Bolluk Gölü Çevresinin Jeomiras ve Jeomorfoturizm Potansiyeli (Cihanbeyli-Konya İç Anadolu) / Geoheritage and Geomorphotourism Potential of the Surroundings of Lake Bolluk (Cihanbeyli-Konya Central Anadolu)

Öz

Jeomorfoturizm, litolojik ve jeomorfolojik olarak oluşum, gelişim süreçleri ve morfolojik görünümleri farklı olan rölyefin nadir, özgün ve ilgi çekici olduğu sahaların ya da birimlerin belli potansiyellerini kullanılarak yapılan alternatif turizm türüdür. Türkiye, jeomorfolojik çeşitliliği sayesinde birçok jeosit, jeomorfosit, jeopark alanı, jeomiras unsurları ve jeomorfoturizm potansiyellerini barındırmaktadır. Bu çalışmada, İç Anadolu Bölgesi’nde Cihanbeyli’nin (Konya) güneyinde yer alan Bolluk Gölü çevresindeki traverten konileri ve diğer jeomorfolojik unsurların jeomorfoturizm potansiyeli incelenmiştir. Kartografik veriler, uydu görüntüleri, ortofotolar ve arazi gözlemleri kullanılarak çalışma alanındaki jeomorfositler belirlenmiştir. Belirlenen bu unsurlar Jeomorfosit Değerlendirme Kriterleri (JDK) ile jeomorfoturizm potansiyeli açısından incelenmiştir. İnceleme alanındaki traverten konileri, tufa çökelleri, dolinler, traverten kanalı, mikro tümsek ve paludal çökeller, Bolluk Gölü ve tuzla alanları jeomorfosit olarak tanımlanmıştır. Karstlaşma, tektonizma, mineralli su kaynağı ile jeomorfolojik, klimatolojik ve edafik koşullar altında oluşan traverten konileri, Bolluk Gölü’nün özellikle kuzey ve doğusunda yoğunlaşmıştır. Sayısı 64’ü bulan koniler tip, morfometrik özellikler, morfolojik görünüm, hidrografik durumu ve tahrip boyutu açısından çeşitlilik arz etmektedir. Traverten kanalı, tufa çökelleri, mikro tümsek ve paludal çökeller bölgede aynı etken ve süreçlerle oluşan nadir jeomorfositler olarak değerlendirilmiştir. JDK analizine göre en yüksek genel ortalamaya traverten konileri (0,61) sahiptir. Traverten konilerini jeomorfoturizm potansiyeli açısından sırasıyla; traverten kanalı (0,56), dolinler (0,55), tufa çökelleri (0,54), Bolluk Gölü (0,54), mikro tümsek ve paludal tortular (0,48) ve tuzla alanları (0,46) takip etmektedir. Tüm jeomorfositlerin genel jeomorfoturizm ortalaması 0,53 iken bilimsel değer ortalaması 0,64, ikincil değer ortalaması 0,51 ve kullanım potansiyeli ortalaması 0,44 olarak hesaplanmıştır. Bulgular, çalışma sahanın jeolojik, jeomorfolojik temsil, estetik, bilimsel boyut açısından yüksek potansiyele sahip olduğunu ancak tanıtım, hizmet, ulaşım gibi alanlarda büyük eksikliklerin bulunduğunu göstermektedir. Oldukça nadir olan bu jeomorfositlerin korunması ve alternatif turizme kazandırılması için planlamaların yapılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Jeomorfoturizm
• Traverten konileri
• Jeomiras
• Jeomorfosit
• Bolluk Gölü.

