Araştırma Makalesi

Orta Anadolu Volkanik Bölgesi'nde (OAVB) Piroklastik Kayacın Hidrotermal Alterasyonu Sırasında Gözlenen Mineralojik ve Jeokimyasal Değişimler: Doğal Oluşum Koşullarının Simülasyonu

Cilt: 66 Sayı: 2 30 Nisan 2023
PDF İndir
EN TR

Orta Anadolu Volkanik Bölgesi'nde (OAVB) Piroklastik Kayacın Hidrotermal Alterasyonu Sırasında Gözlenen Mineralojik ve Jeokimyasal Değişimler: Doğal Oluşum Koşullarının Simülasyonu

Öz

Orta Anadolu Volkanik Bölgesi’nde (OAVB) geniş alanlarda yayılım gösteren piroklastik akıntı birimleri çoğu zaman hidrotermal alterasyona maruz kalmış şekilde bulunmaktadır. Bu çalışma, bölgede farklı koşullar altında gerçekleşen hâkim alterasyon tipini saptamak, ikincil mineral oluşumunu etkileyen fizikokimyasal koşulları ortaya koymak ve hâkim jeolojik süreçlere yaklaşımda bulunmak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Zelve ignimbiriti bölgede en fazla hidrotermal alterasyona uğramış piroklastik akıntı birimlerinden birini temsil etmektedir. Akıntı birimine ait ilksel pomza örnekleri, alkali çözeltiler ile kontrollü koşullar altında tepkimeye sokulmuş ve alterasyon sonucu oluşan zeolit mineralleri incelenmiştir. Bu kapsamda yürütülen deneysel çalışmalar, bölgede etkin hidrotermal koşullar göz önünde bulundurarak, otojenik basınç altında ve yaklaşık 150 ºC sıcaklıkta NaOH, KOH ve NaHCO3 gibi alkali çözelti aktivite ajanları kullanarak gerçekleştirilmiştir. Deneyler sonucunda elde edilen reaksiyon ürünleri X-ışını difraksiyonu (XRD) ile tanımlanmış ve taramalı elektron mikroskobu (SEM) çalışmalarıyla oluşan ürünler karakterize edilmiştir. Sonuç olarak, filipsit (K- ve Na-), analsim, mordenit ve şabazit gibi zeolit mineralleri sentezlenmiştir. Gerçekleştirilen çalışmalar, ilksel camdan itibaren gerçekleşen hidrotermal alterasyonda NaOH alkali çözeltisinin, zeolit mineralinin oluşumunda etkin aktivite ajanı olduğunu ortaya koymaktadır. Bununla birlikte, bölgede doğal olarak oluşan zeolit mineralleri (analsim, filipsit, şabazit, mordenit, klinoptilolit ve eriyonit) ile deneysel çalışmalar sonucunda elde edilen ürünlerin örtüştüğü belirlenmiştir. Alterasyon ürünleri ana ve iz element bileşimleri başlangıç malzemesine göre belirgin farklılıklar göstermektedir. Ürünlere ait CaO, K2O ve Na2O ana oksit bileşimlerinde zenginleşme, Rb, Ba ve P gibi elementlerde tüketilme gözlenmiştir. Bu durum, özellikle zeolit oluşumu sırasında başlangıç malzemesi ile çözelti arasında gerçekleşen element değişimleri ile açıklanabilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Tübitak

Proje Numarası

113Y439

Kaynakça

  1. Akin, L., Aydar, E., Schmitt, A. K. & Çubukçu, H. E. (2019). Application of zircon typology method to felsic rocks (Cappadocia, Central Anatolia, Turkey): a zircon crystallization temperature perspective. Turkish Journal of Earth Science, 28(3), 351–371. http://doi.org/10.3906/yer-1806-20
  2. Akin, L., Aydar, E., Schmitt, A. K., Çubukçu & H. E., Gerdes, A. (2021). Zircon geochronology and O-Hf isotopes of Cappadocian ignimbrites: New insights into continental crustal architecture underneath the Central Anatolian Volcanic Province, Turkey, Gondwana Research, 91, 166-187. https://doi.org/10.1016/j.gr.2020.12.003
  3. Alderton, D. (2021). Zeolites, Encyclopedia of Geology (Second Edition). Academic Press, 313–325. https://doi.org/10.1016/B978-0-08-102908-4.00041-2
  4. Armbruster, T. & Gunter, M. E. (2001) Crystal Structures of Natural Zeolites. Reviews in Mineralogy and Geochemistry, 45. Natural Zeolites: Occurrence, Properties, Applications, 1–116.
  5. Aydar, E., Schmitt, A. K., Çubukçu, H. E., Akin, L., Ersoy, O., Sen, E., Duncan, R.A. & Atici, G. (2012). Correlation of ignimbrites in the central Anatolian volcanic province using zircon and plagioclase ages and zircon compositions. Journal of Volcanology and Geothermal Research, 213–214, 83–97. https://doi.org/10.1016/j.jvolgeores.2011.11.005
  6. Banfield, J.F. & Barker, W. W. (1998). Low-Temperature Alteration in Tuffs from Yucca Mountain, Nevada. Clays and Clay Minerals. 46, 27–37. https://doi.org/10.1346/CCMN.1998.0460104
  7. Barrer, R. M. (1948). Synthesis of a zeolitic mineral chabazite-like sorptive properties. Journal of the Chemical Society, p.127.
  8. Barrer, R. M., (1982). Hydrothermal chemistry of zeolites. Academic Press. London.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Mineraloji-Petrografi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2023

