibi öğreti ve uygulamaya bırakılmıştır. Çalışmada, öğretideki görüşler ışığında karbon kredisinin hukuki niteliği incelenmektedir. Karbon kredisinin, pozitif hukuk düzenlemeleri karşısında eşya olarak nitelendirilmesi mümkün değildir. Zira eşya için aranan cismanilik şartını taşımamaktadır. Öğretideki alternatif bir niteleme olan sözleşmeden kaynaklanan hak görüşü ise Türk hukukuyla bağdaşmamaktadır. Öyle ki karbon kredisinin ortaya çıkmasına dair sürece katılan aktörler arasında akdi bir ilişki bulunmamaktadır. Bilakis söz konusu ilişki, kanundan kaynaklanan hak ve yetkilere dayanmaktadır. Karbon kredilerinin dijital varlık olduğu görüşü ise ilk bakışta kredilerin özellikleriyle uyumlu görünse de dijital varlıkların henüz Türk hukukunda çözümlenmemiş olması nedeniyle tek başına yeterli bir çözüm sunamamaktadır. O hâlde dördüncü bir yol olarak eşya sayılmasalar dahi bu varlıkların, üzerinde mülkiyet hakkı kurulabilen bir malvarlığı değeri olup olmadığı incelenmelidir. Anayasa’daki mülkiyet hakkının, eşya kavramından daha geniş bir koruma kapsamına sahip olması ile UNIDROIT’in taslak mahiyetindeki Doğrulanmış Karbon Kredilerinin Hukuki Niteliğine İlişkin İlkelerinde benimsediği işlevsel yaklaşım dikkate alındığında eşya sayılmasalar dahi karbon kredileri üzerinde mülkiyet hakkı kurulabileceği sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

karbon kredisi , iklim kanunu , mülkiyet hakkı , UNIDROIT İlkeleri , malvarlığı değeri

Etik Beyan

Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde etik kurallara uyulduğunu beyan ederim.

LEGAL NATURE OF CARBON CREDITS AND THEIR BEING SUBJECT TO OWNERSHIP

Öz

The concept of carbon credits, first stipulated in international agreements to combat climate change, has been introduced into Turkish law by Climate Law No. 7552. However, their legal nature is not defined in the law; as with many assets, this matter is left to doctrine and practice. This article examines the legal nature of carbon credits considering doctrinal discussions. It is not possible to classify carbon credits as things under positive law, as they lack the required element of corporeality. The alternate doctrinal view characterizing them as contractual rights is incompatible with the Turkish legal framework. This is because there is no contractual relationship between the actors involved in their creation; rather, the relationship is based on rights and powers derived from law. The view that carbon credits are digital assets, while seemingly compatible with their characteristics, does not offer a sufficient solution on its own, as the legal nature of digital assets is unsettled in Turkish law. Therefore, a fourth path must be examined: whether carbon credits constitute assets on which property rights can be established, even if they are not considered things. Considering that the constitutional right to property has a broader scope of protection than the civil law concept of things, and the functional approach adopted in the draft UNIDROIT Principles on the Legal Nature of Verified Carbon Credits, it is concluded that property rights can indeed be established on carbon credits, even if they are not classified as things.

