Osmanlı Kanunname ve Fetvalarında Pederasti (1451-1839)

Öz

Erkek çocukları ve günümüzde genç ergen olarak tanımlanabilecek erkekler, yetişkin erkekler tarafından dünya tarihinin birçok döneminde ve coğrafyasında cinsel ilgi nesnesi olarak görülmüştür. Erken tarihli hukukî metinlerde yasaklanan ve cezalandırılan bu tür davranış biçimine pederasti denilmektedir. Tek tanrılı dinlerin ortaya çıkışı ile birlikte kutsal kitaplarda lanetlenen ve cinsel olarak yoldan sapma kapsamında değerlendirilen sodomi yahut livata kavramının içine dâhil edilen pederasti, Osmanlı devletinin hukuki metinlerinde de yer almıştır. Gerek merkezi gerekse bölgesel kanunnamelerde oğlan çekme, livata, fiil-i şeni gibi tanımlarla karşımıza çıkan pederasti kavramı, şeyhülislam fetvalarında ise livata, fiil-i şeni gibi tanımlar dâhilinde değerlendirilmiştir. Bu makalede Osmanlı devletinin değişik hukukî metinlerinde yer alan pederasti kavramına karşı ne tür cezalar verdiği incelenecektir.

Anahtar Kelimeler

• Pederasti
• Osmanlı
• Hukuk
• Kanunname
• Fetva

Pederasty in the Ottoman Codex and Fatwas (1451-1839)

Öz

Boys and men, who can be defined as young adolescents, have been seen by adult men as the object of sexual interest in many periods and geography of world history. Such behavior, which was prohibited and punished in early legal texts, is called pederasty. It was also included in the legal texts of the Ottoman state about the pederasty included in the concept of sodomy or liwat, which was cursed in the sacred books and evaluated in the context of sexual deviation. In both the central and regional law codes, the concept of pederasty with the definitions of child abduction, liwat, abominable act, and in the fatwa of the Shaykh al-Islam was evaluated in terms of definitions such as liwat, abominable act. In this article, what kind of punishments against the concept of pederasti in the different legal texts of Ottoman Empire will be examined.

Anahtar Kelimeler

• Pederasty
• Ottoman
• Law
• Codex
• Fatwa

Kaynakça

1. Es'ad b. Ebubekir el-Üsküdârî, Fetevaü'l-Esadiye, Süleymaniye Kütüphanesi, Murad Molla N.1116.
2. Fetava Suretleri Şemseddin b. Ahmed, Bel. Yz. K.826-3.
3. Fetava-yı İbn Kemal, Nuruosmaniye Kütüphanesi, 1967.
4. Feteva, Süleymaniye Kütüphanesi, İsmihan Sultan, N.241.
5. İbn Bayram Zekeriya, Fetava, Süleymaniye Kütüphanesi, Murad Molla N.1116.
6. Mecmua-i Fetava, İstanbul Atatürk Kitaplığı, Muallim Cevdet Yazmaları, K 576.
7. Mehmed Ataullah Efendi, Fetava-yı Ataullah, İstanbul Atatürk Kitaplığı, Muallim Cevdet Yazmaları, Bel-Yz B0023.
8. Menteşezâde Abdurrahim Efendi, Mecmu'a-i Fetava, Süleymaniye Kütüphanesi, Hacı Beşir Ağa N.321.

