Araştırma Makalesi

Polatlı Bölgesı̇nde Yüzeylenen Paleojen Yaşlı Volkanı̇k Kayaçlarda Gözlenen Analsı̇mlerin Kökeni (Orta Anadolu, Ankara, Türkı̇ye) / Origin of Analcimes Observed in Paleogene Volcanic Rocks Outcropping in Polatli (Central Anatolia, Ankara, Turkey)

Cilt: 68 Sayı: 1 31 Ocak 2025
PDF İndir
EN TR

Polatlı Bölgesı̇nde Yüzeylenen Paleojen Yaşlı Volkanı̇k Kayaçlarda Gözlenen Analsı̇mlerin Kökeni (Orta Anadolu, Ankara, Türkı̇ye) / Origin of Analcimes Observed in Paleogene Volcanic Rocks Outcropping in Polatli (Central Anatolia, Ankara, Turkey)

Öz

Polatlı bölgesindeki Paleojen (Eosen?) yaşlı olan, dom ve dayklar şeklinde yüzeylenen volkanik kayaçlar üzerinde yapılan mineralojik (mikroskopi, mikroprop, SEM, XRD, DTA-TG) ve jeokimyasal incelemeler, bu kayaçlarda bulunan analsim minerallerinin oluşum mekanizmasını ortaya koymuştur. İncelenen bazik karakterdeki bu kayaçlar içerisinde bulunan analsim mineralleri klinopiroksen ve feldispatlarla birlikte gözlenmiştir. Mineralojik incelemelerde analsim dışında sulu minerallerin eksikliği ve XRD, DTA-TG, mikroprop analizleri ve optik mikroskop gözlemleriyle ortaya konulan kalıntı lösit varlığı, analsimlerin lösitlerden iyon değişimi yoluyla oluştuğunu göstermektedir. Analsimlerin SEM görüntülerindeki pürüzlü, düzensiz, çatlaklı ve mikro gözenekli yüzeylere sahip olması da bu dönüşümün bir göstergesi olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca, jeokimyasal analizler, bölgedeki volkanik kayaçların ilk oluşumları anında ultrapotasik karakterde olduğunu, silikaca doygun olmayan yüksek K2O içeriklerinin lösit minerallerini oluşturmak için elverişli olduğunu düşündürmektedir. Bu bulgular, Polatlı bölgesindeki volkanik kayaçların, Neotetisin kuzey kolunun kapanmasını takip eden çarpışma ve sonrası dönemindeki kıtasal riftleşme ve gerilme rejimi ile ilişkili volkanik aktiviteler sonucunda oluştuğunu işaret etmektedir. Gerçekleşen bu dalma-batma sürecinde mantoya eklenen yüksek K içeriğine sahip kıtasal bileşenlerin kısmi ergimesi ile K’ca zenginleşen ve homojen olmayan manto kaynağından, ilk aşamada ultrapotasik özellik taşıyan ve sınırlı alanda yüzeylenen Polatlı volkanik kayaçları oluşmuştur. Bu çalışma ile ise, bahsi geçen volkanik kayaçlarda gözlenen analsim minerallerinin, magmatik süreçlerin erken evrelerinde birincil olarak kristalleşen lösitlerden, postmagmatik süreçlerle iyon değişimi yoluyla oluştuğu ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abdioğlu, E. (2012). Mineralogy and chemistry of zeolites and associated minerals in Tertiary alkaline volcanics from the Eastern Pontides, NE Turkey. Neues Jahrbuch für Mineralogie Abhandlungen, 189(1), 35–47. https://doi.org/10.1127/0077-7757/2011/0208
  2. Akyürek, B., Duru, M., Sütçü, Y.F., Papak, İ., Şaroğlu, F., Pehlivan, N., Gönenç, O., Granit, S. ve Yaşar, T. (1997). 1/100.000 ölçekli açınsama nitelikli Türkiye Jeoloji haritaları. Ankara-F15 paftası, No:55. MTA Yayınları.
  3. Altherr, R., Topuz, G., Siebel, W., Şen, C., Meyer, H.P., Satır, M. & Lahaye, L. (2008). Geochemical and Sr–Nd–Pb isotopic characteristics of Paleocene plagioleucitites from the Eastern Pontides (NE Turkey). Lithos, 105, 149–161.
  4. Asan, K., Kurt, H., Francis, D. & Morgan, G. (2014). Petrogenesis of the Late Cretaceous K-rich rocks from the Central Pontide orogenic belt, North Turkey. Island Arc, 23, 102–124. https://doi.org/10.1111/iar.12061
  5. Ataman G. ve Gündoğdu N. (1981). Anadolu Tersiyerinde analsimli zonlar ve bunların jeolojik konumu. Yerbilimleri, 7, 9–14.
  6. Aydın, F., Karsli, O. & Chen, B. (2008). Petrogenesis of the Neogene alkaline volcanics with implcations for post collisional lithospheric thinning of the Eastern Pontides, NE Turkey. Lithos, 104, 249-266.
  7. Bektaş, O. ve Gedik, İ. (1988). Koplarda Lösitli Şoşonitik Volkanizmalı Yeni Bir Formasyon (Everekhanları Formasyonu) ve Bu Bulgunun Doğu Pontid Arkı (KD Türkiye) Evrimi ile Olan İlişkileri. Türkiye Jeoloji Bülteni, 31(2), 11-20. https://www.jmo.org.tr/resimler/ekler/d286e3e7989a832_ek.pdf
  8. Bilgin, Z. R. (2014). Türkiye Jeoloji Haritaları, Ankara-İ-28 Paftası (Rapor No: 208), Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Ankara.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Mineraloji-Petrografi, Jeokimya (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

