Araştırma Makalesi

Avanos (Nevşehir, Orta Anadolu) Yöresindeki Geç Kretase Yaşlı Alkalen Plütonik ve Subvolkanik Kayaçların Jeokimyası, Mineral Kimyası ve Kristallenme Koşulları

Cilt: 66 Sayı: 2 30 Nisan 2023
PDF İndir
EN TR

Avanos (Nevşehir, Orta Anadolu) Yöresindeki Geç Kretase Yaşlı Alkalen Plütonik ve Subvolkanik Kayaçların Jeokimyası, Mineral Kimyası ve Kristallenme Koşulları

Öz

Avanos’un (Nevşehir) kuzeybatısında yüzeyleyen Karahıdır plütonik ve subvolkanik kayaçları, Orta Anadolu Granitoyidleri içerisinde yer alır. İri K-feldispat kristalleri ile porfirik doku sunan subvolkanik kayaçlar orta-kaba taneli plütonik kayaçları keserek bölgeye yerleşmiştir. Benzer mineral içeriğine sahip olan bu kayaçlar ortoklaz, plajiyoklaz, kuvars, amfibol ve biyotit mineralleri içerir. Mineral kimyası sonuçlarına göre plajiyoklazlar andezin–albit–anortoklaz (Ab57-98), biyotitler Fe’li biyotit (annit–siderofillit) ve amfibol ise Mg-Fe’li hornblent (magnesiohastingsit–ferropargasit) bileşimindedir. Hornblent ve biyotit bileşimleri subalkalen–alkalen magma karakterini yansıtır. Minerallerin jeotermobarometrik sonuçları, Karahıdır plütonu ve subvolkanik kayaçların 0,41-1,91 kbar basınç (P) ve 692-804 °C sıcaklık (T) koşullarında kristalleştiğini göstermiştir. Jeokimyasal olarak, Karahıdır plütonu kuvars siyenit, Karahıdır subvolkaniti ise dasit porfir andezit porfir ve trakiandezit porfir bileşimindedir. Yüksek toplam alkali (K2O+Na2O) içeriği, Fe-indeksi, büyük iyon yarıçaplı (BİYE: Rb, Sr, Ba, K) ve nadir toprak element (NTE) içerikleri ve düşük Co, Ni, Sc bolluğu, düşük CaO/Al2O3 oranı ve düşük Mg# değerleri ile karakteristiktir. Kayaçlar şoşonitik, alkali-kalsik ila alkalen, metaluminyum ila peraluminyum arasında bileşimleri sergiler. Kondrite normalize edilmiş NTE diyagramında, örnekler hafif nadir toprak elementlerce (HNTE) zenginleşmiş (La/Ybn=16,33–29,80) bir desen ve negatif-Eu [(Eu/Eu*)n=0,39–0,66] anomalisi sunar. Kayaçlar, ilksel mantoya göre bazı BİYE (Rb, K ve Th gibi) ve NTE zenginleşirken yüksek çekim alanlı elementlerce (YÇAE; Nb, Zr ve Ti gibi) fakirleşmiştir. Karahıdır plütonik ve subvolkanik kayaçları yitim bileşeni taşıyan çarpışma sonrası gelişmiş alüminyumlu A-tipi granit özelliklerini gösterir. Plütonik ve subvolkanik kayaçlar önemli kıta kabuğu bileşeni içeren litosferik ve astenosferik mantodan türemiştir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi

Proje Numarası

ABAP21F22

Teşekkür

Bu çalışma, birinci yazarın yüksek tezinden üretilmiştir. Araştırma, Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi tarafından ABAP21F22 nolu proje kapsamında desteklenmiştir. Ayrıca, Nevşehir ili Avanos-Gülşehir ilçeleri civarında yürütülen, “Orta Anadolu Bölgesi Radyoaktif Hammadde Aramaları” Projesi kapsamında yapılan etüt ve sondaj çalışmalarına ait verilerden yararlanılmıştır. Yazarlar, katkılarından dolayı kurumlara teşekkür ederler.

Kaynakça

  1. Advokaat, E., Van Hinsbergen, D. V., Kaymakçı, N., Vissers, R. & Hendriks, B. (2014). Late Cretaceous extension and Palaeogene rotation-related contraction in Central Anatolia recorded in the Ayhan-Büyükkışla basin. International Geology Review, 56(15), 1813–1836.
  2. Akıman, O., Erler, A., Göncüoğlu, M. C., Güleç, N., Geven, A., Türeli, T. K. & Kadıoğlu, Y. K. (1993). Geochemical characteristics of granitoids along the western margin of the Central Anatolian Crystalline Complex and their tectonic implications. Geological Journal, 28, 371–382.
  3. Alçiçek, Ö. N. (2016). Dadağı (Gülşehir-Nevşehir) Çevresinde Uranyum İçin Jeokimyasal Arama Çalışmaları [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. T.C. Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü.
  4. Anderson, J. L. & Smith, D. R. (1995). The effects of temperature and ƒO2 on the Al-in-hornblende barometer. American Mineralogist, 80, 549–559.
  5. Atabey, E. (1989). 1/100.000 ölçekli açınsama nitelikli Türkiye Jeoloji Haritaları Serisi, Kayseri-H 19 paftası. MTA Genel Müdürlüğü.
  6. Atabey, E., Tarhan, N., Yusufoğlu, H. & Canpolat, M. (1988). Geology of between Hacıbektaş, Gülşehir and Kalaba (Nevşehir)-Himmetdede (Kayseri) (Rapor no: 8523). General Directorate of Mineral Research and Exploration (MTA), (yayımlanmamış).
  7. Aydın, N. S., Göncüoğlu, M. C. & Erler, A. (1998). Latest Cretaceous magmatism in the Central Anatolian Crystalline Complex: Review of field, petrographic and geochemical features. Turkish Journal of Earth Sciences, 7, 259–268.
  8. Bonin, B. (2007). A-type granites and related rocks: Evolution of a concept, problems and prospects. Lithos, 97(1-2), 1–29.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Genel Jeoloji

