Hazırlık Sınıfında Öğrenme Dinamikleri: Arapça Materyallerin İçerik ve Etki Analizi (Silsiletü’l-Lisân Örneği)

Öz

Tarih boyunca insanlar, farklı diller ve kültürler edinerek hayatlarını idame ettirmiştir. Dil öğrenmek, yalnızca farklı kültür ve medeniyetleri tanıma imkânı sunmakla kalmayıp günümüzde küresel iletişimin temel gerekliliklerinden biri hâline gelmiştir. Dünya üzerinde en çok konuşulan diller arasında yer alan Arapça, çeşitli sebeplerle pek çok insan tarafından öğrenilmektedir. Türkiye’de de farklı eğitim kademelerinde öğretilen Arapça için çeşitli öğretim materyalleri geliştirilmiştir. Bu materyaller arasında yer alan Silsiletü’l-Lisân serisi, Türkiye’deki lisans düzeyinde yaygın olarak kullanılan ders kitaplarından biridir. Bu kaynakların uygulama sürecinde hedef kitle tarafından hissedilen eksikliklerin tespit edilmesi ve giderilmesi önem arz etmektedir. Bu çalışmada, söz konusu kitap serisinin metin-gramer dengesi, kelime-ünite uyumu, beceri dağılımı ve içerik yeterliliği gibi unsurlar, öğrenci perspektifinden değerlendirilmiştir. 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Hitit Üniversitesi Yabancı Diller Yüksekokulu Arapça Hazırlık Sınıfı’nda öğrenim gören 91 öğrenciyle anket çalışması yapılmıştır. Veri toplama aracı olarak beşli Likert tipi maddelerin ve açık uçlu soruların yer aldığı toplam 21 maddelik bir anket kullanılmıştır. Bazı anketlere verilen cevap sayısı katılımcılardan fazla veya eksik olabilmektedir. Bunun nedeni katılımcıların ankette emin oldukları cevaplar hakkında görüş bildirmelerine imkân tanımaktadır. Ankette ulaşılan veriler nicel ve nitel analiz teknikleriyle değerlendirilmiş; nicel veriler istatistiksel olarak çözümlenirken, nitel veriler içerik analizi yöntemiyle temalaştırılmıştır. Elde edilen bulgular, bazı ünitelerde gereksiz veya aşırı ayrıntıya yer verilmesinin öğrencilerin motivasyonunu olumsuz etkilediğini, metin–gramer dengesinin beklentileri karşılamadığını, kelime–ünite uyumunun her zaman sağlanamadığını ve sınav içeriklerinin ağırlıklı olarak okuma becerisine odaklanarak diğer dil becerilerini geri planda bıraktığını ortaya koymuştur. Ayrıca sınıf içi seviye farklılıklarının öğrenme verimliliğini olumsuz etkilediği tespit edilmiştir. Sonuç olarak hem öğretim materyalini tasarlayanlara hem de Arapça eğitimi veren öğretim elemanlarına yönelik çeşitli öneriler geliştirilmiştir. Bu öneriler arasında içerik sadeleştirme, beceriler arası dengeyi gözeten etkinlik tasarımı, kelime–konu uyumunun güçlendirilmesi ve seviye farklılıklarını azaltmaya yönelik destekleyici materyal kullanımı yer almaktadır. Çalışma, Arapça öğretiminde materyal değerlendirme ve geliştirme sürecine hem teorik hem de uygulamalı bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Arap Dili ve Belagatı
• Dil Öğretimi
• Arapça Hazırlık Sınıfı
• Materyal Tasarımı
• Silsiletü’l-Lisân.

Learning Dynamics in Preparatory Programs: An Analysis of the Content and Impact of Arabic Teaching Materials (Silsiletu’l-Lisan as a Case Study)

Öz

Throughout history, people have sustained their lives by acquiring different languages and cultures. Language learning has become one of the fundamental requirements of global communication, beyond merely offering the opportunity to get to know different cultures and civilizations. Among the most widely spoken languages in the world, Arabic has become a language learned by many people. In Türkiye, various teaching materials have been developed for Arabic, which is taught formally at different levels of education. Among these materials, Silsiletü’l-Lisân is one of the most commonly used textbooks at the undergraduate level. Despite its widespread use, it is important to identify and address the shortcomings perceived by the target audience during the implementation process of these resources. This study evaluates elements such as the balance between text and grammar, vocabulary–unit compatibility, skill distribution, and content adequacy of the aforementioned book series from the perspective of students. A survey was conducted with 91 students enrolled in the Arabic Preparatory Class at the School of Foreign Languages, Hitit University, during the 2024–2025 academic year. As a data collection tool, a 21-item questionnaire including a five-point Likert scale and open-ended questions was administered. The data obtained from the survey were analyzed using both quantitative and qualitative analysis techniques; while quantitative data were subjected to statistical analysis, qualitative data were thematically categorized through content analysis. The findings revealed that including unnecessary or excessive details in some units negatively affected student motivation, the text–grammar balance did not meet expectations, vocabulary–unit compatibility was not always achieved, and exam content primarily focused on reading skills while neglecting other language skills. Furthermore, it was found that differences in proficiency levels within the classroom adversely impacted learning efficiency. Consequently, several recommendations were developed for both the designers of teaching materials and instructors of Arabic. These recommendations include simplifying the content, designing activities that ensure balance across skills, strengthening vocabulary–topic alignment, and using supplementary materials to minimize proficiency differences. This study aims to contribute both theoretically and practically to the process of evaluating and improving materials used in Arabic language teaching.

