İbn Nüceym’in İbn Âbidîn’e Etkisi: Nesemâtü’l-eshâr Adlı Eser Çerçevesinde Bir İnceleme

Çalışmada İbn Âbidîn’in, fıkıh usulü alanındaki Nesemâtü’l-eshâr adlı haşiyesinde onun en çok atıfta bulunduğu İbn Nüceym’le irtibatı incelenmektedir. Böylelikle 19. yüzyıl âlimi İbn Âbidîn’in 16. yüzyıl fukahâsından biri olan İbn Nüceym’den ne kadar etkilendiği anlaşılacaktır. Bu etkinin ortaya çıkarılması için Nesemâtü’l-eshâr’da yapılan atıflar tespit edilmek suretiyle İbn Nüceym ile aralarındaki gözle görülür görüş farklılıkları bulunan usul meseleleri incelenmiştir. İbn Âbidîn’in İbn Nüceym’le ittifak ettikleri noktalarda ise bu ittifakın keyfiyeti ele alınmıştır. Çalışmamızda İbn Âbidîn’in İbn Nüceym’den ciddi oranda etkilendiği, iki âlimin ihtilaf ettikleri noktaların ise az olduğu anlaşılmıştır. Makalemiz, fıkıh usulü ilminin istikrar döneminde yetişmiş önemli fakihlerden biri olan İbn Âbidîn’in zihin dünyasını şekillendirenlerden birinin de İbn Nüceym olduğunu ortaya koymaktadır. Makalede elde edilen bulgular bize erken dönem Hanefi âlimlerden başlayarak Debûsî, Pezdevî ve Serahsî gibi mihenk taşı konumundaki usûlcülerin gelişimine ciddi anlamda katkıda bulundukları fukaha metodu usûl çizgisinin 16. yüzyılda İbn Nüceym’le, ondan üç asır sonra 19. yüzyılda da İbn Âbidîn’le aynı yöntem üzerinden farklı sonuçlara vararak ilerlemeye devam ettiğini göstermiştir.

This study examines the connection between Ibn ʿĀbidīn and Ibn Nujaym, the scholar he most frequently references in his marginalia (ḥāshiya) titled Nesamāt al-ashār in the field of uṣūl al-fiqh (Islamic legal theory). By doing so, it becomes possible to understand the extent of Ibn ʿĀbidīn’s (a 19th-century scholar) influence from Ibn Nujaym (a 16th-century legal theorist) and to gain insight into how these two Hanafi jurists contributed to the development of uṣūl al-fiqh. To uncover these connections, the citations in Nesamāt al-ashār were identified, highlighting the differences between Ibn ʿĀbidīn and Ibn Nujaym. Additionally, the points of disagreement between the two jurists on methodological issues were analyzed. Where they agreed, the nature of their consensus was explored. Our study reveals that Ibn ʿĀbidīn was significantly influenced by Ibn Nujaym, with few points of disagreement between them. This paper demonstrates that Ibn Nujaym was one of the key scholars who shaped the intellectual framework of Ibn ʿĀbidīn, an important figure in the stabilization period of uṣūl al-fiqh. The findings indicate that, starting from the early Hanafi scholars, foundational legal theorists like Debūsī, Pazdawī, and Sarakhsī made substantial contributions to the development of the juristic (fuqahāʾ) method in uṣūl. This tradition continued in the 16th century with Ibn Nujaym and centuries later in the 19th century with Ibn ʿĀbidīn—following the same methodological path but enriched through different intellectual orientations.