Et-Tırâz Adlı Eserinde Yahyâ b. Hamza el-Alevî’nin (öl. 749/1348) Teşbîh Sanatını İşleyişi
Öz
Bu çalışma, Yahyâ b. Hamza el-Alevî’nin et-Tırâz adlı eserinde teşbîh sanatını ele alış biçimini incelemektedir. Araştırma, teşbîhin beyân ilmi içindeki konumu, mecâz ve istiâreyle ilişkisi, tenbih–matlab tertibi ve istişhâd düzeni üzerine yoğunlaşmaktadır. Nitel, metin merkezli ve betimleyici-analitik yöntemle yürütülen çalışmada, teşbîh bahsinin iç düzeni, kavram kullanımı, tasnif mantığı ve örnekleme biçimi çözümlenmiştir. İnceleme, el-Alevî’nin teşbîhi yalnızca teorik bir belâgat konusu olarak değil, anlamı açıklama, belirginleştirme ve değerlendirme işlevi üstlenen müstakil ve düzenli bir beyân bahsi olarak ele aldığını göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, et-Tırâz’da teşbîh bahsinin hangi kavramlar etrafında ele alındığını, bu kavramların eserin tertibi içinde nasıl birbirini tamamladığını ve el-Alevî’nin bu bahse nasıl bir öğretici yön kazandırdığını göstermeyi amaçlamaktadır. Ayrıca çalışma, bu bahsin klasik belâgat geleneği içindeki yerini daha açık biçimde belirlemeye katkı sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Arap Dili ve Belagatı, et-Tırâz, Yahyâ b. Hamza el-Alevî, Belâgat, Beyân, Teşbih
Etik Beyan
Kaynakça
- Ahmed, Kâmeş. “Tecdîdü’d-dersi’l-belâgî ʿinde’l-Alevî fî kitâbihi’t-Tırâz”. Mecelletü’l-Âdâb ve’l-ʿUlûmi’l-İnsâniyye 23 (2018), 121-132.
- Alevî, Yahyâ b. Hamza el-. et-Tırâzu’l-Mütezammin li Esrâri’l-Belâga ve ʿUlûmi Hakâiki’l-İʿcâz. 3 Cilt. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 2002.
- Askerî, Ebû Hilâl Hasan b. Abdullah el-. Kitâbü’ṣ-Sınâʿateyn: el-Kitâbe ve’ş-Şiʿr. thk. Ali Muhammed el-Bicâvî - Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhim. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 1419.
- Atâllah, Melîke b. “el-İmâm Yahyâ bin Hamza el-Alevî ve ishâmâtuhû’l-belâgiyye”. el-Mevkifu’l-Edebî 45/542 (2016), 167-179.
- Buhtürî, Ebû Ubâde el-. Dîvânü’l-Buhtürî. thk. ve şerh Hasan Kâmil es-Sayrafî. 5 Cilt. Kahire: Dâru’l-Maârif, 3. Basım, ts.
- Cürcânî, Abdülkâhir el-. Esrâru’l-belâga fî ʿilmi’l-beyân. Beyrut: Dâru’l-Kütübi’l-ʿİlmiyye, 2001.
- Durmuş, İsmail. “Teşbih”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 40/553-556. İstanbul: TDV Yayınları, 2011.
- Ebû Ubeyde Maʿmer b. el-Müsennâ. Mecâzü’l-Ḳurʾân. nşr. Muhammed Fuâd Sezgin. Kahire: Mektebetü’l-Hâncî, 1381.
- Fellîh, Menâhil Fahruddîn. “ed-Dersu’l-belâgî ʿinde’l-Alevî fi’t-Tırâz”. Âdâbu’r-Râfidîn 26 (1994), 171-204.
- Ferezdak. Dîvânü’l-Ferezdak. nşr. ve şerh İlyâ el-Hâvî. 2 Cilt. Beyrut: Dâru’l-Kitâbi’l-Lübnânî - Mektebetü’l-Medrese, 1403/1983.