Anahtar Kelimeler

• Department of Arabic Language and Rhetoric
• Language Teaching
• Arabic Preparatory Class
• Material Design
• Silsiletu’l-Lisan.

Kaynakça

1. Acar, Ömer – Özçelik, Ayten. “Başlangıçtan Günümüze İlahiyat Fakültelerinde Arapça Öğretimi”. Cumhuriyetin 100. Yılında Türkiye’de İlahiyat Eğitimi. ed. İrfan Aycan, Esra Gözeler, Nurullah Yazar. 497-534. Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi, 2023.
2. Abs, Muhammed Subhî vd., Arapça Dil Serisi / Silsiletu’l-Lisan. İstanbul: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi Yayınları, 17. Basım, 2023.
3. Aldemir, İsmail. “Silsiletu’l-Lisan ve el-Arabiyyetu Beyne Yedeyk Arapça Öğretim Setlerinde Tâbi`lerin Öğretiminin İncelenmesi”. HİKEM 1/1 (2023), 1-15.
4. Anlayıcı, Mehmet Nuri. Merkezi Sınavların İngilizce Dersi Akademik Başarısı Üzerindeki Geri Etkisi. Siirt: Siirt Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2014.
5. Civelek, Yakup. Arap Dilinde İ‘râb Olgusu. Ankara: Ankara Araştırma Yayınları, 2003.
6. Crowley, Kewin Arthur. “Schema Theory and Language Acquisition: Justification for the Implementation of a Spiral Syllabus”. The Malaysian English Language Teaching Association (2022), 1-15.
7. Duman, Gül Banu. “Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretiminde Materyal Geliştirme ve Materyallerin Etkin Kullanımı”. Ana Dili Eğitimi Dergisi 1/2 (2013). 1-8. https://doi.org/10.16916/aded.16003
8. Ellis, Rod. “Researching The Effects of Form-Focussed Instruction On L2 Acquisition”, International Association of Applied Linguistics 19 (2006), 18-41.