Geoheritage and Geomorphotourism Potential of the Surroundings of Lake Bolluk (Cihanbeyli-Konya Central Anadolu)

Öz

Geomorphotourism is a type of alternative tourism that utilizes the specific potential of areas or units that differ in lithological and geomorphological formation, development processes, and morphological appearance, and whose relief is rare, unique, and intriguing. Türkiye, due to its geomorphological diversity, hosts numerous geosites, geomorphosites, geoparks, geoheritage elements, and geomorphotourism resources. This study examines geomorphotourism potential of travertine cones and other geomorphological elements around Lake Bolluk, located south of Cihanbeyli (Konya) in the Central Anatolia Region. Geomorphosites in the study area were identified using cartographic data, satellite imagery, orthophotos, and field observations. These elements were then evaluated in terms of geomorphotourism potential using the Geomorphosite Assessment Criteria (GEC). Travertine cones, tufa deposits, dolines, travertine channels, micromounds, paludal deposits, Lake Bolluk and salt pans in the study area were defined as geomorphosites. Travertine cones, formed under geomorphological, climatological, and edaphic conditions due to karstification, tectonism, mineral springs, and other factors, are concentrated particularly in the north and east of Lake Bolluk. The 64 cones vary in type, morphometric characteristics, morphological appearance, hydrographic status, and extent of damage. Travertine channels, tufa deposits, microhumps, and paludal deposits are considered rare geomorphosites formed by the same factors and processes in the region. According to the GEC analysis, travertine cones have the highest overall mean (0.61). Following the travertine cones in terms of geomorphotourism potential are travertine channels (0.56), dolines (0.55), tufa deposits (0.54), Lake Bolluk (0.54), microhumps and paludal deposits (0.48), and salt pans (0.46). The overall geomorphotourism mean for all geomorphosites was 0.53, while the scientific value mean was 0.64, the secondary value mean was 0.51, and the usage potential mean was 0.44. The findings indicate that the study area has a high potential in terms of geological and geomorphological representation, aesthetics, and scientific dimensions, and that significant shortcomings, however, exist in areas such as promotion, services, and transportation. Planning is necessary to protect these rare geomorphosites and facilitate their inclusion in alternative tourism.

Anahtar Kelimeler

• Geomorphotourism
• Travertine cones
• Geoheritage
• Geomorphosite
• Lake Bolluk

Kaynakça

1. Alagöz, C. A. (1944). Türkiye’de karst olayları hakkında bir araştırma. Türk Coğrafya Kurumu, 1.
2. Altunel, E. (1996). Morphological Features, Ages And Neotectonic Significance Of Pamukkale Travertines. Bulletin of the Mineral Research and Exploration, 118(118), 25-25.
3. Arenas, C. Auqué, L. Osácar, C. Sancho, C. Lozano, M.V. Vázquez-Urbez, M. & Pardo, G., (2015). Current tufa sedimentation in a high discharge river: a comparison with other synchronous tufa records in the Iberian Range (Spain) Sedimentary Geology, 325. 132-157 https://doi.org/10.1016/j.sedgeo.2015.05.007
4. Arenas-Abad, C., Vázquez-Urbez, M., Pardo-Tirapu, G. & Sancho-Marcén, C. (2010). Fluvial and associated carbonate deposits. Developments in Sedimentology, 61, 133-175. https://doi.org/10.1016/S0070-4571(09)06103-2
5. Atabey, E. (2003). Tufa ve Traverten. TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası Yayını: 75.
6. Aytaç, A. S., Kaylı, Ö. ve Göktaş, Y. (2025). Yapraklı Bazalt Sütunları’nın (Siverek) Jeomiras Açısından İncelenmesi, Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi, (15): 55-72. https://doi.org/10.46453/jader.1729228
7. Bollati, I., Pelfini, M. & Pellegrini, L. (2012). A geomorphosites selection method for educational purposes: a case study in Trebbia Valley (Emilia Romagna, Italy). Geografia Fisica E Dinamica Quaternaria, 35(1), 23-35. https://doi.org/10.4461/GFDQ.2012.35.3
8. Brogi, A. Capezzuoli, E. Karabacak, V. Alçiçek, M. C. & Luo, L. (2021). Fissure ridges: A reappraisal of faulting and travertine deposition (Travitonics). Geosciences. https://doi.org/10.3390/geosciences11070278

9. Bussard, J. & Reynard, E. (2022). Heritage value and stakeholders’ perception of four geomorphological landscapes in Southern Iceland. Geoheritage 14, 89. https://doi.org/10.1007/s12371-022-00722-8
10. Canik, B. Afşin, M. ve Çelik, M. (2004). Cihanbeyli-Bolluk Gölü-Yapalı Hamamı ve dolayındaki sıcak ve mineralli su kaynaklarının Hidrojeokimyasal ve izotop açısından incelenmesi. Ankara: Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurulu.