Gönderilme Tarihi

5 Aralık 2022

Kabul Tarihi

4 Şubat 2023

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2023 Cilt: 66 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Akın, L., & Çubukçu, H. E. (2023). Orta Anadolu Volkanik Bölgesi’nde (OAVB) Piroklastik Kayacın Hidrotermal Alterasyonu Sırasında Gözlenen Mineralojik ve Jeokimyasal Değişimler: Doğal Oluşum Koşullarının Simülasyonu. Türkiye Jeoloji Bülteni, 66(2), 189-210. https://doi.org/10.25288/tjb.1214770
AMA
1.Akın L, Çubukçu HE. Orta Anadolu Volkanik Bölgesi’nde (OAVB) Piroklastik Kayacın Hidrotermal Alterasyonu Sırasında Gözlenen Mineralojik ve Jeokimyasal Değişimler: Doğal Oluşum Koşullarının Simülasyonu. Türkiye Jeol. Bült. 2023;66(2):189-210. doi:10.25288/tjb.1214770
Chicago
Akın, Lütfiye, ve Hüseyin Evren Çubukçu. 2023. “Orta Anadolu Volkanik Bölgesi’nde (OAVB) Piroklastik Kayacın Hidrotermal Alterasyonu Sırasında Gözlenen Mineralojik ve Jeokimyasal Değişimler: Doğal Oluşum Koşullarının Simülasyonu”. Türkiye Jeoloji Bülteni 66 (2): 189-210. https://doi.org/10.25288/tjb.1214770.
EndNote
Akın L, Çubukçu HE (01 Nisan 2023) Orta Anadolu Volkanik Bölgesi’nde (OAVB) Piroklastik Kayacın Hidrotermal Alterasyonu Sırasında Gözlenen Mineralojik ve Jeokimyasal Değişimler: Doğal Oluşum Koşullarının Simülasyonu. Türkiye Jeoloji Bülteni 66 2 189–210.
IEEE
[1]L. Akın ve H. E. Çubukçu, “Orta Anadolu Volkanik Bölgesi’nde (OAVB) Piroklastik Kayacın Hidrotermal Alterasyonu Sırasında Gözlenen Mineralojik ve Jeokimyasal Değişimler: Doğal Oluşum Koşullarının Simülasyonu”, Türkiye Jeol. Bült., c. 66, sy 2, ss. 189–210, Nis. 2023, doi: 10.25288/tjb.1214770.
ISNAD
Akın, Lütfiye - Çubukçu, Hüseyin Evren. “Orta Anadolu Volkanik Bölgesi’nde (OAVB) Piroklastik Kayacın Hidrotermal Alterasyonu Sırasında Gözlenen Mineralojik ve Jeokimyasal Değişimler: Doğal Oluşum Koşullarının Simülasyonu”. Türkiye Jeoloji Bülteni 66/2 (01 Nisan 2023): 189-210. https://doi.org/10.25288/tjb.1214770.
JAMA
1.Akın L, Çubukçu HE. Orta Anadolu Volkanik Bölgesi’nde (OAVB) Piroklastik Kayacın Hidrotermal Alterasyonu Sırasında Gözlenen Mineralojik ve Jeokimyasal Değişimler: Doğal Oluşum Koşullarının Simülasyonu. Türkiye Jeol. Bült. 2023;66:189–210.
MLA
Akın, Lütfiye, ve Hüseyin Evren Çubukçu. “Orta Anadolu Volkanik Bölgesi’nde (OAVB) Piroklastik Kayacın Hidrotermal Alterasyonu Sırasında Gözlenen Mineralojik ve Jeokimyasal Değişimler: Doğal Oluşum Koşullarının Simülasyonu”. Türkiye Jeoloji Bülteni, c. 66, sy 2, Nisan 2023, ss. 189-10, doi:10.25288/tjb.1214770.
Vancouver
1.Lütfiye Akın, Hüseyin Evren Çubukçu. Orta Anadolu Volkanik Bölgesi’nde (OAVB) Piroklastik Kayacın Hidrotermal Alterasyonu Sırasında Gözlenen Mineralojik ve Jeokimyasal Değişimler: Doğal Oluşum Koşullarının Simülasyonu. Türkiye Jeol. Bült. 01 Nisan 2023;66(2):189-210. doi:10.25288/tjb.1214770

Yazım Kuralları / Instructions for Authors /https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/writing-rules / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/writing-rules 

Etik lkeler ve Yayın Politikası / Ethical Principles and  Publication Policy  /  https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/policy    / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/policy