Senegal’in İslâmlaşma Süreci ve Aile Hukuku Bağlamında Erken Evlilik Tartışmaları

Öz

Bu makale, nüfusun büyük çoğunluğunun Müslüman olduğu Senegal Cumhuriyeti’nde yasal evlilik yaşına ulaşmamış kimselerin evliliği olgusunu İslâm hukuku açısından ele almayı amaçlamaktadır. Senegal Aile Kanunu evlenme yaşını kadın 16 ve erkek 18 şeklinde belirleyerek çağdaş normları yakalama konusunda adım atmıştır. Ancak Devletin yasal yaş altı evlilikleri sınırlama çabaları toplumun tarihi ve sosyal yapısından kaynaklanan geleneksel anlayıştan ve nüfus kayıt sistemindeki aksaklıklardan dolayı uygulamada istenen düzeyde karşılık görmemekte, pratikle yasal düzenlemeler arasında uyumsuzluk sürmektedir. Çalışmada evlenme yaşıyla ilgili tartışmalara zemin teşkil etmesi açısından Senegal toplumunun tarihi ve toplumsal yapısından, ülkenin İslâmiyeti kabul sürecinden -makale çerçevesinde- söz edilmekte ve bu konudaki pratik, İslâm hukuku açısından değerlendirmeye tabi tutulmaktadır. Evlenme yaşına dair kanuni düzenlemelerin toplumsal meşruiyet kazanması ve kabulünün, yerel değerlerle uyumuna bağlı olduğuna dikkat çekmektedir. Bilindiği üzere İslâm hukukunda evlilik yaşı belirleme yetkisi kamu otoritesine bırakılmış bir konudur. Otorite, maslahat ve temel amaçlar doğrultusunda toplum yararına uygun düzenlemeleri yapma yetkisine sahiptir. Senegal örneğinde evlilik yaşına ilişkin yerleşik kabullerin tarihsel ve sosyo-kültürel şartların ortak ürünü olduğu söylenebilir. Erken evliliğin bireyin bedenî, ruhî ve toplumsal bütünlüğü üzerinde olumsuz etkiler doğurduğu göz önünde bulundurulduğunda, evlenecek taraflar için biyolojik ve psikolojik olgunluğu esas alan bir asgarî evlenme yaşının belirlenmesi, Şâri’in maksatlarının tahakkuku bakımından isabetli bir düzenleme olarak değerlendirilebilir. Dinî cemaatler, tarikatlar ve yerel kanaat önderlerinin aile hukuku algıları üzerindeki etkisi dikkate alındığında, bu aktörlerin sürece katılımı olmadan reformların toplumsal kabul görmesi güçtür. Bu nedenle, evlenme yaşına ilişkin düzenlemelerin İslâm hukukunda zarar ilkesine dayalı maslahat anlayışıyla temellendirilmesi, dinî söylemle meşruiyetinin pekiştirilmesi ve eğitim, nüfus kayıt sistemi ile kadınların sosyo-ekonomik güçlenmesini içeren yapısal politikalarla desteklenmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• İslam Tarihi
• İslam Hukuku
• Senegal’in Müslümanlaşması
• Senegal Cumhuriyeti Aile Hukuku
• Evlenme yaşı

Etik Beyan

Bu çalışma, etik kurul izni gerektirmeyen nitelikte olup kullanılan veriler literatür taraması/yayınlanmış kaynaklar üzerinden elde edilmiştir. Bu çalışmanın hazırlanma sürecinde bilimsel ve etik ilkelere uyulduğu ve yararlanılan tüm çalışmaların kaynakçada belirtildiği beyan olunur.

The Islamization Process of Senegal and Debates on Early Marriage in The Context of Family Law

Öz

This article examines, from the perspective of Islamic law, the phenomenon of marriage involving individuals below the statutory minimum age in the Republic of Senegal, where the vast majority of the population is Muslim. The Senegalese Family Code represents an effort to align with contemporary legal standards by establishing the minimum marriage age at 16 for females and 18 for males. Nevertheless, state initiatives aimed at limiting underage marriages have not achieved the intended practical impact. Deeply rooted customary perceptions shaped by the country’s historical and social structure, together with deficiencies in the civil registration system, have generated a persistent discrepancy between positive law and social practice. To contextualize contemporary debates on marriage age, the study briefly addresses the historical and socio-cultural formation of Senegalese society and the process of Islamization, subsequently assessing prevailing practices within the framework of Islamic jurisprudence. It underscores that the social legitimacy and effective implementation of statutory regulations depend largely on their congruence with local normative structures. In Islamic legal theory, the determination of a minimum marriage age falls within the discretionary authority of the public ruler, who is empowered to enact regulations in light of public interest and the higher objectives of the Sharīʿa. Given the demonstrable physical, psychological, and social harms associated with early marriage, the establishment of a minimum age grounded in biological and psychological maturity may be regarded as consistent with the objectives of the Lawgiver. However, considering the significant influence of religious communities, Sufi orders, and local opinion leaders on family law perceptions, reforms lacking their participation are unlikely to attain broad societal acceptance.