Anahtar Kelimeler

carbon credit , climate law , property right , UNIDROIT Principles , asset value

Kaynakça

• Akça K, 'Anayasa Mahkemesi Kararlarında Mülkiyet Hakkı' (2016) 6(3) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 543
• Akdemir Altunbaşak T, 'Avrupa Birliği Adalet Divanı’nın 8 Aralık 2016 Tarihli Sera Gazı Emisyon Azaltım Kredilerinin (Karbon Kredilerinin) Niteliği Üzerine Kararı' (2017) 7(22) Küresel Bakış 109
• Akipek JG ve Akıntürk T, Eşya Hukuku (İstanbul, Beta 2009)
• Akkuş EF, '1982 Anayasası Açısından Mülkiyet Hakkı' (Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi 2024)
• Antalya OG, Eşya Hukuku (Cilt: IV/1 Giriş, Temel Kavram ve İlkeler – Zilyetlik – Tapu Sicili) (4. bs, Ankara, Seçkin 2021)
• Aral F ve Ayrancı H, Borçlar Hukuku (Özel Borç İlişkileri) (Ankara, Yetkin 2024)
• Arnet R, 'Art. 641 (Sachenrecht Art. 641-977 ZGB – Art. 1-61 SchlT ZGB)' içinde Ruth Arnet, Peter Breitschmid ve Alexandra Jungo (ed), CHK - Handkommentar zum Schweizer Privatrecht (4. bs, Zürih, Schulthess Verlag 2023)
• Başoğlu B, 'Elle Tutulmayanın Peşinde: Eşya Hukukunun Dönüşümü ve UNIDROIT Çalışmaları Işığında Dijital Varlıklar ile Doğrulanmış Karbon Kredileri Üzerinde Mutlak Hak Sahipliği' (2025) 1 Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 557
• Button J, 'Carbon: Commodity or Currency—The Case for an International Carbon Market Based on the Currency Model' (2008) 32 Harvard Environmental Law Review 571
• Deatherage S, Carbon Trading Law and Practice (1. Baskı, New York, Oxford University Press 2011)
• Eckert M, 'Digitale Daten als Wirtschaftsgut: digitale Daten als Sache' (2016) 112 Schweizerische Juristen-Zeitung 245
• Erdem N, 'İklim Değişikliği Düzenlemeleri Çerçevesinde Emisyon Ticareti Sisteminin Ticari İşletmelere Etkileri Üzerine Bir İnceleme' (2024) 19(223) Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1197
• Eren F, Mülkiyet Hukuku (4. Baskı, Ankara, Yetkin 2016)
• Eren F ve Dönmez Ü, Eren Borçlar Hukuku Şerhi (Cilt 4) (Ankara, Yetkin 2023)
• Erler K, “Implied Warranties for Digital Products? The Interplay of Intellectual Property and Sales Law in the EU and US (TTLF Working Paper No. 42)” <https://law.stanford.edu/publications/no-42-implied-warranties-for-digital-products-the-interplay-of-intellectual-property-and-sales-law-in-the-eu-and-us/> Erişim tarihi: 26 Ekim 2025
• Esener T ve Güven K, Eşya Hukuku (Ankara, Yetkin 2023)
• European Commission, “Union Registry” <https://climate.ec.europa.eu/eu-action/carbon-markets/eu-emissions-trading-system-eu-ets/union-registry_en> Erişim tarihi: 26 Ekim 2025
• Financial Law Board, “The Status of Carbon Credits under Private Law, Focusing on Their Legal Nature and the Legal Principles of Attribution and Transfer” (2024) <https://www.flb.gr.jp/epage/edoc/publication61-e.pdf> Erişim tarihi: 26 Ekim 2025
• Furrer A ve Müller L, '“Functional equivalence” of digital legal transactions: A fundamental principle for assessing the legal validity of legal institutions and legal transactions under Swiss law' (2018) Jusletter <https://www.unilu.ch/fileadmin/fakultaeten/rf/furrer/dok/180619_Funktionale_AEquivalenz_translation.pdf> Erişim tarihi: 26 Ekim 2025
• Göksel AH, İdare Hukuku Çerçevesinde Emisyon Ticaret Sistemi (Ankara, Seçkin 2024)
• Graham-Siegenthaler B, Berner Kommentar: Das Eigentum - Allgemeine Bestimmungen - Art. 641-654a ZGB (Bern, Stämpfli Verlag 2022)
• Hepburn S, 'Carbon Rights as New Property: The Benefits of Statutory Verification' (2009) 31(2) The Sydney Law Review 239
• Hojnik J, 'Technology Neutral Eu Law: Digital Goods Within the Traditional Goods/Services Distinction' (2016) (25) International Journal of Law and Information Technology 63
