Delikkaya (Bakırcıoğlu, Yıldızeli, Sivas) Doğal Traverten Köprüsü: Korunması Gereken Bir Jeolojik Miras / Delikkaya (Bakırcıoğlu, Yıldızeli, Sivas) Natural Travertine Bridge: A Geological Heritage to Preserve

Öz

Bilimsel, eğitsel önemi, nadir bulunurluğu ve ekolojik-jeoturizm potansiyeli nedeniyle bazı jeolojik yapı ve kayaçlar dünya genelinde “jeolojik miras” kapsamında değerlendirilmekte ve koruma altına alınmaktadır. Bu bağlamda traverten oluşumları, Pamukkale ve benzeri örneklerde görüldüğü üzere, estetik değerleri ve turizm-arkeolojik sit alanlarıyla ilişkili konumları nedeniyle korunması gereken önemli bir kayaç grubudur. Sivas ve yakın çevresinde 16 farklı alanda traverten oluşumları bulunmaktadır. Bu alanların önemli bir kısmı taş ocağı olarak işletilmekte olup, bu doğal yapıların hızla tüketilmesine ve tahrip edilmesine yol açmaktadır. Bu traverten sahaları içinde yer alan Delikkaya (Yıldızeli-Sivas) traverten sahasında, dört adet sırt tipi traverten bulunmaktadır. Oluşumuna 15,1 (±0,5) bin yıl önce (Üst Pleyistosen) başlamış ve 11,4 (±0,7) bin yıl (Grönlandiyen) sonra tamamlamış olan KKB-GGD doğrultulu sırt tipi travertende akarsu aşındırması ve blok kopmaları sonucu şekillenmiş doğal bir traverten köprüsü bulunmaktadır. Köprü hem üzerinden hem de altından geçilebilecek boyutlara sahiptir. Delikkaya traverten köprüsü ve çevresindeki traverten sahasının korunması, gelecek kuşaklara aktarılması ve bölgesel doğa turizmi-jeoturizm potansiyelinin değerlendirilmesi açısından önem taşımaktadır. Bu alanın jeosit olarak tescil edilmesi, bilimsel ve toplumsal açıdan katkı sağlayacak bir uygulama olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Jeolojik miras
• jeosit
• mağara
• Sivas Delikkaya
• traverten
• traverten köprüsü

Delikkaya (Bakırcıoğlu, Yıldızeli, Sivas) Natural Travertine Bridge: A Geological Heritage to Preserve

Öz

Travertine formations represent a significant component of geological heritage due to their scientific, educational, aesthetic, and geotourism value. Globally, such structures are protected for their rarity and ecological importance. In Türkiye, travertine deposits are widespread, with 16 distinct localities identified in Sivas and its surroundings. However, extensive quarrying activities threaten the preservation of these natural features, leading to rapid depletion and irreversible destruction. The Delikkaya travertine field (Yıldızeli–Sivas) is of particular importance, hosting four ridge-type travertines. Geochronological data indicate that formation commenced approximately 15.1 (±0.5) ka in the Upper Pleistocene and was completed 11.4 (±0.7) ka later, corresponding to the Greenlandian stage. The NNW–SSE-trending ridge-type travertine includes a natural travertine bridge, formed through stream erosion and block disintegration, which is large enough to permit passage both above and below. Preservation of the Delikkaya Travertine Bridge and its surrounding travertine field is essential to safeguard geological heritage and to promote regional geotourism potential. Registration of this site as a geosite would not only ensure its protection for future generations but also contribute to scientific research, educational development, and sustainable tourism initiatives.

Anahtar Kelimeler

• Geological heritage
• geosite
• cave
• Sivas Delikkaya
• travertine
• travertine bridge

Kaynakça

1. Altunel, E. & Hancock, P. L. (1993). Morphological features and tectonic setting of Quaternary travertines at Pamukkale, western Turkey. Geological Journal, 28(3-4), 335-346. https://doi.org/10.1002/gj.3350280312
2. Aral, F. ve Söylem, B. (1991). Sıcak Çermik (Sivas) Sıcak su Kaynaklarının Jeolojik ve Hidrojeolojik İncelenmesi. Ahmet Acar Jeoloji Sempozyumu Bildiriler Kitapçığı. Çukurova Üniversitesi, s.: 23-32.
3. Atiker, M. (1991). Koruyamadığımız doğal anıtlar (Sivas travertenlerindeki dev çatlaklar ve bir akarsu tüneli). TÜBİTAK Bilim ve Teknik Dergisi, 691, 32-35.
4. Bozkurt, E. (2001). Neotectonics of Turkey – a synthesis. Geodinamica Acta, 14(1–3), 3–30. https://doi.org/10.1080/09853111.2001.11432432
5. Chafetz, H. S. & Folk, R. L. (1984). Travertines: depo¬sitional morphology and the bacterially con¬structed constituents. Journal of Sedimentary Research, 54(1), 289-316. https://doi.org/10.1306/212F8404-2B24-11D7-8648000102C1865D
6. Curl, R. L. (1964). On the Definition of a Cave. The National Speleological Society Bulletin 26(1), 1-6
7. Google Earth. (2025). Sivas, Bakırcıoğlu köyü ve çevresinin görüntüsü. https://earth.google.com
8. Jennings, J. N. (1985). Cave and karst terminology. Australian Karst Index, 1-13.

