Derleme

TÜRKÇE DOĞAL DİL İŞLEME TEMELLİ ÇALIŞMALARIN TEORİK DEĞERLENDİRMESİ: YÖNTEMSEL ZORLUKLAR VE GELECEK PERSPEKTİFLERİ

Cilt: 24 Sayı: 48 18 Aralık 2025
PDF İndir
TR EN

TÜRKÇE DOĞAL DİL İŞLEME TEMELLİ ÇALIŞMALARIN TEORİK DEĞERLENDİRMESİ: YÖNTEMSEL ZORLUKLAR VE GELECEK PERSPEKTİFLERİ

Öz

Bu çalışma, son beş yılda Türkçe doğal dil işleme alanında gerçekleştirilen gelişmeleri, karşılaşılan metodolojik zorlukları ve geleceğe yönelik araştırma perspektiflerini kapsamlı bir şekilde ele almıştır. Türkçenin eklemeli dil yapısı ve morfolojik zenginliği, NLP alanında dilin yapısal karmaşıklığına uygun özgün yöntemlerin geliştirilmesini gerektirmektedir. Çalışmada, metin sınıflandırma, duygu analizi, soru-cevap sistemleri ve kelime gömme modelleri gibi yaygın NLP uygulamaları değerlendirilmektedir. Özellikle BERT ve GPT gibi transformer tabanlı modellerin Türkçe üzerindeki performansı ve uyarlama çalışmaları detaylandırılmıştır. Türkçe gibi düşük kaynaklı dillerde veri yetersizliğinin NLP modellerinin başarısını kısıtladığı belirtilmiş ve bu sorunun çözümüne yönelik olarak açık kaynak veri kümeleri ile veri artırma tekniklerinin sağladığı katkılar tartışılmıştır. Türkçe için geliştirilen BERTurk, BioBERTurk ve benzeri transformer tabanlı modellerin başarılı sonuçlar vermesine rağmen makine çevirisi, isim tanıma ve metin üretme gibi alanlarda daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulduğu belirtilmiştir. Çalışma, literatürdeki boşluklara işaret ederek Türkçeye özgü veri kaynaklarının ve NLP yöntemlerinin geliştirilmesinin, diğer eklemeli diller için de yol gösterici olabileceğini vurgulamaktadır. Sonuç olarak, bu derleme, Türkçe NLP alanında karşılaşılan mevcut zorlukları ve gelişmeleri ortaya koymakta; düşük kaynaklı dillerde etkin NLP çözümleri üretmeye yönelik öneriler sunmakta ve gelecekte yapılacak araştırmalar için kapsamlı bir yön belirlemektedir.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Yapılan çalışmada araştırma ve yayın etiğine uyulmuştur

Kaynakça

  1. Acikalin, U. U., Bardak, B., & Kutlu, M. (2020). Turkish sentiment analysis using BERT. 2020 28th Signal Processing and Communications Applications Conference (Siu). https://doi.org/10.1109/siu49456.2020.9302492
  2. Acikgoz, E. C., Erdogan, M., & Yuret, D. (2024). Bridging the Bosphorus: Advancing turkish large language models through strategies for low-resource language adaptation and benchmarking. arXiv preprint arXiv:2405.04685.
  3. Adali, E., & Adamov, A. Z. (2016). Sentiment analysis for agglutinative languages. 2016 IEEE 10th International Conference on Application of Information and Communication Technologies (AICT), Baku, Azerbaijan, 2016, pp. 1-3, doi: 10.1109/ICAICT.2016.7991659.
  4. Ahmetoğlu, H., & Daş, R. (2020). Türkçe otel yorumlarıyla eğitilen kelime vektörü modellerinin duygu analizi ile incelenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 24(2), 455-463.
  5. Akça, O. (2023). Natural language processings in legal domain: Classification of turkish legal texts. [Yüksek Lisans Tezi] Marmara Universitesi.
  6. Akça, O., Bayrak, G., Issifu, A. M., & Ganіz, M. C. (2022). Traditional machine learning and deep learning-based text classification for turkish law documents using transformers and domain adaptation, " 2022 International Conference on INnovations in Intelligent SysTems and Applications (INISTA), Biarritz, France, 2022, pp. 1-6, doi: 10.1109/INISTA55318.2022.9894051.
  7. Aksu, M. Ç., & Karaman, E. (2020). FastText ve kelime çantası kelime temsil yöntemlerinin turistik mekanlar için yapılan türkçe incelemeler kullanılarak karşılaştırılması. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi(20), 311- 320.
  8. Al Nahas, A., Kulunk, A., Gozutok, B., Kalkan, S. C., & Erdinc, H. Y. (2020). how to segment turkish words for neural text classification. 2020 International Conference on INnovations in Intelligent SysTems and Applications (INISTA),

