The Ruling on Fermented Beverages in Islamic Law: Boza, Şıra, Kefir and Kımız
Öz
Fermented beverages have held an important place in the dietary habits and cultural practices of different societies throughout history. These beverages vary in terms of raw material types, production techniques, and fermentation periods. This diversity is also a fundamental determinant in the determination of religious rulings. Boza is produced by boiling grains such as millet, wheat, barley, corn, or rice, adding sugar and yeast, and fermenting the mixture. It is consumed as a thick, sour-sweet beverage. Şıra is obtained by crushing various fruits, primarily grapes, to extract their juice, and in its unfermented state, it is a sweet beverage. Kefir is a fermented milk product that exhibits probiotic properties and benefits the digestive system. Kımız is produced through the fermentation of mare's milk and contains a low alcohol content. In fiqh evaluations, the ruling on these beverages is not absolute; it varies depending on the production method, degree of fermentation, alcohol content, and consumption amount. The sweet type of boza is considered halal because it does not have intoxicating properties. In the sour type, when the fermentation period is prolonged, the alcohol content increases, and when intoxication occurs, it is considered haram. Şıra is considered halal in its unfermented state, but when it ferments and acquires the quality of iskâr, it is considered haram. Fresh kefir with a low alcohol content is considered halal, but when left to ferment for a long time and becomes intoxicating, it is considered haram. Although kımız has nutritious and therapeutic properties, it is not considered permissible when its alcohol content increases and it acquires the status of iskâr. The study examines classical fiqh literature, sectarian views, and contemporary fatwa texts. The data obtained is analysed comparatively with scientific findings on fermentation processes. It is found that the literature mostly addresses fermented beverages in terms of health and nutrition, while their fiqh rulings are not examined in a systematic and comprehensive manner. The study reveals that the ruling on fermented beverages is essentially determined by their intoxicating properties. Accordingly, those that do not cause intoxication are considered halal, while those that acquire intoxicating properties are deemed haram.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
This study is based on the doctoral thesis entitled ‘Alcohol from the Perspective of Islamic Law,’ completed under the supervision of Associate Professor Huzeyfe Çeker (Doctoral Thesis, Necmettin Erbakan University, Konya/Turkey).
This study does not require ethical committee approval, and the data used were obtained through literature review/published sources.
İslâm Hukukunda Fermente İçeceklerin Hükmü: Boza, Şıra, Kefir ve Kımız
Öz
Fermente içecekler, tarih boyunca farklı toplumların beslenme alışkanlıklarında ve kültürel pratiklerinde önemli bir yer tutmaktadır. Bu içecekler, hammadde türleri, üretim teknikleri ve fermantasyon süreleri bakımından çeşitlilik göstermektedir. Bu çeşitlilik, dinî hükümlerin belirlenmesinde de temel bir belirleyici olmaktadır. Boza, darı, buğday, arpa, mısır veya pirinç gibi tahılların kaynatılarak şeker ve maya ilavesiyle fermente edilmesi sonucu elde edilmekte ve koyu kıvamlı, ekşimsi-tatlı bir içecek olarak tüketilmektedir. Şıra, üzüm başta olmak üzere çeşitli meyvelerin ezilerek suyunun çıkarılmasıyla elde edilmekte ve mayalanmamış hâliyle tatlı bir içecek niteliği taşımaktadır. Kefir, fermente bir süt ürünü olarak probiyotik özellikler göstermekte ve sindirim sistemine fayda sağlamaktadır. Kımız ise kısrak sütünün fermantasyonu yoluyla üretilmekte ve düşük oranlı alkol içermektedir.
Fıkhî değerlendirmelerde bu içeceklerin hükmü mutlak bir nitelik taşımamakta, üretim yöntemi, fermantasyon derecesi, alkol oranı ve tüketim miktarına bağlı olarak değişmektedir. Bozanın tatlı türü sarhoşluk verici özellik taşımadığı için helâl kabul edilmektedir. Ekşi türünde fermantasyon süresi uzadığında alkol oranı artmakta ve sarhoşluk meydana geldiğinde haram hükmü gündeme gelmektedir. Şıra, mayalanmamış hâliyle helâl görülmekte, fermente olup iskâr vasfı kazandığında ise haram sayılmaktadır.
Kefirin taze ve düşük alkol oranına sahip hâlleri helâl kabul edilmekte, uzun süre bekletilerek sarhoşluk verici etki ortaya çıktığında haram hükmü söz konusu olmaktadır. Kımız da besleyici ve tedavi edici özellikler taşımasına rağmen, alkol oranı yükselip iskâr vasfı kazandığında câiz görülmemektedir. Araştırmada klasik fıkıh literatürü, mezhep görüşleri ve çağdaş fetvâ metinleri incelenmektedir. Elde edilen veriler, fermantasyon süreçlerine ilişkin bilimsel bulgularla karşılaştırmalı olarak analiz edilmektedir. Literatürde fermente içeceklerin çoğunlukla sağlık ve beslenme boyutlarıyla ele alındığı, buna karşılık fıkhî hükümlerinin sistematik ve bütüncül biçimde incelenmediği tespit edilmektedir. Çalışma, fermente içeceklerin hükmünün esasen iskâr vasfına bağlı olarak belirlendiğini ortaya koymaktadır. Buna göre sarhoşluk doğurmayan hâller helâl kabul edilmekte, sarhoşluk verici özellik kazanan türler ise haram sayılmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Bu çalışma, Doç. Dr. Huzeyfe Çeker danışmanlığında tamamlanan “İslâm Hukuku Açısından Alkoller” başlıklı doktora tezi esas alınarak hazırlanmıştır (Doktora Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya/Türkiye).
Bu çalışma, etik kurul izni gerektirmeyen nitelikte olup kullanılan veriler literatür taraması/yayınlanmış kaynaklar üzerinden elde edilmiştir.
Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur
