Arap Dilinde Nahiv İlletleri- İbnü’l-Haşşâb Örneği-
Öz
Arap dili gramerinin önemli özelliklerinden biri nahiv illetleridir. Gramer çalışmalarının başlangıcından itibaren nahivciler nahiv illetlerine önem vermiş, bir dil kuralı koyarken bunun illetini yani sebebini de zikretmişlerdir. Gramer çalışmalarının gelişmesiyle, nahivciler yeni ve özgün illetler bulmak için gayret göstermişlerdir. Bu nahivcilerden birisi hicri altıncı asırda yaşamış olan İbnü’l-Haşşâb’tır (ö. 567/1172). O, kaleme aldığı el-Mürtecel fi şerhi’l-Cümel adlı eserinde dil kurallarını açıklarken bunların illetlerini zikretmeye özen göstermiş, yeni illetler keşfetmek için çaba sarf etmiş bunun sonucunda nahivcilerden farklı olarak özgün illetler öne sürmüştür. Bu çalışmanın amacı İbnü’l-Haşşâb’ın eserinde yer verdiği ve özgün olarak ileri sürdüğü illetleri ortaya koyarak onun nahiv illetleri alanındaki çabasını ve konumunu ortaya koymaktır. Çalışmada yöntem olarak el-Mürtecel’deki illetler çıkarılarak analiz edildi. Bu illetler İbnü’l-Haşşâb’ın illet çeşitlerine verdiği örnekler, tercih ettiği illetler ve özgün illetleri şeklinde bölümlere ayırıldı. Sonuç olarak İbnü’l-Haşşâb’n nahiv illetlerine önem verip benimsediği, yeni illetler bulmak için gayret gösterdiği söylenebilir.
Anahtar Kelimeler
Arap Dili ve Belagatı, İbnü’l-Haşşâb, Nahivciler, İllet Teorisi, Nahiv İlletleri
Kaynakça
- Baylu, Cumali. Nahi̇v Usulünde İllet Teori̇si̇ ve Temel Nahi̇v İlletleri̇. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Doktora Tezi, 2021.
- Câmî, Abdurrahman. Mollâ Câmî. İstanbul: Salah Bilici Kitabevi, ts.
- Cumahî, Muhammed b. Sellâm b. Ubeydullah el-. Tabakâtu fuhûli’ş-şuarâ. thk. Mahmud Muhammed Şakir. 2 Cilt. Cidde: Dâru’l-Medenî, ts.
- Çıkar, Mehmet Şirin. Kıyas. Van: Ahenk Yayınları, 2007.
- Durmuş, İsmail. “İbnü’l-Haşşâb”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 21/73. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2000.
- Ebû Hayyân, Muhammed b. Yusuf b. Ali b. Yusuf el-Endelüsî. et-Tezyîl ve’t-tekmîl fî şerhi kitâbi’t-teshîl. thk. Hasan Hindâvî. 11 Cilt. Dımeşk: Dâru’l-Kalem, 2000.
- Enbârî, Ebü’l-Berekât Abdurrahman Kemaluddin b. Muhammed el-. el-İğrâb fî cedeli’l-ir‘âb ve luma‘u’l-edille fi usûli’n-nahv. thk. Saîd el-Efgânî. Beyrut: Dâru’l-Fikr, 1971.
- Enbârî, Ebü’l-Berekât Abdurrahman Kemaluddin b. Muhammed el-. Esrâru’l-Arabiyye. Bingazi: Dâru’l-Erkâm b. Ebi’l-Erkâm, 1999.
- Es‘ad, Abdulkerim Muhammed el-. Beyne’n-nahv ve’l-mantık ve ulûmi’ş-şerîa. Riyad: Dâru’l-Ulûm li’t-Tabâati ve’n-Neşr, 1983.
- Es‘ad, Abdulkerim Muhammed el-. el-Vasît fi tarihi’n-nahvi’l-Arabî. Riyad: Dâru’ş-Şevvâf, 1992.