GAZZE'DE KAMUSALLIK: FİLİSTİN BİLDİRİLERİNİ JURGEN HABERMAS VE NANCY FRASER'IN KAVRAMLARI ÜZERİNDEN OKUMAK

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 14-15 , 71 - 92 , 30.12.2025

Gökhan Gökgöz

https://doi.org/10.59162/tihek.1666465

https://izlik.org/JA78PW29NJ

Öz

Jurgen Habermas ve Nancy Fraser, kamusal alan teorisyenleridir. Habermas’ın düşünsel dünyası ‘burjuva sınıfı’, ‘akıl’, ‘evrensellik’ ve ‘uzlaşı’ kavramları üzerinden modernist bir izleğe sahipken; Fraser, ‘toplumsal cinsiyet’, ‘özdüşünüm’, ‘farklılık’ ve ‘çatışma’ kavramları üzerinden postmodernist bir güzergâhı takip eder. Tarihsel ve toplumsal açıdan birbirinden farklı kamusal alan yaklaşımlarına sahip bu iki kuramcının yolu Filistin-İsrail Savaşı dolayısıyla yeniden kesişir. 7 Ekim 2023 tarihinde yoğunlaşan savaş ortamını takiben Fraser ve çevresi, önce felsefecileri sonra dünya kamuoyunu Filistinliler ile dayanışmaya çağıran bir bildiri yayımlarken; hemen akabinde Habermas ve arkadaşları, İsrail Devleti’ni olumlayan ve İsrail’in var olma hakkını sorgulayan tutumları reddeden bir metin kaleme alırlar. Bu çalışmada her iki bildiride inşa edilen söylem, dilsel biçimleri ve toplumsal bağlamıyla birlikte ele alınmış; bu metinlerde kurulan anlatı, Habermas ile Fraser’ın kamusal alan yaklaşımları ve entelektüel serüvenleriyle birlikte karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Genel olarak bakıldığında, Habermas ve Fraser’ın kamusal alan yaklaşımları ile mevcut savaş ortamında aldıkları entelektüel pozisyon arasında bir tutarlılık olduğu söylenebilir. Habermas, İsrail Devleti etrafında oluşacak ve Yahudilere dönük geçmişteki Nazi zulmünü hep akılda tutacak bir uzlaşıyı rasyonel bir siyasi yaşamın ve evrensel bir ahlaki birliğin temeli olarak konumlandırırken; Fraser, yurttaşların kendi bilinçlerini ve devletlerini İsrail ile ekonomi-politik ve ideolojik bağları esasında sorguladıkları bir özdüşünümü, öteki olanla kurulan saygı odaklı bir teması, diyalog ve iletişimi öne çıkaran kamusal bir konuşmayı esas alır.

Anahtar Kelimeler

Kamusal Alan , İsrail , Filistin , Gazze , Kamusallık , Jurgen Habermas , Nancy Fraser

Publicness in Gaza: Reading the Palestinian Manifestos through the Concepts of Jurgen Habermas and Nancy Fraser

https://izlik.org/JA78PW29NJ

Öz

Jurgen Habermas and Nancy Fraser are theorists of the public sphere. While Habermas's intellectual world has a modernist path through the concepts of ‘bourgeois class’, ‘reason’, ‘universality’ and ‘consensus’; Fraser follows a postmodernist path through the concepts of ‘gender’, ‘self-reflection’, ‘difference’ and ‘conflict’. The paths of these two theorists, who have historically and socially different approaches to the public sphere, intersect again due to the Palestine-Israel War. Following the intensifying war environment on October 7, 2023, Fraser and his circle published a declaration calling first philosophers and then the world public opinion to show solidarity with the Palestinians; afterwards, Habermas and his friends wrote a text affirming the State of Israel and rejecting attitudes that question Israel's right to exist. In this study, the discourse constructed in both declarations is examined together with its linguistic forms and social context; the narrative established in these texts has been analyzed comparatively together with Habermas and Fraser's public sphere approaches and intellectual adventures. In general, it can be said that there is a consistency between Habermas and Fraser's public sphere approaches and the intellectual positions they take in the current war environment. While Habermas positions a consensus around the State of Israel that will always keep in mind the past Nazi persecution of the Jews as the basis of a rational political life and a universal moral unity; Fraser is based on a self-reflection in which citizens question their own consciousness and state on the basis of their economic-political and ideological ties with Israel, a respect-oriented contact with the other, and a public conversation that emphasizes dialogue and communication.

