İdam Cezasının Tanzimat Dönemi Osmanlı Hukukundaki Görünümüne İlişkin Birkaç Kaynak ve Bu Kaynakların Tahlili

Öz

Bu çalışmada Tanzimat Döneminde idam cezası ile ilgili yazılmış 3 kaynak (2 makale ve 1 gazete haberi), latinize ve tahlil edilmiştir. Günümüz akademik yazım ilkelerine uygun yazılmayan eserlerde geniş bir literatür taraması yapıldığı anlaşılmaktadır. Çalışma ile ortaya çıkan bir takım tespitler şunlardır: Tanzimat Döneminde adam öldürme suçlarında bazı mirasçılar, şer'iye mahkemesinde kısas davası açmalarına rağmen bu davalarını takip etmemişlerdir. Bu ise Nizamiye mahkemelerinde verilen idam cezalarının askıda kalmasına neden olmuştur. Zira idam cezasının infaz edilebilmesi için her iki mahkemenin de bu yönde karar vermesi gerekmektedir. Bu sorunun çözümü için dönemin hukukçuları tarafından temyiz merciinin içtihat değiştirmesi yeterli görülmüştür. Kaynaklar, ülkede mevcut olan düalist hukuk sisteminin, cezalarının tespiti ve infazı açısından büyük sorunlara neden olduğunu, ancak dönemin hukukçularının da bu sorunlara çözüm üretme hususunda gayret sarf ettiklerini göstermektedir. İdam cezasının infazı sırasında geniş bir yargı, kolluk ve belediye personelinin hazır olduğu bu çalışma ile ortaya konmuştur.

Anahtar Kelimeler

• İdam Cezası
• Tanzimat
• Osmanlı Hukuku
• İçtihat
• Düalist Hukuk Sistemi
• İnfaz

Some Documents About Death Penalty from Tanzimat Period and Their Legal Analysis

Öz

Three documents about death penalty from Tanzimat era have been latinised, and analysed in this study. It is understood that a wide range of literature was researched among the works that are not compatible with the principle of today's academic writing. Some results of this research are these: In the crime of killing a man during Tanzimat reform era, devisees open a retaliation case in Şer'iye court. However, some inheritor did not follow the cases. This causes the suspension of the death penalties in Nizamiye courts. Because both Şer'iye court's verdict and Nizmiye court's verdict is necessary to execute a death penalty. Lawyers of that period assert that this problem could be solved if appellate authorities change the judicial opinion. Documents indicate that dualist legal system of the country have caused a major problem for the identification and execution of punishment, jurists try to solve these problems. This study demonstrated that a wide jurisdiction, law enforcement, and municipal staff took place during the execution of the death penalty.

Anahtar Kelimeler

• Death Penalty
• Tanzimat
• Ottoman Law
• Judicial Opinion
• Dualist Legal System
• Execution

Kaynakça

1. Acıpınar, Mikail, "XVII. Yüzyılın İlk Yarısında Toskana Grandukalığında Türk Esirler", Tarih İncelemeleri Dergisi, Cilt XXV/sy. 1 (2010).
2. Ansay, Sabri Şakir, Hukuk Tarihinde İslâm Hukuku, Turhan Kitabevi, Ankara 2002, 4. bs.
3. Akgündüz, Ahmed, "1274/1858 Tarihli Osmanlı Ceza Kanunnamesinin Hukuki Kaynakları, Tatbik Şekli ve Men'-i İrtikâb Kanunnamesi", Belleten, C. LI, sayı 199, Ankara 1987.
4. Akgündüz, Ahmed, Osmanlı Kanunnameleri, C. 1, OSAV, İstanbul 1990.
5. Akgündüz, Said Nuri, Tanzimat Dönemi Osmanlı Ceza Hukuku Uygulaması, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Basılmamış doktora tezi, İstanbul 2010.
6. Akman, Mehmet, Osmanlı Devleti'nde Ceza Yargılaması, İstanbul: Eren Yayıncılık, 2004.
7. Atar, Fahrettin, İslam Adliye Teşkilatı, Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları, Ankara 1979.
8. Avcı, Mustafa, Türk Hukuk Tarihi, Mimoza Yayınları, Konya 2014, 4. bs.