12 Ocak 2025

Yayımlanma Tarihi

31 Ocak 2025

Gönderilme Tarihi

15 Ekim 2024

Kabul Tarihi

24 Aralık 2024

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 68 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Külahcı, G. D., Varol Muratçay, E., & Temel, A. (2025). Polatlı Bölgesı̇nde Yüzeylenen Paleojen Yaşlı Volkanı̇k Kayaçlarda Gözlenen Analsı̇mlerin Kökeni (Orta Anadolu, Ankara, Türkı̇ye) / Origin of Analcimes Observed in Paleogene Volcanic Rocks Outcropping in Polatli (Central Anatolia, Ankara, Turkey). Türkiye Jeoloji Bülteni, 68(1), 85-106. https://doi.org/10.25288/tjb.1567805
AMA
1.Külahcı GD, Varol Muratçay E, Temel A. Polatlı Bölgesı̇nde Yüzeylenen Paleojen Yaşlı Volkanı̇k Kayaçlarda Gözlenen Analsı̇mlerin Kökeni (Orta Anadolu, Ankara, Türkı̇ye) / Origin of Analcimes Observed in Paleogene Volcanic Rocks Outcropping in Polatli (Central Anatolia, Ankara, Turkey). Türkiye Jeol. Bült. 2025;68(1):85-106. doi:10.25288/tjb.1567805
Chicago
Külahcı, Güllü Deniz, Elif Varol Muratçay, ve Abidin Temel. 2025. “Polatlı Bölgesı̇nde Yüzeylenen Paleojen Yaşlı Volkanı̇k Kayaçlarda Gözlenen Analsı̇mlerin Kökeni (Orta Anadolu, Ankara, Türkı̇ye) / Origin of Analcimes Observed in Paleogene Volcanic Rocks Outcropping in Polatli (Central Anatolia, Ankara, Turkey)”. Türkiye Jeoloji Bülteni 68 (1): 85-106. https://doi.org/10.25288/tjb.1567805.
EndNote
Külahcı GD, Varol Muratçay E, Temel A (01 Ocak 2025) Polatlı Bölgesı̇nde Yüzeylenen Paleojen Yaşlı Volkanı̇k Kayaçlarda Gözlenen Analsı̇mlerin Kökeni (Orta Anadolu, Ankara, Türkı̇ye) / Origin of Analcimes Observed in Paleogene Volcanic Rocks Outcropping in Polatli (Central Anatolia, Ankara, Turkey). Türkiye Jeoloji Bülteni 68 1 85–106.
IEEE
[1]G. D. Külahcı, E. Varol Muratçay, ve A. Temel, “Polatlı Bölgesı̇nde Yüzeylenen Paleojen Yaşlı Volkanı̇k Kayaçlarda Gözlenen Analsı̇mlerin Kökeni (Orta Anadolu, Ankara, Türkı̇ye) / Origin of Analcimes Observed in Paleogene Volcanic Rocks Outcropping in Polatli (Central Anatolia, Ankara, Turkey)”, Türkiye Jeol. Bült., c. 68, sy 1, ss. 85–106, Oca. 2025, doi: 10.25288/tjb.1567805.
ISNAD
Külahcı, Güllü Deniz - Varol Muratçay, Elif - Temel, Abidin. “Polatlı Bölgesı̇nde Yüzeylenen Paleojen Yaşlı Volkanı̇k Kayaçlarda Gözlenen Analsı̇mlerin Kökeni (Orta Anadolu, Ankara, Türkı̇ye) / Origin of Analcimes Observed in Paleogene Volcanic Rocks Outcropping in Polatli (Central Anatolia, Ankara, Turkey)”. Türkiye Jeoloji Bülteni 68/1 (01 Ocak 2025): 85-106. https://doi.org/10.25288/tjb.1567805.
JAMA
1.Külahcı GD, Varol Muratçay E, Temel A. Polatlı Bölgesı̇nde Yüzeylenen Paleojen Yaşlı Volkanı̇k Kayaçlarda Gözlenen Analsı̇mlerin Kökeni (Orta Anadolu, Ankara, Türkı̇ye) / Origin of Analcimes Observed in Paleogene Volcanic Rocks Outcropping in Polatli (Central Anatolia, Ankara, Turkey). Türkiye Jeol. Bült. 2025;68:85–106.
MLA
Külahcı, Güllü Deniz, vd. “Polatlı Bölgesı̇nde Yüzeylenen Paleojen Yaşlı Volkanı̇k Kayaçlarda Gözlenen Analsı̇mlerin Kökeni (Orta Anadolu, Ankara, Türkı̇ye) / Origin of Analcimes Observed in Paleogene Volcanic Rocks Outcropping in Polatli (Central Anatolia, Ankara, Turkey)”. Türkiye Jeoloji Bülteni, c. 68, sy 1, Ocak 2025, ss. 85-106, doi:10.25288/tjb.1567805.
Vancouver
1.Güllü Deniz Külahcı, Elif Varol Muratçay, Abidin Temel. Polatlı Bölgesı̇nde Yüzeylenen Paleojen Yaşlı Volkanı̇k Kayaçlarda Gözlenen Analsı̇mlerin Kökeni (Orta Anadolu, Ankara, Türkı̇ye) / Origin of Analcimes Observed in Paleogene Volcanic Rocks Outcropping in Polatli (Central Anatolia, Ankara, Turkey). Türkiye Jeol. Bült. 01 Ocak 2025;68(1):85-106. doi:10.25288/tjb.1567805

Yazım Kuralları / Instructions for Authors /https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/writing-rules / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/writing-rules 

Etik lkeler ve Yayın Politikası / Ethical Principles and  Publication Policy  /  https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/policy    / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/policy