BM’NİN GAZZE VE FİLİSTİN BAĞLAMINDA ALDIĞI KARARLARIN ETKİNLİĞİ VE UYGULANABİLİRLİĞİ

Öz

Bu çalışma, Birleşmiş Milletler ’in (BM) Gazze ve Filistin bağlamında aldığı kararların tarihsel süreç içindeki etkinliğini ve uygulanabilirliğini değerlendirmektedir. BM, 1947’de kabul ettiği Taksim Planı (Genel Kurul Kararı 181) ile Filistin topraklarını iki devletli bir çözüme kavuşturmayı amaçlamış, ancak planın hayata geçirilmesi mümkün olmamıştır. 1967’de alınan 242 sayılı BM Güvenlik Konseyi Kararı, İsrail’in işgal ettiği topraklardan çekilmesini öngörmüş, ancak kararın uygulanması uluslararası siyasi dengeler nedeniyle sınırlı kalmıştır. 2014 tarihli 2139 sayılı karar, Gazze’deki insani krizin hafifletilmesi ve sivil altyapının korunmasına yönelik hükümler içerse de, fiili etkisi yetersiz kalmıştır. Çalışmada, BM kararlarının büyük ölçüde ABD’nin veto politikası ve uluslararası siyasi çıkarlar doğrultusunda şekillendiği, bu durumun kararların uygulanabilirliğini kısıtladığı ortaya konulmaktadır. Ayrıca BM’nin Filistin meselesine yaklaşımı, çifte standart eleştirileri çerçevesinde ele alınmakta ve kararların İsrail’in güvenlik politikaları karşısındaki etkisizliği tartışılmaktadır. Sonuç olarak, BM’nin bölgedeki krizleri çözme kapasitesinin artırılması için daha bağımsız bir denetim mekanizmasına ve yaptırım gücü yüksek yeni politikalara ihtiyaç duyulduğu vurgulanmaktadır. Çalışma, BM'nin Gazze ve Filistin bağlamında aldığı kararların tarihsel süreç içindeki etkinliğini ve uygulanabilirliğini değerlendirmek amacıyla betimleyici analiz ve doküman incelemesi yöntemlerini kullanmaktadır. Bu kapsamda, karar metinleri, uluslararası hukuki belgeler ve ilgili literatür incelenerek analiz edilmekte, BM kararlarının içeriği, uygulanma süreçleri ve etkileri detaylı bir şekilde ele alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Birleşmiş Milletler
• Filistin
• Gazze
• BM Kararları
• Uluslararası Hukuk
• İsrail-Filistin Çatışması

The Effectiveness and Enforceability of UN Resolutions in the Context of Gaza and Palestine

Öz

This study evaluates the effectiveness and applicability of the United Nations (UN) resolutions in the context of Gaza and Palestine in the historical process. The UN adopted the Taksim Plan (General Assembly Resolution 181) in 1947, which aimed to bring about a two-state solution in the Palestinian territories, but the plan was not realised. UN Security Council Resolution 242 of 1967 envisaged Israel's withdrawal from the occupied territories, but its implementation was limited due to international political balances. Resolution 2139 of 2014 included provisions to alleviate the humanitarian crisis in Gaza and protect civilian infrastructure, but its actual impact remained insufficient. The study reveals that UN resolutions are largely shaped by the US veto policy and international political interests, which limits the applicability of the resolutions. Furthermore, the UN's approach to the Palestinian issue is analysed within the framework of double standard criticisms and the ineffectiveness of the resolutions against Israel's security policies is discussed. In conclusion, it is emphasised that in order to increase the UN's capacity to resolve crises in the region, a more independent oversight mechanism and new policies with high sanctioning power are needed. The study uses descriptive analysis and document review methods to evaluate the effectiveness and applicability of the decisions taken by the UN in the context of Gaza and Palestine in the historical process. In this context, the decision texts, international legal documents and relevant literature are examined and analyzed, and the content, implementation processes and effects of the UN decisions are discussed in detail.

Anahtar Kelimeler

• United Nations
• Palestine
• Gaza
• UN Resolutions
• International Law
• Israel-Palestine Conflict.