9. Avcı, Mustafa, "Kim Kimi Affedebilir (Mukayeseli Hukuk Kaynaklarında Adli Af)" Kamu Hukuku Arşivi, Diyarbakır 1999.
10. Avcı, Mustafa, Osmanlı Ceza Hukukuna Giriş, Mimoza Yayınları, Konya 2008.
11. Aydın, M. Akif, Türk Hukuk Tarihi, Beta Yayınları, İstanbul 1999, 3. bs.
12. Becarria, Cesare, On Crimes and Punishment, www.thefederalistpapers.org
13. Cin, Halil, Akgündüz Ahmed, Türk Hukuk Tarihi, Konya 1989, c. I.
14. Cin, Halil, Akyılmaz Gül, Türk Hukuk Tarihi, Sayram Yayınları, Konya 2011, 4. bs.
15. Çiçen Ahmet, II. Meşrutiyet Dönemi Cezaevi Islahatı, Afyon Kocatepe Üniversitesi, SBE, Tarih Anabilim Dalı, Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Afyonkocatepe 2010.
16. Demir, Abdullah, Türk Hukuk Tarihi, Yitik Hazine Yayınları, İstanbul 2014, 2. bs.
17. Demirel, Fatmagül, "Kütüphane Rafında Okuyucusunu Bekleyen Bir Yayın: İlm-i Hukuk ve Mukayese-i Kavanin Mecmuası", Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, c.III/sy. 5 (2005).
18. Demirel, Hakkı, "Ölüm Cezası", AÜHFD, c. XII/sy.1-2 (1955).
19. Düstur, 1. Tertip, 4. Zeyl, Numara 4, Babıali, Matbaa-i Osmaniye, Dersaadet, 1302.
20. Ebu Yusuf, Kitabul Harac, mütercim: Mehmet Ataullah Efendi, sadeleştiren: İsmail Karakaya, Ankara 1982.
21. Ekinci, Ekrem Buğra, Osmanlı Mahkemeleri (Tanzimat ve Sonrası), Arı Sanat Yayınevi, İstanbul 2004.
22. el-Malikî, Abdurrahman, İslam'da Ukûbât Nizamı, Köklü Değişim Yayıncılık, Ankara 2011.
23. eş-Şazeli, Hasan Ali, "Cinayet", DİA, sy. 8, İstanbul 1993.
24. Gökcen, Ahmet, Tanzimat Dönem Osmanlı Ceza Kanunları ve Bu Kanunlardaki Ceza Müeyyideleri, İstanbul 1989.
25. Güneş, İhsan, Türk Parlamento Tarihi, c. II, TBMM Vakfı yayınları, Ankara 1997.
26. Koşum, Adnan, "İslam Hukukunda Ölüm Cezası", Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sy. 5, Isparta 1998.
27. Maşalı, Münteha, "Ölüm Cezası", DİA, c. 34, 2007.
28. Maşalı, Münteha, "Osmanlı'da Ölüm Cezası", Türkoloji ve Türk Tarihi Araştırmaları Özel Sayısı III, Yeni Türkiye Yayınları, sy. 45, Ankara 2002.
29. Öner, Senem, Çeviri Yoluyla Kanun Yapmak: 1858 Tarihli Osmanlı Ceza Kanunu'nun 1810 Tarihli Fransız Ceza Kanunu'ndan Çevrilmesi, Yıldız Teknik Üniversitesi, SBE, Batı Dilleri ve Edebiyatları Anabilim dalı, Çeviribilim doktora tezi, İstanbul 2013.
30. Sachact, Joseph, İslam Hukukuna Giriş, Ankara 1986.
31. Sonkur, Seda, Servet-i Fünûn Dergisi Üzerine Bir İnceleme (1553-1604. Sayılar) (20 Mayıs 1926-12 Mayıs 1927), Niğde Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Yeni Türk Edebiyatı Bilim Dalı, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Niğde 2008.
32. Şafak, Ali, Mezheplerarası Mukâyeseli İslâm Ceza Hukuku, Atatürk Üniversitesi Basımevi, Erzurum 1977.
33. Şen, Yusuf, "İslam Hukukunda Arabuluculuk", Hitit Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, c. XI/sy. 22 (2012).
34. Şentop, Mustafa, Tanzimat Dönemi Osmanlı Ceza Hukuku, Yaylacık Matbaası, İstanbul 2004.
35. Udeh, Abdülkadir, Mukayeseli İslâm Hukuku ve Beşeri Hukuk, çev. Ali Şafak, Ankara 1990, c.I.
36. Uman, Osman Nuri, "İdam Cezası", no: 23, Adliye Ceridesi, Yeni Cezaevi Matbaası, Ankara 1942.
37. Uslu, Muhammet, http://muhammetaliuslu-com.tr.gg/TERTIP-1-Zeyl-4.htm
38. Üçok, Coşkun, Mumcu Ahmet, Bozkurt Gülnihal, Türk Hukuk Tarihi, Savaş Yayınevi, Ankara 1999, 9. bs.
39. Yaylalı, Davud, İslam Hukukunda Sulh, Taştan Matbaacılık, İstanbul 1993.