Araştırma Makalesi

İdrisyayla Volkanitlerinde (Kırka-Eskişehir) Gözlenen Sferulitik Riyolitlere ait İlk Petrografik Dokusal Veriler / The First Petrographic Textural Data of Sferulitic Rhyolites Observed in the İdrisyayla Volcanites (Kırka-Eskişehir)

Cilt: 66 Sayı: 1 31 Ocak 2023
PDF İndir
EN TR

İdrisyayla Volkanitlerinde (Kırka-Eskişehir) Gözlenen Sferulitik Riyolitlere ait İlk Petrografik Dokusal Veriler / The First Petrographic Textural Data of Sferulitic Rhyolites Observed in the İdrisyayla Volcanites (Kırka-Eskişehir)

Öz

Sferulitik (küresel) yapılar özellikle alkali magmatik kayaçlarda gelişen, eşmerkezli olarak zonlu kristal kümeleri olarak tanımlanırlar ve genellikle farklı mineral katmanları veya kabukları şeklinde ortaya çıkarlar.
Batı Anadolu’da Kırka-Afyon-Isparta Volkanik provensi içinde Kırka (Eskişehir) bölgesinde gözlenen volkanosedimenter seri baskın olarak Erken Miyosen yaşlı dasitik-riyolitik bileşimli volkanikler, gölsel kireçtaşları, borat-içerikli kiltaşları, tüf, stromatolitik kireçtaşları ve riyolitler ile bazaltlardan oluşmaktadır. Bu çalışma İdrisyayla kuzeyindeki Neojen seri içerisinde yüzlek veren sub-alkali riyolitik lav domunun kenar zonunda gözlenen sferulitik yapıların iç oluşum mekanizmaları tanımlanmıştır. Riyolitler, grimsi açık kahve renkte, hipokristalen hiyalopilitik-holohiyalin ve sferulit özellikler sunmaktadır ve tamamen akma yapısı sunan, nadir olarak gelişmiş özşekilli plajiyoklas, sanidin ve kuvars mikrokristalleri içeren volkanik camdan oluşmaktadır. Riyolitlerin dış yüzeyinde gözlenen küresel yapılar yaklaşık 10-15 cm boyutlarına kadar ulaşmaktadır. Neredeyse tam yuvarlağa yakın şekil sunan sferolitler lav akma bantları içinde konsantrik halkalar şeklinde görünmektedir. Sferulitik yapıların iç dokusunda volkanik cam fazının akma bant dokusu devamlılık sunmaktadır.
Söz konusu sferulitik yapılar, etkilendiği yüksek sıcaklık ve hızlı soğuma sonucunda, devitrifikasyon mekanizmasıyla ortaya çıkmıştır. Sferulitik riyolitlere ait petromineralojik özellikler, erken magmatik süreçte, silise aşırı doygun sıvının, nispeten farklı yoğunluktaki silikat sıvı fazları içinde kristalleştiğini ve bir merkezden itibaren ışınsal kuvars-feldispat kristal büyümelerinin, bu riyolitlerde sferulitik yapının oluşumuna neden olduğunu göstermektedir. Bunun yanında, yerel olarak akma bantlarının kıvrımlanması ile oluşan eksen boşluklarındaki katı faz mineral büyümesi ve devamında sıvı fazdan ışınsal mineral büyümelerinin geliştiği litofiz benzeri yapıların da riyolitin kenar fazında laminar dokuyu değiştirdiği önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Aguirre, L., Hervé, F. & Del Campo, M. (1976). An orbicular tonalite from caldera, Chile. Journal of the Faculty of Science, Hokkaido University,17(2), 231-259.
  2. Alexander, D.H. (1974). Petrography and origin of an orbicular lamprophyre dike, Fremont County, Colorado [Unpublished PhD Thesis]. University of Michigan.
  3. Applegarth, L. J., Tuffen, H., James, M. R. & Pinkerton, H. (2013). Degassing-driven crystallisation in basalts. Earth-Science Reviews, 116, 1-16.
  4. Ballhaus, C., Raúl O.C. Fonseca, R.O.C., Münker,C., Kirchenbaur, M. & Zirner, A. (2015). Spheroidal textures in igneous rocks - textural consequences of H2O saturation in basaltic melts. Geochimica et Cosmochimica Acta, 167, 241-252. https://doi.org/10.1016/j.gca.2015.07.029
  5. Barriere, M. (1972). Orbicular gabbro of les Alharisses (Neouvielle granodirite, French Pyrenees). Bulletin de la Societe Francaise Mineralogie et de Cristallographie, 95(4), 495-506.
  6. Breitkreuz, C. (2013). Spherulites and lithophysae -200 years of investigation on high-temperature crystallization domains in silica-rich volcanic rocks. Bull Volcanology, 75:705, 1-16. https://doi.org/10.1007/s00445-013-0705-6
  7. Burkhard, D. J. M. (2003). Thermal interaction between lava lobes. Bull Volcanology, 65, 136–143
  8. Carl, J. D. & Amsutz, G. C. (1958). Three-dimensional Liesegang rings by diffusion in a colloidal matrix, and their significance for the interpretation of geological phenomena. GSA Bulletin 69 (11), 1467–1468. https://doi.org/10.1130/0016-7606(1958)69[1467:TLRBDI]2.0.CO;2