11. Canpolat, E., Çılğın, Z. ve Bayrakdar, C. (2020). Jeomorfoturizm Potansiyeli Bakımından Emecik Kanyonu. Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi (5): 64-86 https://doi.org/10.46453/jader.784270
12. Capezzuoli, E., Gandin, A. & Pedley, M., (2014). Decoding tufa and travertine (fresh water carbonates) in the sedimentary record: The state of the art. Sedimentology, 61, 1-21, https://doi.org/10.1111/sed.12075
13. Coratza, P., Bollati, I.M., Panizza, V., Brandolini, P., Castaldini, D., Cucchi, F., Deiana, vd., (2021). Advances in geoheritage mapping: application to iconic geomorphological examples from the Italian landscape. Sustainability 13, Article 11538. https://doi.org/10.3390/su132011538
14. Çelik, Y. ve Tagliasacchi, E. (2025). Gürlevik Tufa Waterfall: Facies Characteristics, Depositional Systems and Geoheritage Potential (Erzincan, East Anatolia). Türkiye Jeoloji Bülteni, 68(2), 205-224. https://doi.org/10.25288/tjb.1646179
15. Delibaş, M. (2010). Türkiye’de korumacılık anlayışında jeolojik yapıların önemi: Bolluk Gölü bölgesi traverten konileri (Cihanbeyli-Konya) [yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Zonguldak Karaelmes Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü. Jeoloji Mühendisliği ABD, Zonguldak.
16. Doğan, U. (2004). Dolin sınıflamasında yeni yaklaşımlar. Gazi Eğitim Fakütesi Dergisi, 24(1), 249-269.
17. Doğan U, Şenkul Ç ve Yeşilyurt, S. (2019) First Paleo-Fairy Chimney Findings in the Cappadocia Region, Turkey: a Possible Geomorphosite. Geoheritage, 11, 653–664. https://doi.org/10.1007/s12371-018-0320-1
18. Dowling R. K. & Newsome D. (2018) Geotourism: definition, characteristics and international perspectives. Handbook of Geotourism, 1–22. https://doi.org/10.4337/9781785368868.00009
19. Erinç, S. (1960). Konya bölümünde ve İç Toros sıralarında karst şekilleri. Türk Coğrafya Dergisi, 20, 83-106.
20. Erol, O. (1968). Cihanbeyli güneyinde Bolluk Gölü çevresindeki traverten konileri. Türk Coğrafya Dergisi, 24-25, 64-98
21. Ferdowsi, S., Tavana, M., Heydari, R. & Štrba, Ľ. (2025). Geoeducation: the key to geoheritage conservation in tourism destinations. International Geology Review, 67(13), 1674–1696. https://doi.org/10.1080/00206814.2025.2466028
22. Ferrando, A., Faccini, F., Coratza, P. & Reynard, E. (2025). The management perimeter: A proposal for effective conservation of geomorphosites. Geomorphology, 472, Article 109591. https://doi.org/10.1016/j.geomorph.2025.109591
23. Ford, T. D. & Pedley, H. M., (1996). A review of tufa and travertine deposits of the World. Earth-Science Reviews, 41, (3-4). 117-175. https://doi.org/10.1016/S0012-8252(96)00030-X
24. Ford, D. & Williams, P. (2007). Karst Hydrology and Geomorphology. London: Chapman and Hall. https://doi.org/10.1002/9781118684986
25. Jones, B. & Peng, X., (2017). Growth and development of spring towers at Shiqiang, Yunnan Province, China. Sedimentary Geology, 347, 183–209. https://doi.org/10.1016/j.sedgeo.2016.11.013
