II. Meşrutiyet'te Siyasal İktidarın Sorgulanması: Kavasoğlu Fuad'ın Léon Duguit Çevirisi

Öz

Bu çalışma, Türkçe hukuk literatüründe önemli bir yer tutan Fransız hukukçu Léon Duguit'nin görüşlerinin II. Meşrutiyet dönemindeki erken yansımalarından birini ele almaktadır. İstanbul Barosu başkanlarından Kavasoğlu Mehmed Fuad tarafından Duguit'nin Manuel de Droit Constitutionnel adlı eserinden kısaltılarak tercüme edilen ve 23 Ocak 1912 tarihli Muhamat dergisinde yayımlanan "Hakk-ı Esasî (Hukuk-ı Esasiye) Mebâhisinden" başlıklı metin, Duguit'nin objektif hukuk anlayışını ve siyasal iktidarın meşruiyetine dair pozitivist eleştirilerini Türkçeye aktaran doğrudan ilk çevirilerden biridir. Çalışmada, teokratik ve demokratik egemenlik doktrinlerinin olgusal açıdan Duguit tarafından nasıl çürütüldüğü incelenirken, söz konusu çevirinin yayımlandığı ocak 1912 dönemindeki meclisin feshi ve İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin zümre istibdadına yönelmesi gibi aktüel siyasi gelişmelerle olan bağı çözümlenmektedir. Çeviri metninin rastgele seçilmediği, parlamenter mutlakiyetçilik ile meclis istibdadına karşı hukukun üstünlüğünü ve kamu yararını savunan duruşuyla dönemin siyasal iktidarını sorgulayan net bir mesaj içerdiği ortaya konulmaktadır. [Özet ve anahtar kelimeler dijital arşiv çalışmaları kapsamında editörlük tarafından hazırlanmıştır.]

Anahtar Kelimeler

• Kamu Hukuku
• Léon Duguit
• Kavasoğlu Fuad
• II. Meşrutiyet
• Siyasal İktidar
• Egemenlik
• Muhamat Dergisi

Questioning the Political Power in the Second Constitutional Era: Kavasoğlu Fuad's Translation of Léon Duguit

Öz

This study addresses one of the early reflections of the prominent French jurist Léon Duguit's theories in the Turkish legal literature during the Second Constitutional Era. The text titled "Hakk-ı Esasî (Hukuk-ı Esasiye) Mebâhisinden", which was abbreviated and translated from Duguit's Manuel de Droit Constitutionnel by Kavasoğlu Mehmed Fuad (one of the presidents of the Istanbul Bar Association) and published in the journal Muhamat dated January 23, 1912, represents one of the first direct translations conveying Duguit's objective law concept and positivist critiques on the legitimacy of political power into Turkish. While the study explores how Duguit empirically refutes theocratic and democratic sovereignty doctrines, it contextualizes this text within the contemporary political developments of January 1912, such as the dissolution of the parliament and the Committee of Union and Progress's inclination toward an oligarchical despotism. It is demonstrated that the translated sections were not chosen randomly; rather, they conveyed a deliberate message questioning the political power of the period by defending the rule of law and public interest against parliamentary absolutism and assembly tyranny. [The English title, abstract and keywords were prepared by the editorial board during the digital archiving process.]

Anahtar Kelimeler

• Public Law
• Léon Duguit
• Kavasoğlu Fuad
• Second Constitutional Era
• Political Power
• Sovereignty
• Muhamat Journal

Kaynakça

1. Ahmad, Feroz, İttihat ve Terakki (1908-1914), çev. Nuran Ülken, İstanbul, Sander Yayınları, 1971.
2. Akal, Cemal Bâli, "Hans Kelsen'in 'Demokrasi'si", Güncel Hukuk, sy. 174, Kasım-Aralık 2018, s.48-51.
3. BOA, DH.SAID.d, nr. 8/817.
4. Crozat, Charles, "Asrı Hazır Doktrininde Devlet Telâkkisi", Üniversite Konferansları 1936-1937, İstanbul, Ülkü Basımevi, İstanbul Üniversitesi Yayınlarından No. 50, 1937, s. 17-29.
5. Duguit, Léon, Fransa'da Hürriyet-i Matbuât ve Matbuât Nizamnamesi, çev. Mehmet Münir [Ertegün], İstanbul, Matbaa-ı Âmire, 1326 [1910-1911].
6. Duguit, Léon, "Egemenlik ve Özgürlük", çev. Didem Köse, Sedef Koç, Devlet Kuramı, der. Cemal Bâli Akal, 4. bs., Ankara, Dost Kitabevi Yayınları, Kasım 2013, s. 379-400.
7. Duguit, Léon, Manuel de Droit Constitutionnel: Théorie générale de l'état - Organisation political, Paris, Fontemoing, 1907.
8. Duguit, Léon, Manuel de Droit Constitutionnel: Théorie générale de l'État. Libertés publiques - Organisation politique, 2. bs., Paris, Fontemoing, 1911.

9. Duguit, Léon, Hak Kavramı ve Devletin Dönüşümü Üzerine Üç Konferans, Çev. Edip Serdengeçti, Yay. Haz. Emre Partalcı, İstanbul, Pinhan Yay., 2019.
10. Duguit, Léon, Kamu Hukuku Dersleri, çev. Süheyl Derpil, Ankara, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, 1954.
11. Flanz, Gisbert H., XIX Asır Avrupasında Anayasa Hareketleri: Anayasacılık Hareketlerinin Mukayeseli Olarak İncelenmesine Giriş, çev. Necat Erder, Şerif Mardin, Aydın Sinanoğlu, Ankara, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Müşterek Yayınlar Serisi No. 2, 1956.
12. İstanbul Barosu Avukatlar Listesi, İstanbul, (yayınevi belirtilmemiş), 2000.
13. Kavasoğlu Fuad, "Muhakemede Tekâmül Niçin Hasıl Oluyor?", Muhamat, sy. 6, Kanunuevvel 1327, s. 162-165.
14. Kavasoğlu Fuad, "Hakk-ı Esasî (Hukuk-ı Esasiye) Mebâhisinden", Muhamat, sy. 7, 10 Kanunısani 1327 [23 Ocak 1912], s. 211-215.
15. Kavasoğlu Fuad, "Mecliste Derdest-i Müzakere Olan Mese-i Cezaiye Hakkında", Tanin, sy. 169, 20 Kanunısani 1327, s. 2.
16. Kavasoğlu Fuad, "Meslek-i Muhamatın Adâbı Hakkında Nefsimize Hitab", Muhamat, sy. 8, Rebiülevvel 1330 [Şubat 1327], s. 235-236.
17. Kavasoğlu Fuad, "Mesuliyet", Muhamat, sy. 8, Rebiülevvel 1330 [Şubat 1327], s. 236-237.
18. Mardin, Şerif, "Türkiye'de Muhalefet ve Kontrol", çev. Mehmet Özden, Türk Modernleşmesi, 26. bs., der. Mümtaz'er Türköne, Tuncay Önder, İstanbul, İletişim Yay., 2018.
19. Menemencioğlu, Etem, Leon Duguit'nin Cemiyet, Hukuk ve Devlet Nazariyeleri, İstanbul, Maarif Matbaası, 1939.
20. Okandan, Recai Galip, Âmme Hukukumuzun Anahatları, İstanbul, Fakülteler Matbaası, İstanbul Üniversitesi Yayınlarından No. 2195, Hukuk Fakültesi No. 496, 1977.
21. Partalcı, Emre, "Türkiye'de Duguit Tercümeleri", içinde: Duguit, Léon, Hak Kavramı ve Devletin Dönüşümü Üzerine Üç Konferans, Çev. Edip Serdengeçti, Yay. Haz. Emre Partalcı, İstanbul, Pinhan Yay., 2019.
22. Serdengeçtizâde Edib, "Türk İnkılabı - Devlet Şekilleri ve Türkiye Büyük Millet Meclisi", Yeni Mecmua, C. 4, sy. 76-10, 10 Mayıs 1339-1923, s. 213-215.
23. Tanin [Gazetesi], sy. 1455, 29 Eylül 1912, s. 4.
24. Toprak, Zafer, Türkiye'de Popülizm 1908-1923, İstanbul, Doğan Kitap, 2013.
25. Tunaya, Tarık Zafer, Hürriyetin İlânı: İkinci Meşrutiyetin Siyasî Hayatına Bakışlar, İstanbul, Baha Matbaası, 1959.
26. Türközer, Bahir Güneş, Toplumsal Gerçeklik Olarak Hukuk: Leon Duguit Sistematiği, Ankara, (yayınevi belirtilmemiş), 1996.
27. Yörük, Ali Adem, II. Meşrutiyet Döneminde Hukukçuların Meşrutiyet Algısı, Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2016.
28. Yörükoğlu, Ömer, Leon Duguit'nin Hukuk Kaidesi Teorisi, Yayımlanmamış Doçentlik Tezi, İstanbul, 1968.