9. Minkarizâde Yahya Efendi, Fetava, Harvard University, Law School Library, M.S.1402.
10. Yegân Efendi, Veli b. Yusuf (998-1589), Mecmûatü'l-Fetava, Mft. Ktb.187.
11. Yenişehirli Abdullah Efendi, Behçetü'l-Fetava, Süleymaniye Kütüphanesi, Murad Molla N.1229.
12. Malalas, John. The Chonicle of John Malalas, trs. Elizabeth Jeffreys vd., Australian Association for Byzantine Studies Byzantina Australiensia, Melborne, 1986.
13. Manisa Kütüphanesinde Bulunan 7079 no'lu Kanunnamenin Çeviri Yazısı ve Açıklaması, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Hazırlayan; Hilal Ortaç, Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir, 1987.
14. Osmanlı Arşivi'nde Şeyhülislam Fetvaları, Yay. Hazırlayan; Sinan Çuluk-Yılmaz Karaca, İstanbul, Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, 2015.
15. Osmanlı Hukukçusu Şeyhülislâm Ebussuûd Efendi ve Fetvaları, (Yayınlanmamış Doktora Tezi), Hazırlayan; Pehlül Düzenli, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya, 2007.
16. Osmanlı Kanunâmeleri ve Hukukî Tahlilleri, Osmanlı Hukukuna Giriş ve Fatih Kanunnâmeleri, Hazırlayan; Ahmed Akgündüz, 1. Kitap, İstanbul, Fey Yayınları, 1990.
17. Osmanlı Kanunâmeleri ve Hukukî Tahlilleri, II. Bâyezid Devri Kanunnâmeleri, Hazırlayan; Ahmed Akgündüz, 2. Kitap, İstanbul, Fey Yayınları, 1990.
18. Osmanlı Kanunâmeleri ve Hukukî Tahlilleri, Yavuz Sultan Devri Kanunnâmeleri, Hazırlayan; Ahmed Akgündüz, 3. Kitap, İstanbul, Fey Yayınları, 1991.
19. Osmanlı Kanunâmeleri ve Hukuki Tahlilleri, Kanunî Devri Kanunnâmeleri I. Kısım Merkezî ve Umumî Kanunnâmeler, Hazırlayan; Ahmed Akgündüz, 4. Kitap, İstanbul, Fey Yayınları, 1992.
20. Osmanlı Kanunâmeleri ve Hukukî Tahlilleri, Kanunî Devri Kanunnâmeleri II. Kısım Eyalet Kanunnâmeleri I, Hazırlayan; Ahmed Akgündüz, 5. Kitap, İstanbul, Fey Yayınları, 1992.
21. Osmanlı Kanunâmeleri ve Hukukî Tahlilleri, Kanunî Devri Kanunnâmeleri II. Kısım Eyalet Kanunnâmeleri II, Hazırlayan; Ahmed Akgündüz, 6. Kitap, İstanbul, Fey Yayınları, 1993.
22. Osmanlı Kanunâmeleri ve Hukukî Tahlilleri, II. Selim Devri Kanunnâmeler, Hazırlayan; Ahmed Akgündüz, 7/II. Kitap, İstanbul, Fey Yayınları, 1994.
23. Osmanlı Kanunâmeleri ve Hukukî Tahlilleri, III. Murad Devri Kanunnâmeleri, Hazırlayan; Ahmed Akgündüz, 8/I. Kitap, İstanbul, Fey Yayınları, 1994.
24. Osmanlı Kanunâmeleri ve Hukuki Tahlilleri, I. Ahmed Devri Kanunnâmeleri, Hazırlayan; Ahmed Akgündüz, 9/I. Kitap, İstanbul, Fey Yayınları, 1996.
25. Akgündüz, Ahmet, "Ebüssûd Efendi", DİA, C.10, İstanbul, 1994, ss. 365-367.
26. Aksoy, Özgönül, Osmanlı Devleti İstanbul Sıbyân Mektepleri Üzerine Bir Inceleme, İstanbul, İsmail Akgün Matbaası, 1968.
27. Ali, Kecia, Cinsel Ahlâk ve İslâm, çev. Adnan Bülent Baloğlu, İstanbul, İletişim Yayınları, 2015.
28. Apaydın, Yunus H., "Siyaset-i Şer'iyye", DİA, C.37, Ankara, 2009, ss. 299-304.
29. Berkowitz, Eric, Seks ve Ceza Arzuyu Yargılamanın Dört Bin Yıllık Tarihi, çev. Orhan Düz, İstanbul, Kolektif, 2013.
30. Bostan, İdris, Osmanlı Bahriye Teşkilatı XVII. Yüzyılda Tersane-i Amire, Ankara, TTK, 1992.