26. Kayğılı, S., Sinanoğlu, D., Aksoy, E. & Şaşmaz, A. (2018). Geoturism: some examples from Turkey. Bulletin of the University of Dnepropetrovsk. Geology, Geography, 26, 79–87. https://doi.org/10.15421/111809
27. Kazancı, N. (2012). Geological background and three vulnerable geosites of the Kızılcahamam-Çamlıdere Geopark Project in Ankara, Turkey. Geoheritage, 4, 249–261. https://doi.org/10.1007/s12371- 012-0064-2
28. Linares, R., Rosell, J., Roqué, C. & Gutiérrez, F. (2010). Origin and evolution of tufa mounds related to artesian karstic springs in Isona area (Pyrenees, NE Spain). Geodinamica Acta, 23(1–3), 129–150. https://doi.org/10.3166/ga.23.129-150
29. Liu, Y., Zhou, X., Fang, B., Zhou, H. & Yamanaka, T. (2012). A preliminary analysis of the formation of travertine and travertine cones in the Jifei hot spring, Yunnan, China. Environmental Earth Sciences, 66, 1887–1896. https://doi.org/10.1007/s12665-011-1413-1
30. Luo, L., Wen, H., Brogi, A. & Capezzuoli, E. (2021). Factors controlling the geometry of travertine mounds: Insights from Heinitang (China). Sedimentology, 69(4), 1519-1546. https://doi.org/10.1111/sed.12961
31. Migoń, P. (2024). Diversity of added cultural values to geomorphosites – Evidence from sandstone landscapes of Central Europe. Geomorphology, 451, Article 109086. https://doi.org/10.1016/j.geomorph.2024.109086
32. Özdemir, M. A. ve Kaymak, H. (2025) Inventory and assessment of geomorphosites of Mountainous Phrygia (Eskişehir/Türkiye). Journal of Mountain Science, 22, 2313–2331. https://doi.org/10.1007/s11629-025-9694-0
33. Özkul, M., Varol, B. ve Alçiçek, M. C. (2002). Depositional Environments and Petrography of Denizli Travertines. Bulletin of the Mineral Research and Exploration, 125(125), 13-29.
34. Özkul, M., Gökgöz, A. & Horvatinčić, N., (2010). Depositional properties and geochemistry of Holocene perched springline tufa deposits and associated spring waters: a case study from the Denizli province, Western Turkey. In Pedley, H. M. (Ed.), Tufas and Speleothems: Unravelling the Microbial and Physical Controls: The Geological Society, London. Special Publications, 336, 245–262.
35. Özkul, M., Kele, S., Gökgöz, A., Shen, C. C., Jones, B., Baykara, M. O., Fόrizs, I., Nemeth, T., Chang, Y.-W. & Alçiçek, M. C. (2013) Comparison of the Quaternary travertine sites in the Denizli Extensional Basin based on their depositional and geochemical data. Sedimentary Geology, 294, 179–204. https://doi.org/10.1016/j.sedgeo.2013.05.018
36. Özkul M., Gökgöz A. & Yüksel, A. K. (2019) Travertine Spring Towers as Rare Depositional Morphologies in Geothermal Fields: An Example from the Hisaralan Geothermal Area (Sındırgı, Balıkesir, NW Turkey). International Earth Science Colloquium on the Aegean Region, IESCA-2019 (p.: 101-106). İzmir, Türkiye.