9. Mesci, B. L., Gürsoy, H. & Tatar, O. (2008). The evolution of travertine masses in the Sivas area (central Turkey) and their relationships to active tectonics. Turkish Journal of Earth Sciences, 17(2), 219-240.
10. Mesci, B. L., Gürsoy, H., Ghaleb, B. & Tatar, O. (2020). An Extensional Fracture Acting as Hot Water Source for Travertine Deposition on the North Anatolian Fault Zone, Turkey: the Reşadiye Fissure-Ridge. Geological Bulletin of Turkey, 63(1), 1-18. https://doi.org/10.25288/tjb.623535
11. Nazik, L. (2018). Yeraltı Karanlıklar Dünyasının Gizemli Oluşumları: Mağaralar. TMMOB Jeoloji Mühensileri Odası Mavi Gezegen, 24, 20-36.
12. Özkul, M., Kele, S., Gökgöz A., Shen, C. C., Jones, B., Baykara M. O., Fόrizs, I., Németh, T., Chang, Y. W., Alçiçek, M. C. (2013). Comparison of the Quaternary travertine sites in the Denizli extensional basin based on their depositional and geochemical data. Sedimentary Geology, 94, 179-204. https://doi.org/10.1016/j.sedgeo.2013.05.018
13. Özkul, M., Gül, A., Koralay, T., Özen, H., Semiz, B. & Duman, B. (2024). Denizli Travertine: a global heritage stone resource nominee from Western Türkiye. Geoheritage, 16(3), Article 67. https://doi.org/10.1007/s12371-024-00970-w
14. Özkul, M., Gül, A., Semiz, B., Koralay, T., Topal, A. … & Kumsar, H. (2025). Denizli İlinin (GB Türkiye) Jeoçeşitliliği ve Önemli Jeositleri / Geodiversity and Significant Geosites of the Denizli Province (SW Türkiye). Türkiye Jeoloji Bülteni, 68(4), 145-188. https://doi.org/10.25288/tjb.1559108
15. Poisson, A, Guezou, J. C., Öztürk, A, İnan, S., Temiz, H., Gürsoy, H., Kavak, K. Ş. & Özden, S. (1996). Tectonic Setting and Evolution of the Sivas Basin, Central Anatolia, Turkey. International Geology Review, 38, 838-853. https://doi.org/10.1080/00206819709465366
16. Polat, S. ve Ege, İ. (2024). Diyadin (Ağrı) Doğal Traverten Köprülerinin Jeomorfolojisi ve Oluşumları, Doğu Anadolu, Türkiye. Türkiye Jeoloji Bülteni, 67(2), 231-252. https://doi.org/10.25288/tjb.1390845
17. Steenerson C. A. (1990). Tonto Natural Bridge Arizona's Newest State Park. Arizona Geological Survey Arizona Geology, 20(4), 7-10
18. Şengör, A. M. C. (1980). Türkiye'nin Neotektoniğinin Esasları. Türkiye Jeoloji Kurumu Yayını Ankara, 40 s.
19. Şengör, A. M. C. (1985). Türkiye’nin tektonik tarihinin yapısal sınıflaması. Türkiye Jeoloji Kurumu Ketin Sempozyumu, 37-61.
20. IUGS, (2022). The First 100 IUGS Geological Heritage Sites (pp. 301). ISBN: 978-1-7923-9975- 6. International Union of Geological Sciences Publication.
21. Yılmaz, A. (1981). Tokat ile Sivas Arasındaki Bölgede Ofiyolitli Karışığın iç Yapısı ve Yerleşme Yaşı. Türkiye Jeoloji Kurumu Bülteni, 24(1), 31-38. https://www.jmo.org.tr/resimler/eklerf/a8d616d51ce9709_ek.pdf