Din İşleri Yüksek Kurulu’nun Kadınların Özel Halleri ile İlgili Verdiği Fetvaların Fıkıh ve Değişim Olgusu Bağlamında Değerlendirilmesi (1995–2024 Yılları)

This study examines the fatwas issued by the High Council of Religious Affairs under the Presidency of Religious Affairs between 1995 and 2024 concerning special conditions affecting women’s religious practices (such as menstruation, postpartum bleeding, irregular bleeding, and menopause). The research aims to theoretically analyze how Islamic legal norms are interpreted within their historical context and how religious rulings evolve in response to social transformations. In this regard, the Council’s use of legal evidence, madhhab preferences, and methodological approach are critically evaluated.

The study employs a qualitative content analysis method. A total of official fatwas published between 1995 and 2024 were analyzed. The data were collected on the basis of the Council’s digital archive, its printed sources, and the religious instruction manuals published pursuant to the Council’s decisions. The Council’s approach was then evaluated in comparison with the positions of the classical legal schools. The main limitation of the study is the unavailability of internal deliberation records and reliance solely on accessible documents. This study demonstrates that medical data and individual differences are becoming increasingly decisive in the fatwas of the High Council of Religious Affairs.

Bu çalışma, Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesindeki Din İşleri Yüksek Kurulu’nun 1995–2024 yılları arasında, kadınların ibadet hayatını etkileyen özel hâllere (hayız, nifas, istihâze, iyâs vb.) dair verdiği fetvaları konu edinmektedir. Çalışma, fıkhî normların tarihsel bağlamda nasıl yorumlandığını ve dinî hükümlerin toplumsal değişim karşısında nasıl dönüşüme uğradığını teorik düzlemde tartışmayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda, Kurul’un delil kullanımı, mezhep tercihi ve metodolojik yaklaşımı analiz edilmiştir.

Araştırma, nitel içerik analizi yöntemiyle gerçekleştirilmiş ve 1995–2024 yılları arasında yayımlanan resmi fetva, mütalaa ve kurul kararları tematik olarak kodlanmıştır. Veriler, Kurul’un dijital arşivi ve basılı kaynakları ile Kurul kararı ile basılmış ilmihal kitapları esas alınarak toplanmıştır. Kurul’un yaklaşımı, klasik mezheplerle karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Çalışmanın sınırlılığı, yalnızca erişilebilen belgelerle yetinilmiş ve kurul içi müzakerelere ulaşılamamış olmasıdır. Bu çalışma, DİYK fetvalarında tıbbî veriler ve bireysel farklılıkların giderek daha belirleyici olduğunu göstermektedir.