Ebü’l-Ulâ Mardin’in Mukâtaa-i Kadîmeli Vakıfların İntikal Şekli Hakkındaki Görüşlerinin Değerlendirilmesi

Öz

Araştırmamıza konu makale, Ebü'l-ulâ Mardin tarafından yazılmış ve Eylül 1338'de (M. Eylül 1922/H. Muharrem 1341) Dârülfünûn Hukuk Fakültesi Mecmuâsı'nda yayınlanan "Mukâtaa-i Kadîmeli Vakıfların Sûret-i Tevârüs ve İntikâli"dir. 1920'lerin başlarında, 1913 tarihli Tevsî-i İntikal Kanunu'nun 8'inci maddesi, sahih mukâtaalı vakıfların müsakkafatını da örfî miras hukukuna tâbî kılacak şekilde yanlış bir uygulamaya konu olmuştu. Bu makalede mukâtaa sözleşmesinin amacına ve kanunlara aykırı olan bu uygulamanın, mülkiyet ve vakıf hukukunu nasıl olumsuz bir mecrâya sürüklediği vurgulanmış ve hukukî delillerle ispatlanmıştır. Konu her ne kadar mukâtaa-i kadîmeli vakıflarla sınırlı da olsa, yazar aynı zamanda vakıfların eski kurallarını, dayanaklarını ve amaçlarını da değerlendirmekte ve böylece okuyucuya tarihsel bir perspektif de sunmaktadır. Bu bağlamda yazar ayrıca Ömer Hilmi Efendi'nin vakıf hakkında yazılan temel eserine atıflar yaparak, makalenin yazıldığı dönemdeki uygulamayla bu kadîm hükümler arasında oluşan çelişkiyi ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Osmanlı Arazi Hukuku
• Mîrî Arazi
• Mukâtaalı Vakıf
• Mukâtaa-i Kadîmeli Vakıfların Tevârüs ve İntikali

Evaluation of Ebü’l-Ula Mardin’s Views on Inheritance and Succession of the Waqfs with Muqataa-i Qadime

Öz

The article which we determined as the subject of our research was written by Ebü'l-ulâ Mardin and published at "Dârülfünün Hukuk Fakültesi Mecmuâsı", in September 1338 (M. September 1922/H. Muharrem 1341). The headline of this article is "Inheritance and Succession of the Waqfs with Muqâtaa-i Qadîme". This paper examines the question of how negative narratives can be dragged in the early 1920s because of the inaccuracies in practice and the rules of inheritance in the "waqfs with muqâtaa-i qadîme", in other words, because of a practice contrary to the law. The subject of the article is the inheritance and transfer rules applied to them but not the definition of waqfs with muqâtaa-i qadîme. At the same time, however, the writer is also evaluating the waqf institutuion; its old rules and their aims thus presenting a historical perspective to the reader. In this context, it deals with Ömer Hilmi Efendi's waqfs and reveals the contradiction between the practice of writing the article. The author searched for the answer to the question "even though the public land (arazi-i emîriyye) and public waqf land (arazi-i mevkûfe) are mentioned in the Law on Extension-Transfer, how is it possible to apply this law to a building built on a Muqâtaa land and on a Muqâtaa-i Qadîme land.

Anahtar Kelimeler

• Ottoman Land Law
• Public Waqf Land
• Waqf with Muqâtaa
• Inheritance and Succession of the Waqfs with Muqâtaa-i Qadîme

Kaynakça

1. Afyoncu, Erhan, Osmanlı Devlet Teşkilatında Defterhane-i Amire (XVI-XVIII. Yüzyıllar), Ankara, TTK Yayınları, 2014.
2. Afyoncu, Erhan, "Defterhane", DİA, C. 9, İstanbul 1994, s. 100-104.
3. Afyoncu, Erhan, "Defter Emini", DİA, C. 9, İstanbul 1994, s. 91-93.
4. Akgündüz, Ahmed, İslâm Hukukunda ve Osmanlı Tatbikatında Vakıf Müessesesi, Gözden Geçirilmiş Üçüncü Baskı, İstanbul, Osmanlı Araştırmaları Vakfı Yayınları, 2013.
5. Akgündüz, Ahmed, "İcâre-i Vâhide", DİA, C. 21, 2000, s. 388-389.
6. Akgündüz, Ahmed, "İcâreteyn", DİA, C. 21, 2000, s. 389-391.
7. Aydın, Mehmet Akif, Türk Hukuk Tarihi, 14. Baskı, Beta Yayınları, İstanbul, 2017.
8. Aydın, Mehmet Akif, "Arazi Kanunnamesi", DİA, C. 3, 1991, s. 346-347.

9. Avcı, Mustafa, Türk Hukuk Tarihi, Güncelleştirilmiş 6. Bası, Konya, Atlas Akademi Yayınları, 2017.
10. Ballar, Suat, Vakıflar Sözlüğü, İstanbul, Der Yayınları, 2018.
11. Berki, Ali Himmet, "İslâmda Vakıf, Sahih ve Gayr-i Sahih Nev'ileri", AÜİFD, 1957, S. 1, C. 6, s. 19-26.
12. Berki, Ali Himmet, Vakıflar, İstanbul, Basan ve Yayan Cihan Kitaphanesi, 1940.
13. Berki, Ali Himmet, Vakıflar-İkinci Kitap, Medenî Kanunda "Te'sis" ve Vakıflar Kanunu Hükümleri, Ankara, Nur Matbaası, 1950.
14. Berki, Ali Himmet, Vakıflar, İstanbul, Bazı İlâve ve Tashihlerle İkinci Tab'ı, Aydınlık Basımevi, 1946.
15. Berki, Ali Himmet, Mirâs ve İntikal, Medenî Kanundan Evvel, Ankara, Başbakanlık Devlet Matbaası, 1948.
16. Berki, Şakir, Toprak Hukuku, Üçüncü Baskı, Ankara, AÜHF Yayınları, Yargıçoğlu Matbaası, 1967.
17. Berki, Şakir, "Türkiye'de İmparatorluk ve Cumhuriyet Devrinde Vakıf Çeşitleri", Vakıflar Dergisi, S. IX, s. 1 vd, Tıpkıbasım, Ankara, PYS Vakıf Sistem Matbaası, 2006.
18. Bilmen, Ömer Nasuhi, Hukuk-u İslâmiyye ve Istilâhat-i Fıkhıyye Kamusu, C. 4, İstanbul, 1969.
19. Cin, Halil, Eski ve Yeni Türk Hukukunda Tarım Arazilerinin Miras Yoliyle İntikali, Ankara, Sevinç Matbaası, 1979.
20. Cin, Halil, Mirî Arazi ve Bu Arazinin Özel Mülkiyete Dönüşümü, 3. Baskı, Çağ Üniversitesi, 2005.
21. Cin, Halil, Osmanlı Toprak Düzeni ve Bu Düzenin Bozulması, 4. Baskı, Ankara, Berkan Yayınevi, 2016.
22. Cin, Halil ve Akyılmaz, Gül, Türk Hukuk Tarihi, 8. Baskı, Konya, Sayram Yayınları, 2018.
23. Düren, Akın, Toprak Hukuku Dersleri, Ankara, 1972.
24. Döndüren, Hamdi, Delilleriyle İslâm Hukuku Şahıs, Aile ve Çözümlü Miras, Konya, İslâm Hukuku Külliyatı Yayınları, 1977.
25. Düstur, Tertib-i Sânî, C. 1.
26. Düstur, Tertib-i Evvel, C. 2.
27. Düstur, Tertib-i Evvel, C. 3.
28. Düstur, Tertib-i Evvel, C. 5.
29. Düstur, 3. Tertib, C. 16.
30. Ekinci, Ekrem Buğra, Osmanlı Hukuku Adalet ve Mülk, Arı Sanat Yayınları, İstanbul, 2008.
31. Eren, Fikret ve Başpınar, Veysel, Toprak Hukuku, Genişletilmiş 2. Baskı, Ankara, Yetkin Yayınları, 2005.
32. İpşirli, Mehmet, "Hikr", DİA, C. 17, İstanbul 1998.
33. İpşirli, Mehmet, "Temliknâme", DİA, C. 40, İstanbul 2010.
34. Karakoç, İrem, Türk Hukuk Tarihinde Vakıf Müessesesi, Ankara, Yetkin Yayınları, 2018.
35. Karînâbâdızâde, Ömer Hilmi (Efendi), İthâfü'l-Ahlâf fî Ahkâmi'l-Evkaf, Ankara, VGM Yayınları, 1977.
36. Kaya, Süleyman, Osmanlı Hukukunda İcâreteyn, İstanbul, Klasik Yayınları, 2014.
37. Köprülü, Bülent, Toprak Hukuku Dersleri, C. I, İstanbul, İsmail Akgün Matbaası, 1958.
38. Köprülü, Bülent, "Evvelki Hukukumuzda Vakıf Nev'iyetleri ve İcareteynli Vakıflar", İÜHFM., C. XVII, (1951), S. 3-4, s. 685-711.
39. Mardin, Ebü'l-ulâ, Toprak Hukuku Dersleri, İstanbul, 1947.
40. Mardin, Ebü'l-ulâ, "Mukâtaa-i Kadîmeli Vakıfların Sûret-i Tevârüs ve İntikâli", Dârülfünûn Hukuk Fakültesi Mecmuası, Hukuk, İktisadiyat, Eylül 1341, Muharrem, Sene: 2, 1922, 1338 sayı: 11.
41. Mete, Zekai, "Osmanlı Dönemi Arazi Vakıflarının Menşei ve Hukukî Konumuyla İlgili Yeni Belgeler, Yeni Yaklaşımlar", Vakıflar Dergisi, Y: 73, 2011, s. 35, Ankara, VGM Yayınları, 2011, S. 1-20.
42. Öztürk, Nazif, Elmalılı M. Hamdi Yazır Gözüyle Vakıflar, Ankara, TDV Yayınları, 1995.
43. Seviğ, Vasfi Raşid, Toprak Hukuku Dersleri, Ankara, İstiklal Matbaacılık ve Gazetecilik Koll. Ort., 1953.
44. Şafak, Ali, İslâm Arazi Hukuku ve Tatbikatı (İlk Devirler), İstanbul, Türdav Basım, Yayım Ltd. Şti., 1977.
45. Topal, Şevket, "Zilyed", DİA, C. 44, İstanbul 2013, s. 417-420.
46. Üçok, Coşkun, Mumcu, Ahmet ve Bozkurt, Gülnihal, Türk Hukuk Tarihi, Tamamen Yenilenmiş ve Tekrar Gözden Geçirilmiş 19. Baskı, Ankara, Turhan Kitabevi, 2017.
47. Ülken, Hilmi Ziya, "Vakıf Sistemi ve Türk Şehirciliği", Vakıflar Dergisi, S. IX, s. 13 vd, Tıpkıbasım, Ankara, PYS Vakıf Sistem Matbaası, 2006.