Kaynakça

1. Acar, İ. (1989). Lübnan bunalımı ve Filistin sorunu. Ankara: TTK.
2. Al Jazeera. (2023). “UN passes resolution calling for Gaza ceasefire; US, Israel oppose.”, 18 Şubat 2025 tarihinde https://www.aljazeera.com sitesinden alındı.
3. Altınoğlu, G. (2005). Filistin-İsrail dosyası. İstanbul: Pozitif Yayınları.
4. Annan, K. (2012). Interventions: A life in war and peace. New York: The Penguin Books.
5. Arı, T. (2007). Geçmişten günümüze Orta Doğu: Siyaset, savaş ve diplomasi. Bursa: MKM Yayıncılık.
6. Armaoğlu, F. (1995). Amerikan belgeleri ile Orta Doğu Komutanlığı’ndan Bağdat Paktı’na 1951-1955. Belleten, 59(224), 189-236.
7. Armaoğlu, F. (2000). Arap milliyetçiliğinin gelişmesi sırasında Türk-Arap ilişkileri (1945-1970). İçinde E. İhsanoğlu (Ed.), İki tarafın bakış açısından Türk-Arap münasebetleri (s. 151-197). İstanbul: İslâm, Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi (IRCICA) Yayınları.
8. Bar-Yosef, E. (2005). The Holy Land in English culture 1799–1917: Palestine and the question of orientalism. Clarendon Press.