Anahtar Kelimeler

• Islamic History
• Islamic Law
• Islam in Senegal
• Senegalese Family Law
• Age of Marriage

Etik Beyan

This study does not require ethical committee approval, and the data used were obtained through literature review/published sources. It is declared that scientific and ethical principles have been followed while carrying out and writing this study and that all the sources used have been properly cited in the bibliography.

Kaynakça

1. Acar, H. İbrahim. “Evlenme Ehliyeti Bakımından İslam Hukukunda Küçüklerin Evlendirilmesi”. Dini Araştırmalar 6/16 (2003): 125-140.
2. Agence Nationale de la Statistique et de la Démographie (ANSD). Rapport sur l’état civil. Erişim 13 Kasım 2025. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi ve İhtiyari Protokolü. Erişim 23 Kasım 2025.
3. Anadolu Ajansı. “Japonya’da Reşit Olma Yaşı 20’den 18’e İndiriliyor”. Erişim 13 Kasım 2025.
4. Ansay, Sabri Şakir. “Aile Hukuku”. Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 1/2 (1952), 28–35.
5. Antoine, Philippe – Jeanne Nanitelamio. “Can Polygyny be Avoided in Dakar?” Courtyards, Markets, City Streets: Urban Women in Africa. ed. Kathleen Sheldon. 129–150. New York: Routledge, 1996.
6. Antoine, Philippe – Jeanne Nanitelamio. “Polygyny and Divorce in Dakar”. Courtyards, Markets, City Streets: Urban Women in Africa. ed. Kathleen Sheldon. 129–152. New York: Routledge, 2018.
7. Bardakoğlu, Ali. “Bulûğ”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 6/413–414. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
8. Bozbaş, Fatiha. “Klasik ve Çağdaş İslâm Hukukunda Çocukların Evlendirilmesi Meselesi”. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, sy. 45 (Haziran 2025), 87-114.

