The Word 'Bitemi' In Trabzon Court Records

Öz

This study examines the word "bitemi," which had long posed challenges in terms of its pronunciation and meaning within the historical vocabulary found in the Ottoman court records (Sharia Registers). Identified in three distinct instances alongside linen fabrics within the Trabzon Court Record numbered 1819, dating back to the second half of the 16th century, this term has been determined to be a local unit of measurement used for measuring cloth in the style of an ell (arşın). In light of local dialects and lexicographical studies from the Trabzon and Rize regions, this article provides a comparative analysis of the word's etymological origins, historical usage, and its length value, which varies between 34.29 cm and 48 cm across different regional sources. [The English title, abstract and keywords were prepared by the editorial board during the digital archiving process.]

Anahtar Kelimeler

• Trabzon court records
• bitemi
• cloth measurement
• local dialects
• Turkish legal history

Trabzon Şer'iye Sicillerinde Geçen 'Bitemi' Kelimesi

Öz

Bu çalışmada, Şer'iye Sicillerinin muhtelif açılardan barındırdığı tarihi kelime hazinesi ve söz varlığı bağlamında, okunuşu ve anlamlandırılması uzun süre sorun teşkil eden "bitemi" kelimesi ele alınmaktadır. 16. yüzyılın ikinci yarısına ait 1819 numaralı Trabzon Şer'iye Sicili'nde keten kumaşlarla birlikte üç ayrı yerde tespit edilen bu ifadenin, bölgesel ağızlarda kumaş ölçmek için kullanılan arşın tarzında bir ölçü birimi olduğu ortaya konulmuştur. Makalede, Trabzon ve Rize yerel halk ağızlarındaki derlemeler ve sözlük çalışmaları ışığında kelimenin etimolojik kökeni, tarihi kullanımı ve farklı kaynaklarda 34.29 cm ile 48 cm arasında değişen uzunluk değerleri mukayeseli bir şekilde tahlil edilmektedir. [Özet ve anahtar kelimeler dijital arşiv çalışmaları kapsamında editörlük tarafından hazırlanmıştır.]

Anahtar Kelimeler

• Trabzon Şer'iye Sicilleri
• bitemi
• kumaş ölçüsü
• yerel ağızlar
• Türk hukuk tarihi

Kaynakça

1. [Editör Notu: Bu kaynakça, metindeki dipnotlar esas alınarak oluşturulmuştur. / Editor's Note: This bibliography was compiled based on the footnotes in the text.]
2. Tarama Dergisi: Osmanlıcadan Türkçeye Söz Karşılıkları, Ankara, TDK, 1934.
3. Derleme Dergisi, İstanbul, TDK, C. 1, 1939.
4. Bilal Aziz Yanıkoğlu, Trabzon ve Havalisinde Toplanmış Folklor Malzemesi, İstanbul, 1943.
5. Türkiye'de Halk Ağzından Söz Derleme Dergisi, C. 5, Ankara, TDK, 1957.
6. Orhan Acıpayamlı, Zanaat Terimleri Sözlüğü, Ankara, TDK, 1976.
7. Kudret Emiroğlu, Trabzon Maçka Etimoloji Sözlüğü, Ankara, Kebikeç Yayınları, 1989.
8. Fethi Gedikli, "1614 Tarihli Bir Osmanlı Mahkeme Kaydında Yer Alan Başmal Kavramı", Argumentum Aylık Hukuk Dergisi, Yıl 8-9, S. 56, Temmuz-Ağustos-Eylül 1998.

9. Burhan Oğuz, Türkiye Halkının Kültür Kökenleri: Teknikleri, Müesseseleri, İnanç ve Adetleri, C. 5, İstanbul, 2004.
10. Özhan Öztürk, Karadeniz: Ansiklopedik Sözlük, C. 1, İstanbul, 2005.
11. Necmettin Aygün, Trabzonda Ticaret, 1. bs., Serander Yayınları, Ocak 2005.
12. Burhan Oğuz, Türkiye Halkının Kültür Kökenleri: Teknikleri, Müesseseleri, İnanç ve Teknikleri 6 Ulaştırma-İletişim, Mübadele, Ölçü ve Metalurji Teknikleri, İstanbul, 2006.
13. Tuncer Gülensoy, Türkiye Türkçesindeki Türkçe Sözcüklerin Köken Bilgisi Sözlüğü, C. II, Ankara, TDK, 2007.
14. Yaşar Çağbayır, Ötüken Türkçe Sözlük, C. 1, İstanbul, Ötüken Yayınevi, 2007.
15. İsmail Kara, Güneyce-Rize Sözlüğü, 2. bs., İstanbul, Dergah Yayınları, 2014.
16. Necmettin Aygün, Karadenizden Osmanlı Ekonomisine Bakış, C. 1-2, Trabzon Sanayi ve Ticaret Odası, Ankara, 2016.