9. Buzan, B., & Lawson, R. (2015). The Global Transformation: History, Modernity and the Making of International Relations. Cambridge University Press.
10. Cleveland, W., & Bunton, M. (2009). A history of the modern Middle East. Boulder: Westview Press.
11. Çalık Topuz, Z., & Arafat, M. (2023). Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararlarının Filistin-İsrail barış sürecine etkisi. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 78(2), 357-380, 15 Şubat 2025 tarihinde https://doi.org/10.33630/ausbf.1065955 adresinden alındı.
12. Davutoğlu, A. (2003). Küresel bölgesel dengeler ve Ortadoğu barış süreci. İçinde Filistin: Çıkmazdan çözüme. İstanbul: Küre Yayınları.
13. De Haas, J. (1934). History of Palestine - The last two thousand years. The MacMillan Company.
14. Evsal, V. (1975). Ortadoğu’da Oruçlu Günler Savaşı, İstanbul: Yağmur Yayınevi.
15. Ford, H. (2013). Yahudi Enternasyonali (M. Akcanbaş, Çev.). İstanbul: Destek Yayınları.
16. Garaudy, R. (2019). İsrail sorunu. İstanbul: Timaş Yayınları.
17. Haim, R. B. (2008). İsrail hakkında gerçekler. Kudüs: İsrail Enformasyon Merkezi.
18. Herzl, T. (2017). Siyonizm’in ve İsrail’in kurucusu Theodor Herzl hatıraları. İstanbul: Boğaziçi Yayınları.
19. Jabotinsky, W. (2013). İsrail’i kur (A. Aşçı, Çev.). İstanbul: Yeditepe Yayınları.
20. Johnson, P. (2001). Yahudi tarihi (F. Orman, Çev.). İstanbul: Pozitif Yayınları.
21. Khalidi, R. (2020, 30 Ocak). No deal: why Trump’s plan for Palestine will only create more conflict. The Guardian. 12 Şubat 2025 tarihinde https://2u.pw/gCWTQ sitesinden alındı.
22. Kocabaş, S. (1987). Vaat edilmiş toprak Filistin için mücadele: Türkiye ve Siyonizm. İstanbul: Vatan Yayınları.
23. Lewis, B. (1995). The Middle East: A brief history of the last 2,000 years. New York: Scribner.
24. Öke, M. K. (2002). Siyonizm’den uygarlık çatışmasına Filistin sorunu. İstanbul: Ufuk Kitapları.
25. Öke, M. K. (2006). Osmanlı İmparatorluğu, Siyonizm ve Filistin sorunu. Marife Dergisi, 6(1), 261-270.
26. Öke, M. K. (2018). Siyonizm ve Filistin sorunu (1880-1923). İstanbul: Timaş Yayınları.
27. Öner, A. (2006). Dünden bugüne Filistin. İstanbul: Ekin Yayınları.
28. Pappe, I. (2007). Modern Filistin tarihi (N. Plümer, Çev.). İstanbul: Phoenix Yayınevi.
29. Quigley, J. (1990). Palestine and Israel: A challenge to justice. Duke University Press Books.
30. Rabinovich, I., & Brun, I. (2017). Israel facing a new Middle East: In search of a national security strategy. Hoover Institution Press, Stanford.
31. Rowley, C. K., & Taylor, J. (2006). The Israel and Palestine land settlement problem: An analytical history, 4000 B.C.E.-1948 C.E. Public Choice, 128(1/2), 41-75.
32. Said, E. W. (1998). Oryantalizm (N. Uzel, Çev.). İstanbul: İrfan Yayınevi.
33. Schama, S. (2016). İki Rothschild, İsrail devletinin kuruluşu (B. Ç. Dişbudak, Çev.). İstanbul: Alfa Basım Yayım.
34. Shakak, İ. (2004). Yahudi tarihi Yahudi dini (A. E. Dağ, Çev.). İstanbul: Anka Yayınları.
35. Taylor, A. R. (2001). İsrail’in doğuşu, 1897–1947: Siyonist diplomasinin analizi. İstanbul: Pınar Yayınları.
36. Traverso, E. (2001). Yahudi sorunu ve Marksistler (A. Tekin, Çev.). İstanbul: Yazın Yayınları.
37. Trimbur, D. (2010). History in fast motion: An overview. İçinde B. Haider-Wilson & D. Trimbur (Ed.), Europe and Palestine 1799-1948: Religion-Politics-Society (ss. 45-53). Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften.
38. Uçarol, R. (2006). Siyasi tarih. İstanbul: Der Yayınları.
39. UN News. (2023). “UN General Assembly votes for immediate ceasefire in Gaza”, 18 Şubat 2025 tarihinde https://news.un.org sitesinden alındı.
40. Yarar, E. (2006). Tarihsel dönüşüm. Ankara: Siyasal Kitabevi.
41. Yılmaz, T. (2009). Uluslararası politikada Ortadoğu. Ankara: Barış Platin Yayınevi.
42. UNESCO. (2022, 30 December). UNESCO in brief - Mission and Mandate. Retrieved from UNESCO website: https://www.unesco.org/en/brief, Erişim Tarihi: 14.02.2025.
43. UNESCO. (2015, 8 March). Retrieved from Al-Jazeera: https://aja.me/k5e6g, Erişim Tarihi: 14.02.2025.
44. United Nations. (1947). Resolution 181 Adopted on the Report of the Ad Hoc Committee on the Palestinian Question. Retrieved from UN documents: https://undocs.org/ en/A/RES/181(II), Erişim Tarihi: 13.02.2025.
45. United Nations. (1948a). RESOLUTION 49, Security Council Resolutions. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/S/RES/49(1948), Erişim Tarihi: 17.02.2025.
46. United Nations. (1948b). RESOLUTION 50, Security Council Resolutions. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/S/RES/50(1948), Erişim Tarihi: 18.02.2025.