9. Cezayir Demokratik Halk Cumhuriyeti. Loi n° 84-11 du 9 juin 1984 portant Code de la famille (Modifié et complété par l’ordonnance n° 05-02 du 27 février 2005). Erişim 20 Nisan 2026. http://jafbase.fr/docMaghreb/Algeriecode_famille.pdf
10. Code civil des Français. Paris: Imprimerie de la République, 1804. Creevey, Lucy. “Islam, Women and the Role of the State in Senegal”. Journal of Religion in Africa 26/3 (Ağustos 1996), 268-307.
11. Cürcânî, Ali b. Muhammed b. Ali eş-Şerîf. Kitâbü’t-Ta’rîfât. Thk. Cem’atün mine’l-ulemâ bi-işrâfi’n-nâşir. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1403/1983.
12. Cüveynî, İmâmü’l-Haremeyn Ebü’l-Meâlî Abdülmelik b. Abdullah. Nihâyetü’l-maṭlab fî dirâyeti’l-meẕheb. 20 Cilt. thk. Abdülazîm Mahmûd ed-Dîb. 1. Baskı. Cidde: Dârü’l-Minhâc, 1428/2007.
13. Demir, Zekiye – Görgülü, Ülfet. “Farklı Topluluklarda Erken Yaşta Evlilik Olgusuna Genel Bir Bakış: Kız Çocukları Özelinde Bir Değerlendirme”. Kaide (ASBÜ Uluslararası Aile Araştırmaları Dergisi), 2/1, 2024, 31-45.
14. Devi, T. Saraja – N. Amuthalakshmi. “Legal Awareness on Age of Marriage for Women and Its Implications.” International Journal of Research Publication and Reviews 4/5 (2023).
15. Dirik, Mehmet. “Seçimlik Bir Hak Olarak Bulûğ Muhayyerliği”. Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 6/11 (30 Haziran 2019), 61–96.
16. Diyanet İşleri Başkanlığı. Din İşleri Yüksek Kurulu. “Küçük Yaşta Evlilik Hakkında Değerlendirme”. 12 Nisan 2012. Erişim 13 Kasım 2025.
17. Doğan Köroğlu, Ayşe. En Az Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkelerde Erken Yaşta Evliliklerle Mücadele ve Türkiye Uygulamaları. Ankara: T.C. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü, 2014.
18. Ebû Dâvûd, Süleyman b. Eş’as b. İshâk es-Sicistânî. Sünenü Ebî Dâvûd. Beyrut: Dârü’l-Fikr, ts.
19. Fall, Ndèye Aby vd. “Child Marriages in Senegal: Qualitative Study on the Perceptions of Adolescents in Kaolack and Gossas.” African Journal of Reproductive Health 28/8 (2024): 137–144.
20. Fas Krallığı. Mudawwanetü’l-Üsra (Aile Kanunu). 70.03 sayılı Kanun. 3 Şubat 2004. Erişim 20 Nisan 2026. https://www.cour-constitutionnelle.ma/Documents/Lois/مدونة%20الأسرة.pdf
21. Füllânî, Ömer Muhammed. es-Sekâfetü’l-Arabiyyetü’l-İslâmiyye fî Garbi İfrîkıyye. 2 cilt. Dakar: Menşûrâtü Timbuktu, 6. Basım, 2024.
22. Girls Not Brides. Political Economy Analysis of Child, Early and Forced Marriage in Senegal. London: Girls Not Brides, 2021.
23. Haidara, Salem – Dirik, Mehmet. “Mali’de Evlilik Yaşı Tartışmaları ve Fıkhî Açıdan Değerlendirilmesi”. Rumeli İslâm Araştırmaları Dergisi 16 (Güz 2025).
24. Hopkins, M. K. “The Age of Roman Girls at Marriage.” Population Studies 18/3 (1965): 309–327. Hussein, Ahmed Elyas. “The Spread of Islam in the Niger and Senegal Valleys before the Rise of Almoravids”. Intellectual Discourse 9/2 (2001), 165-181.
25. Irak. el-Ahvâlü’ş-Şahsiyye Kanunu (Kanun No. 188, 1959). Erişim 20 Nisan 2026. https://iraqi-alamal.org/wp-content/uploads/2019/10/الاحوال-الشخصية-العراقي-رقم-188-لسنة-1959النافذ.pdf. Erişim 20 Nisan 2026.
26. İbn Hazm, Ebû Muhammed Alî b. Ahmed. el-Muhallâ bi’l-âsâr. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1988.
27. İbn Hişâm, Ebû Muhammed Abdülmelik. es-Sîretü’n-nebeviyye. Kahire: Matbaa Mustafa el-Bâbî el-Halebî, 1955.
28. İbn Kudâme, Ebû Muhammed Muvaffakuddin. el-Muğnî. Beyrut: Dârü’l-Fikr, 1984.
29. İbn Rüşd, Ebü’l-Velîd Muhammed b. Ahmed. Bidâyetü’l-müctehid ve nihâyetü’l-muktesid. Kahire: Dâru’l-hadîs, 2004.
30. İnsan Hakları Derneği. “İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi”. Erişim 23 Kasım 2025, https://www.ihd.org.tr/insan-haklari-evrensel-beyannames/
31. Kârî, el-Mullâ ʿAlî b. Sultân Muhammed. Fetḥu Bâbi’l-ʿInâye bi-Şerhi’n-Nikâye. 2 Cilt. Beyrut: Dârü’l-Erkam b. Ebî’l-Erkam, 1418/1997.
32. Katar Devleti. Law No. 22 of 2006 Promulgating the Family Law (Aile Kanunu). Erişim 20.04.2026. https://www.almeezan.qa/LawPage.aspx?ID=2558
33. Kavas, Ahmet. Osmanlı - Afrika İlişkileri. İstanbul: TASAM Yayınları, 2006.
34. Kavas, Ahmet. “Senegal”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 36/ 515-518. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
35. Konevî, Kâsım b. Abdullah b. Emîr Ali er-Rûmî. Enîsü’l-Fukahâ fî Taʿrîfâti’l-Elfâzi’l-Mütedâvile beyne’l-Fukahâ. thk. Yahyâ Hasan Murâd. Beyrut: Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye, 1424/2004.
36. Köse, Saffet. “İslâm Hukukuna Göre Evlenmede Velâyet”. İslâm Hukuku Araştırmaları Dergisi 2 (2003): 99–112.
