Araştırma Makalesi

KULLANICI YORUMLARIYLA İLAÇ YAN ETKİSİ TESPİTİ: TRANSFORMATÖR TABANLI DUYGU ANALİZİ ÇIKARIMI

Cilt: 24 Sayı: 48 18 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

KULLANICI YORUMLARIYLA İLAÇ YAN ETKİSİ TESPİTİ: TRANSFORMATÖR TABANLI DUYGU ANALİZİ ÇIKARIMI

Öz

Sağlık alanında, özellikle ilaç incelemeleriyle ilgili olarak kullanıcı tarafından oluşturulan içeriğin artan hacmi, olumsuz ilaç reaksiyonlarını (ADR'ler) ve kullanıcı duygularını analiz etmek için önemli fırsatlar sunmaktadır. Bu çalışmada, duygu analizi yapmak için ilaç yan etkileriyle ilgili kullanıcı yorumlarını içeren birleştirilmiş CADEC+ADE veri kümesini kullanıyoruz. Bu çalışma, bir hasta perspektifinden ilaçların etkisini daha iyi anlamak amacıyla kullanıcı geri bildirimlerinin olumlu ve olumsuz duygularının ‘yan etkisi var’ ya da ‘yan etkisi yok’ şeklinde ikili bir sınıflandırmasını içerir. Bunun için beş farklı yöntemin performansını değerlendiriyoruz ve karşılaştırıyoruz: BiLSTM BioBERT, MBERT, SVM ve XLM-R. SVM dışındaki diğer modeller biyomedikal metinler üzerinde önceden eğitilmiş transformatör tabanlı model oldukları ve biyomedikal terminolojiye ilişkin üstün anlayışları için kullanılırken, SVM karşılaştırma için klasik makine öğrenimi temellerini sağlar. Modeller, yan etkilerine ve algılanan etkinliğe odaklanarak, ilaçlarla ilgili kullanıcı tarafından bildirilen deneyimleri içeren birleştirilmiş CADEC+ADE veri kümesinde eğitildi ve değerlendirildi. Sonuçlar BioBERT modelinin %99,2 doğruluk değeriyle bu alan için duygu analizinde diğer tekil yöntemlerden daha etkili olduğunu ortaya koyuyor. Buna ek olarak BERT modelleri ile oluşturulan topluluk öğrenmesi modelinde ise %99,6 oranında doğruluk değeri elde edilmiş olup, bu yöntem ile en yüksek doğruluk oranına ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Agarwal, A., Sharma, P., Alshehri, M., Mohamed, A. A., & Alfarraj, O. (2021). Classification model for accuracy and intrusion detection using machine learning approach. PeerJ Computer Science, 7, e437.
  2. Aklouche, B., Bounhas, I., & Slimani, Y. (2018). Query Expansion Based on NLP and Word Embeddings. TREC.
  3. Al-Juboori, S. A. M., Hazzaa, F., Jabbar, Z. S., Salih, S., & Gheni, H. M. (2023). Man-in-the-middle and denial of service attacks detection using machine learning algorithms. Bulletin of Electrical Engineering and Informatics, 12(1), 418–426.
  4. Bergman, E., Dürlich, L., Arthurson, V., Sundström, A., Larsson, M., Bhuiyan, S., Jakobsson, A., & Westman, G. (2023). BERT based natural language processing for triage of adverse drug reaction reports shows close to human-level performance. PLOS Digital Health, 2(12), e0000409.
  5. Chauhan, T., & Palivela, H. (2021). Optimization and improvement of fake news detection using deep learning approaches for societal benefit. International Journal of Information Management Data Insights, 1(2), 100051.
  6. Chen, D., Bourlard, H., & Thiran, J.-P. (2001). Text identification in complex background using SVM. Proceedings of the 2001 IEEE Computer Society Conference on Computer Vision and Pattern Recognition. CVPR 2001, 2, II–II.
  7. Conneau, A. (2019). Unsupervised cross-lingual representation learning at scale. arXiv Preprint arXiv:1911.02116.
  8. Dong, X., Yu, Z., Cao, W., Shi, Y., & Ma, Q. (2020). A survey on ensemble learning. Frontiers of Computer Science, 14, 241–258.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Doğal Dil İşleme

