Men-i Müskirat Kanunu Hakkında Üç Hukukî Mütalaa

Öz

Bu çalışma, 14 Eylül 1336 (14 Eylül 1920) tarihinde Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul edilen ve alkollü içkilerin üretimini, ithalatını, satışını ve tüketimini yasaklayan sekiz maddelik Men-i Müskirat Kanunu’nu ele almaktadır. Men-i Müskirat Kanunu, yeni kurulan Meclisin yasama önceliklerini ve toplumsal yönelimlerini göstermesi bakımından tarihi ve hukuki açıdal büyük bir öneme sahiptir. Çalışmada, kanunun uygulanma sürecinde ortaya çıkan hukuki tartışmalar ve noksanlıklar; dönemin uygulayıcıları ve hukukçularından Mersin İstinaf Mahkemesi Reisi Ali Rıza Bey, Bursa Yenişehir Bidayet Hâkimi Esad Bey ve Muhâmi (Avukat) Mois Zeki Bey'in kaleme aldığı üç farklı hukuki mütalaa ekseninde incelenmektedir. Bu mütalaalar; şer'î hadlerin uygulanma biçimleri, sarhoşluğun hukuki/cezai sorumluluğu, zimmîlerin hukuki statüsü, kanunun kamu sağlığı bakımından eksiklikleri ve mahkeme kararlarına karşı kanun yollarının (itiraz, istinaf, temyiz) sınırları gibi teknik konuları tartışmaya açmaktadır. [Özet ve anahtar kelimeler dijital arşiv çalışmaları kapsamında editörlük tarafından hazırlanmıştır.]

Anahtar Kelimeler

• Men-i Müskirat Kanunu
• Alkol Yasağı
• Hadd-i Şürb
• Ceza Hukuku
• TBMM Hukuk Tarihi
• Ali Rıza Bey
• Esad Bey
• Mois Zeki Bey

Three Legal Opinions on the Law on the Prohibition of Intoxicants

Öz

This study examines the eight-article Law on the Prohibition of Intoxicants (Men-i Müskirat Kanunu), enacted by the Grand National Assembly of Turkey on September 14, 1336 (September 14, 1920), which prohibited the production, importation, sale, and consumption of alcoholic beverages. As one of the earliest pieces of legislation passed by the newly established parliament, this law holds significant historical and legal importance, reflecting the legislative priorities and social tendencies of the era. The paper presents and analyzes the legal debates and practical shortcomings of the law through three distinct legal opinions penned by contemporary legal practitioners: Ali Riza Bey (President of the Mersin Court of Appeal), Esad Bey (Judge of the Bursa Yenisehir Court of First Instance), and Attorney Mois Zeki Bey. These opinions open up critical and technical discussions on the execution methods of Islamic corporal punishments (hadd), the civil and criminal liability of intoxicated individuals, the status of non-Muslim subjects (dhimmis) under the prohibition, the law's inadequacies regarding public health, and the scope of appellate remedies (objection, appeal, cassation) against court rulings under the statute. [The English title, abstract and keywords were prepared by the editorial board during the digital archiving process.]

Anahtar Kelimeler

• Law on the Prohibition of Intoxicants
• Alcohol Ban
• Hadd al-Shurb
• Criminal Law
• Turkish Legal History
• Ali Riza Bey
• Esad Bey
• Mois Zeki Bey

Kaynakça

1. [Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur. / Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text.]
2. Ali Rıza, "Men-i Müskirat Kanunu Münasebetiyle Hadd-ı Şerî Hakkında Mütalaa", Ceride-i Adliye, sy. 4, Yenigün Matbaası, Ankara, Nisan 1338 (1922), s. 182-185.
3. Esad, "Men-i Müskirat Kanunu Hakkında Bazı Mütalaat", Ceride-i Adliye, sy. 13-14-15, Ağustos-Eylül-Teşrinievvel 1339 (1923), s. 618-624.
4. Fidan Yaramış, "Türkiye Büyük Millet Meclisi I. Döneminde (23 Nisan 1920-1 Kasım 1922) Çıkarılan Adlî Sosyal-Kültürel Kanunlar ve Bu Kanunların Müzakerelerinde Muhalefet", Ahi Evran Üniversitesi SBE, Tarih Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Kırşehir, 2012, s. 94-102.
5. İbrahim Kâfi Dönmez, "Sarhoşluk", Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (DİA), c. XXXVI, İstanbul, 2009, s. 143.
6. İsmail Hakkı (Milaslı), "İçkilerin Amerika'da Resmî Memnûiyeti Acaba Hangisi Asrîlik", Sebilürreşad, c. XVI, sy. 410-411, 1 Mayıs 1335 (1919), s. 191-193.
7. İsmail Hakkı (Milaslı), "İçkilerin Men'ine Çalışmak Lüzûmu", Sebilürreşad, c. XVI, sy. 412-413, 8 Mayıs 1335 (1919), s. 205-208.
8. M. Akif Aydın, Osmanlı Devleti'nde Hukuk ve Adalet, 2. basım, İstanbul, Klasik Yayınları, 2017, s. 66.

9. Mehmed Atıf (İskilipli), Din-i İslam'da Men-i Müskirat, İstanbul, Matbaa-i Âmire, 1340 (1924).
10. Mehmet Akman, Osmanlı Devleti'nde Ceza Yargılaması, 1. basım, İstanbul, Eren Yayıncılık, 2004, s. 114.
11. Muharrem Midilli, Klasik Osmanlı Ceza Hukukunda Şeriat-Kanun Ayrımı, 1. basım, İstanbul, Klasik Yayınları, 2019, s. 214-215.
12. Onur Karahanoğulları, Birinci Meclisin İçki Yasağı (Men-i Müskirat Kanunu), Ankara, Phoenix Yayınevi, 2007.
13. Ömer Rıza, "Müskiratın Memnûiyeti-i Dîniyesi ve Kanunen Men'i", Sebilürreşad, c. XVIII, sy. 455, 15 Kanunısani 1336 (15 Ocak 1920), s. 154-155.
14. Sibel Dinç, "1918-1938 Yılları Arasında Devletlerin Sosyal Regülasyon Uygulamaları Bağlamında Alkol Yasağı: Türkiye-ABD Uygulamalarının Karşılaştırılması", Aksaray Üniversitesi SBE, Kamu Yönetimi Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, Aksaray, 2016.
15. Yaşar Karayalçın ve Ahmet Mumcu, Türk Hukuk Bibliyografyası 1727-1928, Ankara, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, s. 238.