Pir Sultan Abdal’da Hz. Hüseyin İmgesi

This study aims to determine the linguistic and semantic devices through which the image of Imam Hussein is constructed in poems attributed to Pir Sultan Abdal. Its significance lies in treating the memory of Karbala not merely as a historical recollection, but as a literary structure that shapes belief, identity, and moral consciousness in the Alevi-Bektashi poetic tradition. The primary corpus consists of 345 poems in Cahit Öztelli’s Pir Sultan Abdal: His Life and Complete Poems, while the collections of Gölpınarlı-Boratav and Asım Bezirci are used to compare variants and questions of attribution. Through document analysis, content analysis, and contextual interpretation, the study codes direct names, titles, genealogical expressions, the vocabulary of Karbala and mourning, and opposing figures and concepts. The name of Imam Hussein occurs 121 times in 36 poems, and 76% of these occurrences are concentrated in twelve poems. Nine poems in which the image is most prominent are examined in detail. The findings show that Imam Hussein is represented as a spiritual guide through the titles Imam, Shah, pir, server, and commander; as the centre of martyrdom memory through the imagery of blood, mourning, lament, and Karbala; and as the focus of personal and communal devotion through the addresses “my faith,” “my belief,” and “my remedy.” Invocation, refrain, allusion, contrast, and the symbolic use of natural elements constitute the distinctive stylistic devices of this representation. By combining quantitative distribution with contextual analysis, the study provides a basis for comparative research on imagery in Alevi-Bektashi literature.

Bu çalışma, Pir Sultan Abdal’a nispet edilen şiirlerde Hz. Hüseyin imgesinin hangi söyleyiş ve anlam unsurlarıyla kurulduğunu belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın önemi, Kerbelâ hafızasının Alevî-Bektaşî şiir geleneğinde inanç, kimlik ve ahlâk bilincini biçimlendiren edebî bir yapı olarak ele alınmasından kaynaklanmaktadır. Çalışmanın ana veri setini Cahit Öztelli’nin Pir Sultan Abdal: Yaşamı ve Bütün Şiirleri adlı eserindeki 345 şiir oluşturmuş, Gölpınarlı-Boratav ve Asım Bezirci derlemeleri varyant ve aidiyet karşılaştırmasında kullanılmıştır. Çalışmada doküman incelemesi ve içerik analizi yöntemleri kullanılmıştır. Şiirlerde Hz. Hüseyin’i doğrudan belirten ad ve unvanların yanı sıra onun Ehl-i Beyt içerisindeki soy bağını gösteren ifadeler, Kerbelâ ve yasla ilişkili kelimeler ile Hz. Hüseyin’in karşısında konumlandırılan kişi ve kavramlar belirlenerek bağlamları içinde değerlendirilmiştir. İncelemede Hz. Hüseyin adının 36 şiirde 121 defa geçtiği, bu kullanımların %76’sının on iki şiirde yoğunlaştığı belirlenmiştir. Ayrıntılı çözümlemeye imgenin en belirgin olduğu dokuz şiir dâhil edilmiştir. Bulgular, Hz. Hüseyin’in İmam, Şah, pîr, server ve serdar unvanlarıyla manevî önder; kan, yas, mâtem ve Kerbelâ çağrışımlarıyla şehadet hafızasının merkezi; “dinim”, “imanım” ve “dermanım” hitaplarıyla da kişisel ve toplumsal bağlılığın odağı olarak kurulduğunu göstermektedir. Nida, nakarat, telmih, karşıtlık ve tabiat unsurlarının sembolik kullanımı, bu imgenin özgün üslup araçlarını oluşturmaktadır. Araştırma, Pir Sultan Abdal şiirindeki Hz. Hüseyin tasavvurunun nicel dağılımını ve şiirsel işlevlerini birlikte ortaya koyarak Alevî-Bektaşî edebiyatında karşılaştırmalı imge çalışmalarına zemin hazırlamaktadır.