Araştırma Makalesi

Iğdır Fay Zonu’nun Doğu Anadolu Kısalmalı Tektonik Bloğu içerisindeki önemi ve Morfotektonik Özellikleri / The Significance and Morphotectonic Features of the Iğdır Fault within the Eastern Anatolian Compressional Tectonic Block

Cilt: 68 Sayı: 2 30 Nisan 2025
PDF İndir
EN TR

Iğdır Fay Zonu’nun Doğu Anadolu Kısalmalı Tektonik Bloğu içerisindeki önemi ve Morfotektonik Özellikleri / The Significance and Morphotectonic Features of the Iğdır Fault within the Eastern Anatolian Compressional Tectonic Block

Öz

Iğdır Fay Zonu (IFZ) Türkiye’nin en doğu ucunda, Ağrı Dağı’nın yaklaşık 13 km kuzeybatısında yer almaktadır. Kuzeybatıda Küllük köyünden başlayan fay güneydoğuda Kavaktepe köyüne kadar devam etmektedir. Yaklaşık olarak K20°B ile K60°B arasında değişen doğrultulara sahip olan sağ yanal doğrultu atımlı Iğdır Fay Zonu 19 alt geometrik segmentten oluşmaktadır. Fay kontrollü drenaj ağı, ötelenmiş akarsular ve alüvyal, kolüvyal yelpazeler ve başı kesik dereler fayın aktif olduğunu morfoloji üzerinde gösteren belirteçlerdir. Bu çalışmada Küçük Kafkas Tektonik Bloğu içerisinde konumlanan Iğdır Fay Zonu’nun bölge içerisindeki tektonik etkisinin belirlenmesi hedeflenmiştir. Bu hedefe bağlı olarak Iğdır Fay Zonu ve yakın civarının hem tarihsel hem de aletsel deprem kataloğu oluşturulmuş ve fay üzerinde morfometrik analizler (yüzey pürüzlülüğü, hipsometrik integral, havza asimetri faktörü, dağ önü kıvrımlılığı, vadi tabanı genişliğinin vadi yüksekliğine oranı) gerçekleştirilmiştir. Fay Zonu üzerinde belirlenen morfotektonik belirteçler ve indis sonuçları IFZ’nin normal bileşene de sahip olduğunu göstermektedir. Birbirine parelel 5 alt kol halinde bulunan IFZ gevşeyen büklüm yapısı sergilemekte ve güneydoğu kısımda Ağrı Dağı açılma çatlağı ile birleşmektedir. Tarihsel dönem depremsellik ve morfometrik indis sonuçlarına bakıldığında çalışma alanının morfolojik olarak genç olduğu, yükselim hızının KB ve GD kesimlerinde yılda 0,5 mm’den fazla olduğu görülmektedir. Iğdır Fay Zonu boyu yapılan indis sonuçları değerlendirildiğinde Iğdır Fay Zonu’nun Ağrı Dağı’na yakın olan güneydoğu ucundaki segmentlerin göreceli olarak daha fazla deformasyon biriktirdiği ve daha fazla yükselme hızına sahip olduğu görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abich, A. & Suess, E. (Eds.), (1882). Geologische Forschungen in den kaukasischen Ländern. In commission bei A. Hölder.
  2. Abich, G. (1847). Geological news of a journey to Ararat and particularly the collapse of the valley of Aguri in 1840. Montsberichte under die Verhandlungen der Gesseslschaft fur Erkunde zu Berlin Neue Folge, 4, 28-62.
  3. AFAD-DDB. Deprem Verileri. https://deprem.afad.gov.tr/ddakatalogu. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Deprem Dairesi, Ankara. Erişim tarihi: 05.01.2025.
  4. Alim, M. (1998). Doğu Iğdır Ovasında doğal çevre sorunları [Yayımlanmamış Yüksek Lisans tezi]. Sosyal Bilimler Enstitüsü).
  5. AL-Suyutı, (1974). Jalal Ed-Din, Kashf Al-Salsala an Wasf Al-Zalzala. F Cahiers du Centre Universitaire de la Recherche Scientifique, Rabat
  6. AL-SUYUTI, J. E. D. (1984). Kashf Al-Salsala an Wasf Al-Zalzala.
  7. Ambraseys N. (2009). Earthquakes in the Mediterranean and Middle East: A multidisciplinary study of seismicity up to 1900. Cambridge University Press. 947 pp.
  8. Ambraseys, N. N. & Melville, C. P. (1982). A History of Persian Earthquakes. Cambridge Univ. Press, New York.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yer Bilimleri ve Jeoloji Mühendisliği (Diğer), Jeoformoloji ve Yüzey Örtü Süreçleri, Yapısal Jeoloji ve Tektonik