• ISDA, “Legal Implications of Voluntary Carbon Credits” (New York 2021)
• İklim Değişikliği Başkanlığı, “Türkiye Karbon Kredilendirme ve Denkleştirme Yönetmeliği Taslağı Yayımlandı” (2025) <https://iklim.gov.tr/turkiye-karbon-kredilendirme-ve-denklestirme-yonetmeligi-taslagi-yayimlandi-haber-4526> Erişim tarihi: 26 Ekim 2025
• ——, “Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği taslağı yayımlandı” (22 Temmuz 2025) <https://iklim.gov.tr/turkiye-emisyon-ticaret-sistemi-yonetmeligi-taslagi-yayimlandi-haber-4519> Erişim tarihi: 26 Ekim 2025 Kaisto J ve Paukku E, 'Emission Allowances and Carbon Credits as Property: A Finnish Perspective' (2023) 12(2-3) European Property Law Journal 148
• Kılıçoğlu A, Eşya Hukuku (Ankara, Turhan 2021)
• Law Commission, “Digital Assets: Final Report (No. 412)” (2023) <https://lawcom.gov.uk/project/digital-assets/> Erişim tarihi: 26 Ekim 2025
• Low KFK ve Lin J, 'Carbon Credits as EU Like It: Property, Immunity, TragiCOzmedy?' (2015) 27(3) Journal of Environmental Law 377
• Manea S, 'Defining Emissions Entitlements in the Constitution of the EU Emissions Trading System' (2012) 1(2) Transnational Environmental Law 303
• Nomer HN ve Ergüne MS, Eşya Hukuku (İstanbul, On İki Levha 2023)
• Oğuzman MK, Seliçi Ö ve Oktay Özdemir S, Eşya Hukuku (İstanbul, Filiz 2024)
• Özçelik B, Tapu Siciline Güvenin Korunması (Ankara, Yetkin 2016)
• Schott A ve Brügger L, 'Voluntary Carbon Credits' (2024) Gesellschafts- und Kapitalmarktrecht 519 Sirmen L, Eşya Hukuku (10. Baskı, Ankara, Yetkin 2022)
• Stuhlmacher G, '§ 5 Vertragsrecht und Nachhaltigkeit' içinde Florian Baetke ve Jean-Claude Zerey (ed), Kapitalmarktrecht und ESG (Nomos 2025)
• Stuhlmacher G ve Sessel-Zsebik Z, '§ 19 Energie- und andere Warenderivate' içinde Jean-Claude Zerey (ed), Finanzderivate : Rechtshandbuch (Nomos 2023)
• Tandoğan H, Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri (Cilt I/1) (6. Tıpkı Basım, İstanbul, Vedat 2008) TBMM, “İklim Kanunu Teklifi (2/2927) ve Çevre Komisyonu Raporu (28. Yasama Dönemi, 3. Yasama Yılı, No: 198)” (2025)
• Tekelioğlu N, 'Eşya Kavramını Yeniden Düşünmek: NFT’lerin Eşya Niteliği ve Eşya Hukuku Bakımından Geleceği Üzerine Bir İnceleme' (2022) 30(3) Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1301
• Tunahan H, 'Küresel İklim Değişikliğini Azaltmanın Bir Yolu Olarak Karbon Finansmanı' (2010) (46) Muhasebe ve Finansman Dergisi 199
• UNCITRAL-UNIDROIT, “Study on the Legal Nature of Verified Carbon Credits Issued by Independent Carbon Standard Setters (A/CN.9/1191)” (New York, United Nations General Assembly 2024)
• UNIDROIT, “Adoption of the Work Programme of the Organisation for the 2023–2025 Triennium” (Rome 2022) ——, Principles on Digital Assets and Private Law (Rome 2023)
• ——, “Draft UNIDROIT Principles on the Legal Nature of Verified Carbon Credits (Study LXXXVI – W.G.6 – Doc. 3)” (Rome 2025) <https://www.unidroit.org/work-in-progress/verified-carbon-credits/> Erişim tarihi: 26 Ekim 2025
• Ünal M ve Başpınar V, Şekli Eşya Hukuku (Ankara, Yetkin 2012)
• Wemaere M, Streck C ve Chagas T, 'Legal Ownership and Nature of Kyoto Units and EU Allowances' içinde David Freestone ve Charlotte Streck (ed), Legal Aspects of Carbon Trading: Kyoto, Copenhagen, and Beyond (Oxford-New York, Oxford University Press 2009)
• World Bank, State and Trends of Carbon Pricing 2025 (Washington DC 2025)
• Yavuz C, Türk Borçlar Hukuku: Özel Hükümler (İstanbul, Beta 2014)
• Zevkliler A ve Gökyayla KE, Borçlar Hukuku Özel Borç İlişkileri (15. Baskı, Ankara, Turhan 2015)