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2023

Gönderilme Tarihi

30 Kasım 2022

Kabul Tarihi

4 Şubat 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 66 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Divilioğlu, E., & Orhan, A. (2023). Avanos (Nevşehir, Orta Anadolu) Yöresindeki Geç Kretase Yaşlı Alkalen Plütonik ve Subvolkanik Kayaçların Jeokimyası, Mineral Kimyası ve Kristallenme Koşulları. Türkiye Jeoloji Bülteni, 66(2), 159-188. https://doi.org/10.25288/tjb.1212341
AMA
1.Divilioğlu E, Orhan A. Avanos (Nevşehir, Orta Anadolu) Yöresindeki Geç Kretase Yaşlı Alkalen Plütonik ve Subvolkanik Kayaçların Jeokimyası, Mineral Kimyası ve Kristallenme Koşulları. Türkiye Jeol. Bült. 2023;66(2):159-188. doi:10.25288/tjb.1212341
Chicago
Divilioğlu, Erman, ve Ayşe Orhan. 2023. “Avanos (Nevşehir, Orta Anadolu) Yöresindeki Geç Kretase Yaşlı Alkalen Plütonik ve Subvolkanik Kayaçların Jeokimyası, Mineral Kimyası ve Kristallenme Koşulları”. Türkiye Jeoloji Bülteni 66 (2): 159-88. https://doi.org/10.25288/tjb.1212341.
EndNote
Divilioğlu E, Orhan A (01 Nisan 2023) Avanos (Nevşehir, Orta Anadolu) Yöresindeki Geç Kretase Yaşlı Alkalen Plütonik ve Subvolkanik Kayaçların Jeokimyası, Mineral Kimyası ve Kristallenme Koşulları. Türkiye Jeoloji Bülteni 66 2 159–188.
IEEE
[1]E. Divilioğlu ve A. Orhan, “Avanos (Nevşehir, Orta Anadolu) Yöresindeki Geç Kretase Yaşlı Alkalen Plütonik ve Subvolkanik Kayaçların Jeokimyası, Mineral Kimyası ve Kristallenme Koşulları”, Türkiye Jeol. Bült., c. 66, sy 2, ss. 159–188, Nis. 2023, doi: 10.25288/tjb.1212341.
ISNAD
Divilioğlu, Erman - Orhan, Ayşe. “Avanos (Nevşehir, Orta Anadolu) Yöresindeki Geç Kretase Yaşlı Alkalen Plütonik ve Subvolkanik Kayaçların Jeokimyası, Mineral Kimyası ve Kristallenme Koşulları”. Türkiye Jeoloji Bülteni 66/2 (01 Nisan 2023): 159-188. https://doi.org/10.25288/tjb.1212341.
JAMA
1.Divilioğlu E, Orhan A. Avanos (Nevşehir, Orta Anadolu) Yöresindeki Geç Kretase Yaşlı Alkalen Plütonik ve Subvolkanik Kayaçların Jeokimyası, Mineral Kimyası ve Kristallenme Koşulları. Türkiye Jeol. Bült. 2023;66:159–188.
MLA
Divilioğlu, Erman, ve Ayşe Orhan. “Avanos (Nevşehir, Orta Anadolu) Yöresindeki Geç Kretase Yaşlı Alkalen Plütonik ve Subvolkanik Kayaçların Jeokimyası, Mineral Kimyası ve Kristallenme Koşulları”. Türkiye Jeoloji Bülteni, c. 66, sy 2, Nisan 2023, ss. 159-88, doi:10.25288/tjb.1212341.
Vancouver
1.Erman Divilioğlu, Ayşe Orhan. Avanos (Nevşehir, Orta Anadolu) Yöresindeki Geç Kretase Yaşlı Alkalen Plütonik ve Subvolkanik Kayaçların Jeokimyası, Mineral Kimyası ve Kristallenme Koşulları. Türkiye Jeol. Bült. 01 Nisan 2023;66(2):159-88. doi:10.25288/tjb.1212341

Cited By

Yazım Kuralları / Instructions for Authors /https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/writing-rules / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/writing-rules 

Etik lkeler ve Yayın Politikası / Ethical Principles and  Publication Policy  /  https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/policy    / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/policy