Anahtar Kelimeler

Public Sphere , Israel , Palestine , Gaza , Publicness , Jurgen Habermas , Nancy Fraser

Kaynakça

• Arendt, H. (2009). Kötülüğün Sıradanlığı, (Çev. Özgür Çelik). İstanbul: Metis Kitap.
• Baudelaire, C. (2003). Paris Sıkıntısı, (Çev. Erdoğan Alkan). İstanbul: Varlık Yayınları.
• Benhabib, Ş. (2000). Modernizm, Evrensellik ve Birey, (Çev. Mehmet Küçük). İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Benhabib, Ş. (2006). Ötekilerin Hakları: Yabancılar, Yerliler, Vatandaşlar, (Çev. Berna Akkıyal). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Berman, M. (1994). Katı Olan Her Şey Buharlaşıyor, (Çev. Bülent Peker ve Ümit Altuğ). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Bourdieu, P. (2015). Ayrım: Beğeni Yargısının Toplumsal Eleştirisi, (Çev. Derya F. Şannan ve Ayşe G. Berkkurt). Ankara: Heretik Yayıncılık.
• Dayanışma İlkeleri Üzerine: Bir Açıklama (2023, 13 Kasım). Serbestiyet (Çev. Hasan Ayer): 26 Şubat 2025 tarihinde https://serbestiyet.com/haberler/ceviri-habermasin-altina-imza-attigi-bildiri-tartisiliyor-dayanisma-ilkeleri-uzerine-aciklama-148471/ Çeviri T. 15 Kasım 2023. https://normativeorders.net/en/news/principles-of-solidarity-a-statement/ adresinden alındı (Orijinal Metin).Filistin İçin Felsefe (2023, 1 Kasım). Felsefeciler Derneği (Çev. Gencer Çakır), 26 Şubat 2025 tarihinde https://www.felsefecilerdernegi.org.tr/filistin-icin-felsefe/ Çeviri T. 15 Nisan 2024. https://sites.google.com/view/philosophyforpalestine/home adresinden alındı (Orijinal Metin).
• Finkelstein, N. G. (2011). Holokost Endüstrisi: Yahudilerin Çektiği Çilelerin İstismarı, (Çev. Utku U. Bulsun). İstanbul: Kırmızı Kedi Yayınevi.
• Fraser, N. (2004). Kamusal Alanı Yeniden Düşünmek: Gerçekte Varolan Demokrasinin Eleştirisine Bir Katkı, M. Özbek içinde, Kamusal Alan (s. 103-133). İstanbul: Hil Yayın.
• Habermas, J. (1979). Communication and the Evolution of Society. Boston: Beacon Press.
• Habermas, J. (1997). Kamusallığın Yapısal Dönüşümü, (Çev. Tanıl Bora ve Mithat Sancar). İstanbul: İletişim Yayınları.
• Habermas, J. (2001). İletişimsel Eylem Kuramı, (Çev. Mustafa Tüzel). İstanbul: Kabalcı Kitabevi.
• Habermas, J. (2007). Bölünmüş Batı, (Çev. Dilman Muradoğlu). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Horkheimer, M. (2005). Geleneksel ve Eleştirel Kuram, (Çev. Mustafa Tüzel). İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
• Horkheimer, M. ve Adorno, T. W. (2010). Aydınlanmanın Diyalektiği, (Çev. Nihat Ülner ve Elif Ö. Karadoğan). İstanbul: Kabalcı Kitabevi.
• Herkes İçin İnsanlık Onuru: ‘Dayanışma İlkeleri Üzerine. Bir Açıklama’ya Yanıt (2023, 22 Kasım). 26 Şubat 2025 tarihinde https://publicseminar.org/2023/11/a-response-to-principles-of-solidarity-a-statement/ adresinden alındı.
• Kant, I. (1960). Ebedi Barış Üzerine Felsefi Deneme, (Çev. Yavuz Abadan ve Seha L. Meray). Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları.
• Kant, I. (1982). Dünya Yurttaşlığı Amacına Yönelik Genel Bir Tarih Düşüncesi, S. Hilâv içinde, Yazko Felsefe Yazıları (s. 117-129). İstanbul: Yazko Kitap.
• Landes, J. (1988). Women and the Public Sphere in the Age of French Revolution. New York: Cornell University Press.
• Limone, N. (2012). Germany’s Most Important Living Philosopher Issues an Urgent Call to Restore Democracy. (2012, 16 Ağustos). Haaretz.
• Oz, A. (1983). In the land of Israel. New York: Harcourt Brace Jovanovich.
• Tuchman, G. (1978). Making News: A Study in the Construction of Reality. New York: Free Press.
• UzK (2024). Withdrawal of the Albertus Magnus Professorship 2024 (2024, 5 Nisan), 26 Şubat 2025 tarihinde https://unikoeln.de/en/university/news/news/news-detail/withdrawal-of-the-albertus-magnus-professorship-2024 adresinden alındı.