31. Canan, İbrahim, Hadis Ansiklopedisi Kütüb-i Sitte, İstanbul, Akçağ Yayınları, C. 5, (Basım tarihi yoktur.)
32. Daşçıoğlu, Kemal, Osmanlı'da Sürgün, Yeditepe Yayınları, İstanbul, 2007.
33. Düzdağ, Mehmet Ertuğrul, Şeyhülislâm Ebussuud Efendi Fetvaları Işığında 16. Asır Türk Hayatı, Enderun Kitabevi, İstanbul, 1972.
34. El-Rouayheb, Khaled, Before Homosexuality in the Arab-Islamic World, 1500-1800, The University of Chicago, Chicago-London, 2005.
35. Faoucault, Michel, Cinselliğin Tarihi, çev. Hülya Uğur Tanrıöver, Ayrıntı, İstanbul, 2013.
36. Hergemöller, "The Middle Ages", Gay Life and Culture, Ed. Robert Aldrich, Thames & Hudson, London, 2006, pp. 57-77.
37. Heyd, Uriel, "Osmanlı Fetva Müessesesinin Bazı Tezahürleri", Türk Hukuk ve Kültür Tarihi Üzerine Makaleler, çev. Fethi Gedikli, Ankara Okulu, Ankara, 2014, ss. 72-83.
38. Heyd, Uriel, Studies in Old Ottoman Criminal Law, Ed. V.L. Menage, Oxford, 1973.
39. Hyde, Jane Shibley ve John Delamarte, Understanding Human Sexuality, Madison, 1997.
40. İnanır, Ahmed, "İbn Kemal'in Fetvaları Işığında Osmanlı'da İslam Hukuku", Yayınlanmış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2008.
41. Konan, Belkıs, "Osmanlı Hukukunda Tecavüz Suçu", Ankara, OTAM, S. 29, 2011.
42. Lascaratous, John ve Effie Rebelakou Poulakou, "Child Sexual Abuse: Historical Caces in the Byzantine Empire (324-1453 A.D.)", Child Abus & Neglect, Vol. 24, (August 2000), pp. 1085-1090.
43. Mpaμpiniōti, Georgiou D. Lexiko tis Neas Ellēnikis Glossas, Kentro Lexikologias, Athina, 2002.
44. Peirce, Leslie, Ahlak Oyunları 1540-1541 Osmanlı'da Ayntab Mahkemesi ve Toplumsal Cinsiyet, çev. Ülkün Tansel, İstanbul, TVYY, 2005.
45. Pellet, Charles, "Livat", Müslüman Toplumlarda Erkekler Arası Cinsellik ve Erotizm, Ed. Arno Schmitt-Jehoeda Sofer, çev. Dilek Canat, İstanbul, Kavram, 1995, ss. 165-180.
46. Puff, Helmut, "Early Modern Europe 1400-1700", Gay Life and Culture, Ed. Robert Aldrich, Thames & Hudson, London, 2010, pp. 79-101.
47. Redhouse, James, A Turkish and English Lexicon, Libraire Du Liban, Beirut 1987.
48. Rowson, Everett K., "Homosexuality ii- In Islamic Law", Encyclopædia Iranica, Vol. XII, New York, 2004, pp. 441-445.
49. Santre, Maurice, "Antik Yunan'da Eşcinsellik", Batı'da Aşk ve Cinsellik, Der. Georges Duby, çev. Ayşen Gür, İstanbul, İletişim Yayınları, 2015.
50. Skjærvø, Prods Oktor, "Homosexuality i- In Zoroastrianism", Encyclopædia Iranica, Vol. XII, New York, 2004, pp. 440-441.
51. Sonbol, Amira, "Osmanlı Mısır'ı ve Modern Mısır'da Tecavüz ve Hukuk", Modernleşmenin Eşiğinde Osmanlı Kadınları, Ed. Medeline C. Zilfi, çev. Necmiye Alpay, İstanbul, TVYY, 2014, ss. 211-229.
52. Şaman, Ceren, "Türk Ceza Kanunu'nda Çocukların Cinsel Istismarı Suçu", Yayınlanmış Yüksek Lisans Tezi, Bahçeşehir Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 2012.
53. Turan, Şerafettin, "Kemalpaşazâde", DİA, C.25, İstanbul, 2002, ss. 238-240.
54. Vayne, Paul, "Roma'da Eşcinsellik", Batı'da Aşk ve Cinsellik, Der. Georges Duby, çev. Ayşen Gür, İstanbul, İletişim Yayınları, 2015.