37. Köse, Saffet. “Rüşd”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi 35/298–300. İstanbul: TDV Yayınları, 2008.
38. Libya Temsilciler Meclisi. 10/1984 Sayılı Evlilik, Boşanma ve Sonuçlarına İlişkin Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair 14/2015 Sayılı Kanun. Erişim 20 Nisan 2026. https://lawsociety.ly/legislation/qanon-14-2015/
39. Mandaloğlu, Menderes. “İslâmiyetten Önce Türklerde Aile Hukuku.” Türkiyat Araştırmaları Dergisi 33 (2013): 141–160.
40. Mbaye, Linguère Mously – Natascha Wagner. “Bride Price and Fertility Decisions: Evidence from Rural Senegal.” The Journal of Development Studies 53/6 (2017): 891–910.
41. Nevevî, Ebû Zekeriyyâ Yahyâ b. Şeref. Ravdatü’t-tâlibîn. Beyrut: El-Mektebetü’l-İslâmî, 1991.
42. OHCHR (Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights). “Convention on the Rights of the Child”. Erişim 23 Kasım 2025.
43. Özarslan, Selim. “Evlilik Yaşı ve İçerdiği Sorunlar”. Bartın Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi Dergisi, 14 (01 Aralık 2020), 249-259.
44. République du Sénégal. Ministère des Collectivités Territoriales, de l’Aménagement et du Développement des Territoires. “Le Sénégal Valide Sa Stratégie Nationale de l’État Civil”. Erişim 23 Kasım 2025. https://decentralisation.gouv.sn/2022/07/01/le-senegal-valide-sa-strategie-nationale-de-letat-civil/
45. Rusya Federasyonu Aile Kanunu [Семейный кодекс Российской Федерации]. Kanun No. 223-FZ, Kabul Tarihi: 08.12.1995. Rossiyskaya Gazeta (29.12.1995)
46. Senegal. Senegal’s Constitution of 2001 with Amendments through 2009. çev. Jefri J. Ruchti. New York: William S. Hein & Co., Inc., 2012.
47. Serahsî, Ebû Bekr Şemsü’l-eimme. el-Mebsût. Beyrut: Dâru’l-Marife, 1989.
48. Shaw, Brent D. “The Age of Roman Girls at Marriage: Some Reconsiderations.” The Journal of Roman Studies 77 (1987), 30–46.
49. Tambiah, Stanley J. vd. “Bridewealth and Dowry Revisited: The Position of Women in Sub-Saharan Africa and North India.” Current Anthropology 20/3 (1979): 413–450.
50. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. “Kadınlara Karşı Her Türlü Ayrımcılığın Önlenmesi Sözleşmesi (CEDAW)”. Erişim 13 Kasım 2025. https://www.aile.gov.tr/media/35256/kadinlara-karsi-her-turlu-ayrimciligin- onlenmesi-sozlesmesi-ve-ihtiyari-protokolu.pdf
51. United Nations Digital Library. “Convention on the Rights of the Child.” Erişim 14 Nisan 2026. https://digitallibrary.un.org/record/834989/files/CRC_C_SEN_CO_3-5-EN.pdf
52. United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC). Egypt Child Law (Law No. 12 of 1996, as amended by Law No. 126 of 2008). Erişim 13 Kasım 2025. https://www.unodc.org/cld/document/egy/1996/egypt_child_act_english.html
53. UNICEF (United Nations Children’s Fund). “Child Marriage”. Erişim 12 Mayıs 2026. https://data.unicef.org/topic/child-protection/child-marriage/
54. UNICEF (United Nations Children’s Fund). UNICEF Senegal. “Des Jeunes Activistes Accélèrent le Changement au Sénégal”. Erişim 23 Kasım 2025. https://www.unicef.org/senegal/recits/des-jeunes-activistes-acc%C3%A9l%C3%A8rent-le-changement-au-s%C3%A9n%C3%A9gal
55. UNICEF (United Nations Children’s Fund). Is an End to Child Marriage Within Reach? 2023. Erişim 13 Kasım 2025. https://data.unicef.org/resources/is-an-end-to-child-marriage-within-reach/
56. UN Women. “Senegal and CEDAW / Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women”. Erişim 13 Kasım 2025. https://docs.un.org/en/CEDAW/C/SEN/3-7
57. UN Women. “Constitutions Database: Senegal.” Erişim 23 Kasım 2025. https://constitutions.unwomen.org/en/countries/africa/senegal
58. Wiyal, Mactar. “Duhûlü’l-İslâm ve intişâruhû fî’s-Sînigâl”. Eseru’l-isti’mâr el-Fransî ‘ale’l-hadârati’l-İslâmiyye fî’s-Sînigâl. 22–30. Kahire: Dâru’l-Kelime li’n-Neşr ve’t-Tevzî’, 2025.
59. Yaman, Ahmet. “Doktrin ve Olgu Bağlamında Küçüklerin Evlendirilmesi.” Eskiyeni 38 (2019), 9–29.
60. Yemen Cumhuriyeti. Cumhuriyet Kararı ile Kanun No. 20 of 1992 (Kişisel Statü / Aile Kanunu). Erişim 20.04.2026. AGO Yemen Hukuk Kütüphanesi. http://agoyemen.net/lib_details.php?id=116
61. Yenidoğan, Adem. İslâm Hukukunda Küçüklerin Evlendirilmesi. Isparta: Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2009.
62. Yenidoğan, Adem. “Doktrinde Çocuk Evliliği Kabul Edilen Yaş Sınırı Bağlamında Günümüz İslam Toplumlarının Aile Hukuku Kanunlarında Asgari Evlilik Yaşı”. Mizanü’l-Hak: İslami İlimler Dergisi, (31 Aralık 2022).