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Genel Jeoloji

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Ocak 2023

Gönderilme Tarihi

10 Mart 2022

Kabul Tarihi

27 Haziran 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 66 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Yücel Öztürk, Y., & Akal, C. (2023). İdrisyayla Volkanitlerinde (Kırka-Eskişehir) Gözlenen Sferulitik Riyolitlere ait İlk Petrografik Dokusal Veriler / The First Petrographic Textural Data of Sferulitic Rhyolites Observed in the İdrisyayla Volcanites (Kırka-Eskişehir). Türkiye Jeoloji Bülteni, 66(1), 59-74. https://doi.org/10.25288/tjb.1084686
AMA
1.Yücel Öztürk Y, Akal C. İdrisyayla Volkanitlerinde (Kırka-Eskişehir) Gözlenen Sferulitik Riyolitlere ait İlk Petrografik Dokusal Veriler / The First Petrographic Textural Data of Sferulitic Rhyolites Observed in the İdrisyayla Volcanites (Kırka-Eskişehir). Türkiye Jeol. Bült. 2023;66(1):59-74. doi:10.25288/tjb.1084686
Chicago
Yücel Öztürk, Yeşim, ve Cüneyt Akal. 2023. “İdrisyayla Volkanitlerinde (Kırka-Eskişehir) Gözlenen Sferulitik Riyolitlere ait İlk Petrografik Dokusal Veriler / The First Petrographic Textural Data of Sferulitic Rhyolites Observed in the İdrisyayla Volcanites (Kırka-Eskişehir)”. Türkiye Jeoloji Bülteni 66 (1): 59-74. https://doi.org/10.25288/tjb.1084686.
EndNote
Yücel Öztürk Y, Akal C (01 Ocak 2023) İdrisyayla Volkanitlerinde (Kırka-Eskişehir) Gözlenen Sferulitik Riyolitlere ait İlk Petrografik Dokusal Veriler / The First Petrographic Textural Data of Sferulitic Rhyolites Observed in the İdrisyayla Volcanites (Kırka-Eskişehir). Türkiye Jeoloji Bülteni 66 1 59–74.
IEEE
[1]Y. Yücel Öztürk ve C. Akal, “İdrisyayla Volkanitlerinde (Kırka-Eskişehir) Gözlenen Sferulitik Riyolitlere ait İlk Petrografik Dokusal Veriler / The First Petrographic Textural Data of Sferulitic Rhyolites Observed in the İdrisyayla Volcanites (Kırka-Eskişehir)”, Türkiye Jeol. Bült., c. 66, sy 1, ss. 59–74, Oca. 2023, doi: 10.25288/tjb.1084686.
ISNAD
Yücel Öztürk, Yeşim - Akal, Cüneyt. “İdrisyayla Volkanitlerinde (Kırka-Eskişehir) Gözlenen Sferulitik Riyolitlere ait İlk Petrografik Dokusal Veriler / The First Petrographic Textural Data of Sferulitic Rhyolites Observed in the İdrisyayla Volcanites (Kırka-Eskişehir)”. Türkiye Jeoloji Bülteni 66/1 (01 Ocak 2023): 59-74. https://doi.org/10.25288/tjb.1084686.
JAMA
1.Yücel Öztürk Y, Akal C. İdrisyayla Volkanitlerinde (Kırka-Eskişehir) Gözlenen Sferulitik Riyolitlere ait İlk Petrografik Dokusal Veriler / The First Petrographic Textural Data of Sferulitic Rhyolites Observed in the İdrisyayla Volcanites (Kırka-Eskişehir). Türkiye Jeol. Bült. 2023;66:59–74.
MLA
Yücel Öztürk, Yeşim, ve Cüneyt Akal. “İdrisyayla Volkanitlerinde (Kırka-Eskişehir) Gözlenen Sferulitik Riyolitlere ait İlk Petrografik Dokusal Veriler / The First Petrographic Textural Data of Sferulitic Rhyolites Observed in the İdrisyayla Volcanites (Kırka-Eskişehir)”. Türkiye Jeoloji Bülteni, c. 66, sy 1, Ocak 2023, ss. 59-74, doi:10.25288/tjb.1084686.
Vancouver
1.Yeşim Yücel Öztürk, Cüneyt Akal. İdrisyayla Volkanitlerinde (Kırka-Eskişehir) Gözlenen Sferulitik Riyolitlere ait İlk Petrografik Dokusal Veriler / The First Petrographic Textural Data of Sferulitic Rhyolites Observed in the İdrisyayla Volcanites (Kırka-Eskişehir). Türkiye Jeol. Bült. 01 Ocak 2023;66(1):59-74. doi:10.25288/tjb.1084686

Yazım Kuralları / Instructions for Authors /https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/writing-rules / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/writing-rules 

Etik lkeler ve Yayın Politikası / Ethical Principles and  Publication Policy  /  https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/policy    / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/policy