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Doğal Dil İşleme

Bölüm

Derleme

Erken Görünüm Tarihi

9 Aralık 2025

Yayımlanma Tarihi

18 Aralık 2025

Gönderilme Tarihi

16 Nisan 2025

Kabul Tarihi

2 Eylül 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 24 Sayı: 48

Kaynak Göster

APA
Alanoğlu, Z. (2025). TÜRKÇE DOĞAL DİL İŞLEME TEMELLİ ÇALIŞMALARIN TEORİK DEĞERLENDİRMESİ: YÖNTEMSEL ZORLUKLAR VE GELECEK PERSPEKTİFLERİ. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 24(48), 686-724. https://doi.org/10.55071/ticaretfbd.1677269
AMA
1.Alanoğlu Z. TÜRKÇE DOĞAL DİL İŞLEME TEMELLİ ÇALIŞMALARIN TEORİK DEĞERLENDİRMESİ: YÖNTEMSEL ZORLUKLAR VE GELECEK PERSPEKTİFLERİ. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi. 2025;24(48):686-724. doi:10.55071/ticaretfbd.1677269
Chicago
Alanoğlu, Zülfü. 2025. “TÜRKÇE DOĞAL DİL İŞLEME TEMELLİ ÇALIŞMALARIN TEORİK DEĞERLENDİRMESİ: YÖNTEMSEL ZORLUKLAR VE GELECEK PERSPEKTİFLERİ”. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 24 (48): 686-724. https://doi.org/10.55071/ticaretfbd.1677269.
EndNote
Alanoğlu Z (01 Aralık 2025) TÜRKÇE DOĞAL DİL İŞLEME TEMELLİ ÇALIŞMALARIN TEORİK DEĞERLENDİRMESİ: YÖNTEMSEL ZORLUKLAR VE GELECEK PERSPEKTİFLERİ. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 24 48 686–724.
IEEE
[1]Z. Alanoğlu, “TÜRKÇE DOĞAL DİL İŞLEME TEMELLİ ÇALIŞMALARIN TEORİK DEĞERLENDİRMESİ: YÖNTEMSEL ZORLUKLAR VE GELECEK PERSPEKTİFLERİ”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, c. 24, sy 48, ss. 686–724, Ara. 2025, doi: 10.55071/ticaretfbd.1677269.
ISNAD
Alanoğlu, Zülfü. “TÜRKÇE DOĞAL DİL İŞLEME TEMELLİ ÇALIŞMALARIN TEORİK DEĞERLENDİRMESİ: YÖNTEMSEL ZORLUKLAR VE GELECEK PERSPEKTİFLERİ”. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi 24/48 (01 Aralık 2025): 686-724. https://doi.org/10.55071/ticaretfbd.1677269.
JAMA
1.Alanoğlu Z. TÜRKÇE DOĞAL DİL İŞLEME TEMELLİ ÇALIŞMALARIN TEORİK DEĞERLENDİRMESİ: YÖNTEMSEL ZORLUKLAR VE GELECEK PERSPEKTİFLERİ. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi. 2025;24:686–724.
MLA
Alanoğlu, Zülfü. “TÜRKÇE DOĞAL DİL İŞLEME TEMELLİ ÇALIŞMALARIN TEORİK DEĞERLENDİRMESİ: YÖNTEMSEL ZORLUKLAR VE GELECEK PERSPEKTİFLERİ”. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, c. 24, sy 48, Aralık 2025, ss. 686-24, doi:10.55071/ticaretfbd.1677269.
Vancouver
1.Zülfü Alanoğlu. TÜRKÇE DOĞAL DİL İŞLEME TEMELLİ ÇALIŞMALARIN TEORİK DEĞERLENDİRMESİ: YÖNTEMSEL ZORLUKLAR VE GELECEK PERSPEKTİFLERİ. İstanbul Ticaret Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi. 01 Aralık 2025;24(48):686-724. doi:10.55071/ticaretfbd.1677269