37. Özkul, M., Gül, A., Koralay, T. Özen, H., Semiz, B. ve Duman, B., (2024). Denizli Travertine: A Global Heritage Stone Resource Nominee from Western Türkiye. Geoheritage, 16, Article 67. https://doi.org/10.1007/s12371-024-00970-w
38. Öztürk, M. Z. (2026) Distribution and Main Characteristics of Fairy Chimneys in Türkiye. Geoheritage, 18, Article 7. https://doi.org/10.1007/s12371-025-01256-5
39. Öztürk, M. Z. (2018). Karstik kapalı depresyonların (dolinlerin) morfometrik analizleri. Coğrafya Dergisi, 36, 1-13. https://doi.org/10.26650/JGEOG371149
40. Panizza, M. (2001). Geomorphosites: Concepts, methods and examples of geomorphological survey. Chinese Science Bulletin, 46, 4–5. https://doi.org/10.1007/bf03187227
41. Panizza, M. & Piacente, S. (2008). Geomorphosites and geotourism. Revista Geográfica Acadêmica, 2(1); 5-9.
42. Pedley, M. (2009). Tuffs and Travertine of the Mediterranean Region: A Testing Ground for Freshwater Carbonate Concepts and Development. Sedimentology, 56, 221-246. https://doi.org/10.1111/j.1365-3091.2008.01012.x
43. Pedley, M., Martín, J. A. G., Delgado, S. O. & García Del Cura, M. (2003), Sedimentology of Quaternary perched springline and paludal tufas: criteria for recognition, with examples from Guadalajara Province, Spain. Sedimentology, 50, 23-44. https://doi.org/10.1046/j.1365-3091.2003.00502.x
44. Pelfini, M. & Bollati, I., (2014). Landforms and geomorphosites ongoing changes: concepts and implications for geoheritage promotion. Quaestiones Geographicae, 33, 131–143. https://doi.org/10.2478/quageo-2014-0009
45. Pentecost, A. & Viles, H. (1994). A Review and Reassessment of Travertine Classification. Géographie physique et Quaternaire, 48(3), 305–314. https://doi.org/10.7202/033011ar
46. Pınar, A., Buldur, A. D. ve Tuncer, T. (2018). Bolluk Gölü Traverten Konilerinin Geçmişten Günümüze Değişimi. Marmara Coğrafya Dergisi (37), 233-252. https://doi.org/10.14781/mcd.386373
47. Pimentel, N., Pereira, B. & Silva, M.R. (2024). From Geoheritage to Geosites at the Oeste Aspiring Geopark (Portugal). Geoheritage, 16, Artcile 31. https://doi.org/10.1007/s12371-024-00935-z
48. Polat, S. (2011). Türkiye’de traverten oluşumu, yayılış alanı ve korunması. Marmara Coğrafya Dergisi, 23, 389-428.
49. Polat, S. ve Deniz, M. (2016). Some travertine areas in Turkey: as a touristic attraction. Proceedings ofthe 4th International Geography Symposium, 413-426.
50. Polat, S. ve Ege, İ. (2018). Bolluk Traverten Konileri. Kriter Basım Yayım Dağıtım.
51. Reynard, E. & Coratza, P. (2007). Geomorphosites and geodiversity: A new domain of research. Geographica Helvetica, 62(3), 138–139. https://doi.org/10.5194/gh-62-138-2007
52. Reynard. E. & Panizza, M. (2005). Geomorphosites: definition, assessment and mapping. Géomorphologie Reli Process Environment, 11(3), 177–180. https://doi.org/10.4000/geomorphologie.337
53. Reynard, E., Coratza, P. & Giusti, C. (2011). Geomorphosites and Geotourism. Geoheritage 3, 129–130. https://doi.org/10.1007/s12371-011-0041-1
54. Reynard. E, Perret. A. & Bussard, J. (2016). Integrated Approach for the Inventory and Management of Geomorphological Heritage at the Regional Scale. Geoheritage, 8, 43–60. https://doi.org/10.1007/s12371-015-0153-0
55. Ruiz-Pedrosa, R. M., González-Amuchástegui, M. J. & Serrano, E. (2024). Geomorphosites as Geotouristic Resources: Assessment of Geomorphological Heritage for Local Development in the Río Lobos Natural Park. Land, 13(2), 128. https://doi.org/10.3390/land13020128
56. Rypl, J., Kirchner, K. & Blažek, V. (2025). The Evaluation of Geomorphosites with regards to Geoheritage: Case Study of the Novohradské Mountains, Czechia. Geoheritage, 17, Article 108. https://doi.org/10.1007/s12371-025-01148-8
57. Sayhan, H. (2005). Aktif Fay Hatları Boyunca Gelişen Traverten Konilerine Kırşehir’den Bir Örnek. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(2), 115-132.