47. United Nations. (1948c). RESOLUTION 54, Security Council Resolutions. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/S/RES/54(1948), Erişim Tarihi: 20.02.2025.
48. United Nations. (1948d). RESOLUTION 60, Security Council Resolutions. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/S/RES/60(1948), Erişim Tarihi: 11.02.2025.
49. United Nations. (1949). RESOLUTION 303, Question of an International Regime for the Jerusalem Area and the Protection of the Holy Places. Retrieved from UN Documentation, General Assembly: https://undocs.org/en/A/RES/303(IV), Erişim Tarihi: 19.02.2025.
50. United Nations. (1967). RESOLUTION 2253, General Assembly. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/Home/Mobile?FinalSymbol=A%2FRES%2F2253%2520(ES-V); http://info.wafa.ps/userfiles/server/pdf/GA2253.jpeg, Erişim Tarihi: 22.02.2025.
51. United Nations. (1967). RESOLUTION 242, Security Council Resolutions. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/S/RES/242(1967), Erişim Tarihi: 26.02.2025.
52. United Nations. (1968a). RESOLUTION 251, Security Council Resolutions. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/S/RES/251(1968), Erişim Tarihi: 21.02.2025.
53. United Nations. (1968b). RESOLUTION 252, Security Council Resolutions. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/S/RES/252(1968), Erişim Tarihi: 21.02.2025.
54. United Nations. (1969). RESOLUTION 271, Security Council Resolutions. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/S/RES/271(1969), Erişim Tarihi: 11.02.2025.
55. United Nations. (1980a). RESOLUTION 465, Security Council Resolutions. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/S/RES/465(1980), Erişim Tarihi: 01.02.2025.
56. United Nations. (1980b). RESOLUTION 476, Security Council Resolutions. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/S/RES/476(1980), Erişim Tarihi: 05.02.2025.
57. United Nations. (1980c). RESOLUTION 476, Security Council Resolutions. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/S/RES/478(1980), Erişim Tarihi: 08.02.2025.
58. United Nations. (1981). RESOLUTION 36/15, General Assembly. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/en/A/RES/36/15, Erişim Tarihi: 09.02.2025.
59. United Nations. (1990). RESOLUTION 672, Security Council Resolutions. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/S/RES/672(1990), Erişim Tarihi: 10.02.2025.
60. United Nations. (1996). RESOLUTION 1073, Security Council Resolutions. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/S/RES/1073(1996), Erişim Tarihi: 14.02.2025.
61. United Nations. (2000a). RESOLUTION 1322, Security Council Resolutions. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/S/RES/1322(2000), Erişim Tarihi: 14.02.2025.
62. United Nations. (2000b). RESOLUTION 55/130, General Assembly. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/en/A/RES/55/130, Erişim Tarihi: 17.02.2025.
63. United Nations. (2002). RESOLUTION 1397, Security Council Resolutions. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/S/RES/1397(2002), Erişim Tarihi: 18.02.2025.
64. United Nations. (2003a). RESOLUTION 58/22, General Assembly. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/en/A/RES/58/22, Erişim Tarihi: 19.02.2025.
65. United Nations. (2003b). RESOLUTION 58/98, General Assembly. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/en/A/RES/58/98, Erişim Tarihi: 17.02.2025.
66. United Nations. (2005). RESOLUTION 60/104, General Assembly. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/en/A/RES/60/104, Erişim Tarihi: 11.02.2025.
67. United Nations. (2015). RESOLUTION 70/98, General Assembly. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/en/A/RES/70/98, Erişim Tarihi: 13.02.2025.
68. United Nations. (2016a). RESOLUTION 2334, Security Council Resolutions. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/S/RES/2334(2016), Erişim Tarihi: 17.02.2025.
69. United Nations. (2016b). RESOLUTION 71/96, General Assembly. Retrieved from UN Documents: https://undocs.org/en/A/RES/71/96, Erişim Tarihi: 18.02.2025.
70. United Nations. (2022). History of the United Nations. Retrieved from United Nations Website: https://www.un.org/en/about-us/history-of-the-un, Erişim Tarihi: 19.02.2025.
71. United Nations. (2022, 30 December). UNITED NATIONS SECURITY COUNCIL FAQ. Retrieved from United Nations website: https://www.un.org/securitycouncil/content/ faq, Erişim Tarihi: 11.02.2025.
72. WAFA. (1996). UNESCO Decision 150. Retrieved from Palestinian News & Information Agency (WAFA): http://info.wafa.ps/userfiles/server/pdf/u150.pdf, Erişim Tarihi: 13.02.2025.
73. WAFA. (2000). UNESCO Decision, 159. Retrieved from Palestinian News & Information Agency (WAFA): http://info.wafa.ps/userfiles/server/pdf/u159.pdf, Erişim Tarihi: 14.02.2025.