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

9 Aralık 2025

Yayımlanma Tarihi

18 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

7 Şubat 2025

Kabul Tarihi

28 Temmuz 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 24 Sayı: 48

Kaynak Göster

APA
Karcı, Ş., Ceylan Böcekçi, S., Demir, S., Özceylan, E., & Altınel Girgin, A. B. (2025). KULLANICI YORUMLARIYLA İLAÇ YAN ETKİSİ TESPİTİ: TRANSFORMATÖR TABANLI DUYGU ANALİZİ ÇIKARIMI. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 24(48), 414-437. https://doi.org/10.55071/ticaretfbd.1635145
AMA
1.Karcı Ş, Ceylan Böcekçi S, Demir S, Özceylan E, Altınel Girgin AB. KULLANICI YORUMLARIYLA İLAÇ YAN ETKİSİ TESPİTİ: TRANSFORMATÖR TABANLI DUYGU ANALİZİ ÇIKARIMI. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi. 2025;24(48):414-437. doi:10.55071/ticaretfbd.1635145
Chicago
Karcı, Şeyda, Sevim Ceylan Böcekçi, Sadettin Demir, Elif Özceylan, ve Ayşe Berna Altınel Girgin. 2025. “KULLANICI YORUMLARIYLA İLAÇ YAN ETKİSİ TESPİTİ: TRANSFORMATÖR TABANLI DUYGU ANALİZİ ÇIKARIMI”. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 24 (48): 414-37. https://doi.org/10.55071/ticaretfbd.1635145.
EndNote
Karcı Ş, Ceylan Böcekçi S, Demir S, Özceylan E, Altınel Girgin AB (01 Aralık 2025) KULLANICI YORUMLARIYLA İLAÇ YAN ETKİSİ TESPİTİ: TRANSFORMATÖR TABANLI DUYGU ANALİZİ ÇIKARIMI. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 24 48 414–437.
IEEE
[1]Ş. Karcı, S. Ceylan Böcekçi, S. Demir, E. Özceylan, ve A. B. Altınel Girgin, “KULLANICI YORUMLARIYLA İLAÇ YAN ETKİSİ TESPİTİ: TRANSFORMATÖR TABANLI DUYGU ANALİZİ ÇIKARIMI”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, c. 24, sy 48, ss. 414–437, Ara. 2025, doi: 10.55071/ticaretfbd.1635145.
ISNAD
Karcı, Şeyda - Ceylan Böcekçi, Sevim - Demir, Sadettin - Özceylan, Elif - Altınel Girgin, Ayşe Berna. “KULLANICI YORUMLARIYLA İLAÇ YAN ETKİSİ TESPİTİ: TRANSFORMATÖR TABANLI DUYGU ANALİZİ ÇIKARIMI”. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 24/48 (01 Aralık 2025): 414-437. https://doi.org/10.55071/ticaretfbd.1635145.
JAMA
1.Karcı Ş, Ceylan Böcekçi S, Demir S, Özceylan E, Altınel Girgin AB. KULLANICI YORUMLARIYLA İLAÇ YAN ETKİSİ TESPİTİ: TRANSFORMATÖR TABANLI DUYGU ANALİZİ ÇIKARIMI. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi. 2025;24:414–437.
MLA
Karcı, Şeyda, vd. “KULLANICI YORUMLARIYLA İLAÇ YAN ETKİSİ TESPİTİ: TRANSFORMATÖR TABANLI DUYGU ANALİZİ ÇIKARIMI”. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, c. 24, sy 48, Aralık 2025, ss. 414-37, doi:10.55071/ticaretfbd.1635145.
Vancouver
1.Şeyda Karcı, Sevim Ceylan Böcekçi, Sadettin Demir, Elif Özceylan, Ayşe Berna Altınel Girgin. KULLANICI YORUMLARIYLA İLAÇ YAN ETKİSİ TESPİTİ: TRANSFORMATÖR TABANLI DUYGU ANALİZİ ÇIKARIMI. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi. 01 Aralık 2025;24(48):414-37. doi:10.55071/ticaretfbd.1635145