58. Serrano, E., González-Amuchastegui, M. J. & Ruiz-Pedrosa, R. M. (2025). Geomorphosites and geomorphological maps applied to public use, tourism and natural heritage management in the Rio Lobos Natural Park (Spain). Geomorphology, 471, Article 109573. https://doi.org/10.1016/j.geomorph.2024.109573
59. Skovitina, T.M., Shchetnikov, A.A. & Kotov, A.B. (2025). Geodiversity and Geomorphosites of the Baikal Rift Zone. Doklady Earth Sciences, 522, Article52. https://doi.org/10.1134/S1028334X25606613
60. Tagliasacchi, E. & Kayseri-Özer, M. S. (2020). Multidisciplinary approach for palaeoclimatic signals of the non-marine carbonates: The case of the Sarıkavak tufa deposits (Afyon, SW-Turkey), Quaternary International 544, 41-56. https://doi.org/10.1016/j.quaint.2019.12.016
61. Toker, E. (2017). Quaternary fluvial tufas of Sarıkavak area, southwestern Turkey: Facies and depositional systems. Quaternary International, 437, (Part A), 37-50. https://doi.org/10.1016/j.quaint.2016.06.034
62. Toker, E., Kayseri-Özer, M. S., Özkul, M. & Kele, S. (2015). Depositional system and palaeoclimatic interpretations of Middle to Late Pleistocene travertines: Kocabaş, Denizli, SW Turkey. Sedimentology, 62 (5), 1360-1383 https://doi.org/10.1111/sed.12186
63. Turoğlu, H. (2025). A Discussion About the “Geopark” Terminology Use Based on Turkish Researchers’ Conceptual Perceptions of Their Publications. Geoheritage, 17, Article 32. https://doi.org/10.1007/s12371-025-01078-5
64. Uzun, M. (2015). Kocaeli İli Karadeniz Kıyılarının Jeomorfoturizm Özellikleri̇ ve Kıyı Kullanımına Etkisi Açısından Değerlendirilmesi. Marmara Coğrafya Dergisi, 32, 339–366.
65. Uzun, M. (2024). Tersakan ve Bolluk Göllerindeki (Konya) Yıllık ve Aylık Su Yüzeyi Değişimlerinin Uydu Görüntüleri ile Analizi. Ege Coğrafya Dergisi, 33(2), 219-243. https://doi.org/10.51800/ecd.1536680
66. Uzun, S. M., ve Siyavuş, A. E. (2024). Bitlis İli Jeomorfoturizm Potansiyelinin İncelenmesi. Elmastaş, N. (Ed.), Bitlis Turizm Araştırmaları. Akademisyen Kitabevi, Ankara.
67. Wenzel, H. (1937). Forschungen in Inneranatolien. Die Steppe als Lebensraum. Schriften des Geographischen Instituts der Universität Kiel, 7(3).
68. Yang, H., Wu, X., Cui, H., Wang, W., Cheng, Y., Gong, X., Luo, X. & Lin, Q. (2024). Formation Mechanism of Muji Travertine in the Pamirs Plateau, China. Minerals, 14(12), Article 1192. https://doi.org/10.3390/min14121192
69. Zeybek, H. İ. (2004). Türkiye’de karstik alanların korunma gerekliliği ve alınabilecek bazı önlemler. Doğu Coğrafya Dergisi, 11(9), 93-115.
70. Zorlu, K., Polat, S., Yılmaz, A. ve Dede, V. (2024). An integrated fuzzy-rough multi-criteria group decision-making model for quantitative assessment of geoheritage resources. Resources Policy, 90, Article 104773. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2024.104773