9. Ertuğ, Ceyda. An Efficiency Analysis on English Proficiency Grouping of Same Graders in Primary Education. Ankara: Başkent Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi.
10. Göçer, Ali – Karadağ, Bilal Ferhat. “Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Görev Temelli Öğrenme Yönteminin Dilin İletişimsel İşlevi Açısından Önemi”. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi 6/2 (2020), 58-73.
11. Gündüzöz, Soner. “Arapça Öğretiminde Başvurulacak Bazı Yöntem ve Teknikler: Pedagojik Bir Değerlendirme”. Ondokuz Mayıs Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 29/29 (Mart 2010), 35-53. https://doi.org/10.17120/omuifd.71352.
12. Kılıç, Ramazan. “Pedagojik Bakımdan Arapça Okuma Dil Becerisinde Materyal Tasarımı”. Artuklu Akademi 6/1 (Haziran 2019), 35-65. https://doi.org/10.34247/artukluakademi.551118.
13. Korkmaz, Hüsem – Kayır, Gökhan. “İkinci Dil Öğreniminde Temel Psikolojik İhtiyaçların Engellenmesi: Ölçek Uyarlama Çalışması”. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 25/2 (2025), 1019-134. https://doi.org/10.17240/aibuefd.2025..-1550389
14. Krashen, Stephen David. Principles and Practice in Second Language Acquisition. Oxford: Pergamon Press, 2009.
15. Memiş, Muhammet Raşit – Erdem, Mehmet Dursun. “Yabancı Dil Öğretiminde Kullanılan Yöntemler, Kullanım Özellikleri ve Eleştiriler”. Turkish Studies 8/9 (2013), 297-318.
16. Mortaç, Aymen. Türkiye’de Arapça Öğretimi Açısından "Silsiletü'l-Lisan" Ders Kitabının Değerlendirilmesi. İstanbul: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2019.
17. Nation, I. S. P. Learning Vocabulary in Another Language. Cambridge: Cambridge University Press, 2001.
18. Nazmiye Erdoğan – İrfan Erdoğan, “Araştırmalarda Veri Toplamaya ve Bulgulara Etki Eden Kirletilmiş Bilinç Üzerine Bir İnceleme”. Selçuk İletişim 3/4 (2005), 5-17.
19. Orhan, Davut. “İlahiyat Fakültelerinde Zorunlu Arapça Hazırlık Programı”. Yedi Aralık Sosyal Araştırmalar Dergisi 2/2 (2023), 167-187.
20. Özdemir, Ali vd. “Gregorc Öğrenme Stili Modeli ile Öğrenme Stili Tespiti: Mühendislik Fakültesi Örneği”. Bilim, Eğitim, Sanat ve Teknoloji Dergisi (BEST Dergi) 2/2 (2018), 116-123.
21. Özdemir, Sevim – Durmuş, Demet. “Anadolu İmam-Hatip Lisesi 10.Sınıf Arapça Ders Kitabının Değerlendirilmesi”. Nüsha 22/54 (2022), 123-166 https://doi.org/10.32330/nusha.1075699
22. Özdemir, Sevim- Durmuş, Demet. “Öğretmenlere Göre 9. Sınıf Arapça Ders Kitabı”. Turkish Academic Research Review 7/4 (2022), 962-982. https://doi.org/10.30622/tarr.1194066
23. Özdemir, Sevim. “Arapça Öğretmenlerine Göre Arapça Ders Kitapları”. Turkish Academic Research Review 7/2 (2022). 487-509. https://doi.org/10.30622/tarr.1127314
24. Peçenek, Dilek. “Yabancı Dil Öğretiminde Dilbilgisi”. Dil Dergisi 141 (2008), 67-84.
25. Richards, Jack C. Language Curriculum Development and Importance of Needs Analysis. New York: Cambridge University Press, 2001.
26. Saat, Hatice vd. “Yabancılara Türkçe Öğretiminde İşlevsel Dil Bilgisinin Dört Temel Dil Becerisiyle İlişkisi”. Uluslararası Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi Dergisi 7/1 (2024), 209-235.
27. Sharabı, Tawfık Abdo Taher. “Arapçanın Yabancı Dil Olarak Öğretiminde Kullanılan Ders Kitaplarının Değerlendirilmesi (El-Arabiyye-Beyne-Yedeyk B1-B2 Örneği)”. Uluslararası Alan Eğitimi Dergisi 11/1 (2025), 35-55.
28. Şanverdi, Halil İbrahim. “Çocuklara Arapça Öğretimi Açısından ‘Uhibbu’l-Arabiyye’ Adlı Öğretim Setinin İncelenmesi”. Uluslararası Dil Edebiyat ve Kültür Araştırmaları Dergisi 5/2 (2022), 119-140.
29. Temel, Ahmet Vefa. “Türkiye’de Arapça Öğretiminde Uygulanan Metotlar, Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Önerileri Üzerine Bir Değerlendirme”. Dergiabant 3/5 (2015), 166-174.
30. Sağlam, Tunahan. “Ebced ve Silsiletu’l-Lisan Adlı Arapça Öğretim Serilerinin Sarf ve Nahiv Dersleri Açısından Değerlendirilmesi”, Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences 9/62 (2023), 2487-2493.
31. Tutkun, Ömer Faruk. “Bloom’un Yenilenmiş Taksonomisi Üzerine Genel Bir Bakış”. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 1/3 (2012), 14-22.
32. Tuzcu, Kerim – Biçeryen, Esra. “Yabancı Dil Öğretiminde Bir Yöntem Olarak İşlevsel Dil Bilgisinin Kullanımı”. Türk Dünyası ve Türkçe Öğretimi 2/1 (2023), 74-91.
33. Uçak, Salih. “Dil Öğrenimi ve Edinimi Üzerine Bir Tartışma”. Aydın Tömer Dil Dergisi 1/1 (2016), 65-80.
34. Ünveren Kapanadze, Dilek. “Vygostky’nin Sosyo-Kültürel ve Bilişsel Gelişim Teorisi Bağlamında Türkçe Öğretiminin Değerlendirilmesi”. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 47 (2019), 181-195.
35. Yaman, Gül Şen. “Türkiye’de Yabancı Dil Olarak Arapça Öğretimi Kitaplarında Kültür Aktarımı: Miftâhu’l-Arabiyye Arapça Öğretim Seti Örneği”. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi 25 (2021), 772–785.
36. Yavuz, Fatih. “Yüzeysel ve Derin Öğrenme Açısından Dil Öğrenme Stratejilerine Bir Bakış”, Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi 18 (2008), 155-167.
37. Yılmaz, Hacı. “Silsiletü’l-Lisan İsimli Arapça Eğitim Setinin Dilbilgisi Öğretim Yöntemi Açısından Değerlendirilmesi”. Journal of Human Sciences 16/3 (2019), 721-735.
38. Zeki, Ahmet Mustafa – Hefny, Rabie Mohamed. “Uygulamalı Dilbilim Işığında ‘Silsiletü’l-Lisan’ Serisi Hazırlık Kitabı Üzerine Betimleyici Bir Çalışma”. Istanbul Journal of Arabic Studies 7/2 (2024), 297-334.