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

22 Nisan 2025

Yayımlanma Tarihi

30 Nisan 2025

Gönderilme Tarihi

27 Ocak 2025

Kabul Tarihi

5 Nisan 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 68 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Mutlu, S. (2025). Iğdır Fay Zonu’nun Doğu Anadolu Kısalmalı Tektonik Bloğu içerisindeki önemi ve Morfotektonik Özellikleri / The Significance and Morphotectonic Features of the Iğdır Fault within the Eastern Anatolian Compressional Tectonic Block. Türkiye Jeoloji Bülteni, 68(2), 225-258. https://doi.org/10.25288/tjb.1627676
AMA
1.Mutlu S. Iğdır Fay Zonu’nun Doğu Anadolu Kısalmalı Tektonik Bloğu içerisindeki önemi ve Morfotektonik Özellikleri / The Significance and Morphotectonic Features of the Iğdır Fault within the Eastern Anatolian Compressional Tectonic Block. Türkiye Jeol. Bült. 2025;68(2):225-258. doi:10.25288/tjb.1627676
Chicago
Mutlu, Sacit. 2025. “Iğdır Fay Zonu’nun Doğu Anadolu Kısalmalı Tektonik Bloğu içerisindeki önemi ve Morfotektonik Özellikleri / The Significance and Morphotectonic Features of the Iğdır Fault within the Eastern Anatolian Compressional Tectonic Block”. Türkiye Jeoloji Bülteni 68 (2): 225-58. https://doi.org/10.25288/tjb.1627676.
EndNote
Mutlu S (01 Nisan 2025) Iğdır Fay Zonu’nun Doğu Anadolu Kısalmalı Tektonik Bloğu içerisindeki önemi ve Morfotektonik Özellikleri / The Significance and Morphotectonic Features of the Iğdır Fault within the Eastern Anatolian Compressional Tectonic Block. Türkiye Jeoloji Bülteni 68 2 225–258.
IEEE
[1]S. Mutlu, “Iğdır Fay Zonu’nun Doğu Anadolu Kısalmalı Tektonik Bloğu içerisindeki önemi ve Morfotektonik Özellikleri / The Significance and Morphotectonic Features of the Iğdır Fault within the Eastern Anatolian Compressional Tectonic Block”, Türkiye Jeol. Bült., c. 68, sy 2, ss. 225–258, Nis. 2025, doi: 10.25288/tjb.1627676.
ISNAD
Mutlu, Sacit. “Iğdır Fay Zonu’nun Doğu Anadolu Kısalmalı Tektonik Bloğu içerisindeki önemi ve Morfotektonik Özellikleri / The Significance and Morphotectonic Features of the Iğdır Fault within the Eastern Anatolian Compressional Tectonic Block”. Türkiye Jeoloji Bülteni 68/2 (01 Nisan 2025): 225-258. https://doi.org/10.25288/tjb.1627676.
JAMA
1.Mutlu S. Iğdır Fay Zonu’nun Doğu Anadolu Kısalmalı Tektonik Bloğu içerisindeki önemi ve Morfotektonik Özellikleri / The Significance and Morphotectonic Features of the Iğdır Fault within the Eastern Anatolian Compressional Tectonic Block. Türkiye Jeol. Bült. 2025;68:225–258.
MLA
Mutlu, Sacit. “Iğdır Fay Zonu’nun Doğu Anadolu Kısalmalı Tektonik Bloğu içerisindeki önemi ve Morfotektonik Özellikleri / The Significance and Morphotectonic Features of the Iğdır Fault within the Eastern Anatolian Compressional Tectonic Block”. Türkiye Jeoloji Bülteni, c. 68, sy 2, Nisan 2025, ss. 225-58, doi:10.25288/tjb.1627676.
Vancouver
1.Sacit Mutlu. Iğdır Fay Zonu’nun Doğu Anadolu Kısalmalı Tektonik Bloğu içerisindeki önemi ve Morfotektonik Özellikleri / The Significance and Morphotectonic Features of the Iğdır Fault within the Eastern Anatolian Compressional Tectonic Block. Türkiye Jeol. Bült. 01 Nisan 2025;68(2):225-58. doi:10.25288/tjb.1627676

Cited By

Yazım Kuralları / Instructions for Authors /https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/writing-rules / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/writing-rules 

Etik lkeler ve Yayın Politikası / Ethical Principles and  Publication Policy  /  https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/policy    / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/policy