Arneai Antik Kenti Yüzey Araştırmaları: Jeoloji ve CBS Çalışmalarının Ön Sonuçları (GB-Türkiye)

Öz

2025 yılında, bilimsel literatürde oldukça sınırlı düzeyde belgelenmiş olan Arneai antik kentinde kapsamlı bir yüzey araştırması gerçekleştirilmiştir. Modern teknolojilerle desteklenen disiplinler arası bir ekip tarafından yürütülen incelemeler, kentin genel jeolojisi ve yapı taşları üzerine odaklanmıştır. Arneai antik kenti ve çevresi, Toros Dağları'nı da kapsayan Torid tektonik kuşağı içerisinde yer almaktadır. Bölgedeki en yaşlı jeolojik birim, üzerinde Paleosen, Eosen ve Miyosen birimlerin yer aldığı Üst Kretase yaşlı Beydağları Formasyonu’dur. Bölgede karbonatlı birimler yaygınlık göstermektedir. Ağırlıklı olarak kireçtaşından oluşan bu birimler, antik çağda yapı taşı olarak kullanılmıştır. Antik kentin yapı taşlarının, yerel (in-situ) kireçtaşı ana kayasından üretildiği gözlemlenmiştir. Yüzeyde bulunan, genel olarak parçalı haldeki dağınık terakota (pişmiş toprak) malzemeler iki farklı renkte görülmektedir. Kırmızı renkli malzemenin, sarımsı malzemeye oranla daha yüksek demir içeriğine sahip olduğu tahmin edilmektedir. Yüzey araştırması sırasında tespit edilen az miktardaki cüruf malzemesi, (muhtemelen kurşun üretimi için kullanılan) küçük ölçekli ergitme ocaklarının varlığına işaret etmektedir. Bu ön sonuçlar, gelecekte yapılacak sistematik arkeolojik kazılar ve ayrıntılı jeolojik incelemeler için bir çerçeve sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Arneai
• jeoarkeoloji
• jeoloji
• yapısal jeoloji

Preliminary Results of Geological and GIS Studies from Surface Surveys at the Ancient City of Arneai (SW Türkiye)

Öz

A comprehensive surface survey was conducted in 2025 at the ancient city of Arneai, a site documented only to a limited extent in the scholarly literature. The investigations were carried out by an interdisciplinary team supported by modern technologies, focusing on the general geology of the city and its building stones. The ancient city of Arneai is located within the Tauride tectonic belt, which includes the Taurus Mountains. The oldest geological unit in the study area is the Upper Cretaceous Beydağları Formation which is overlain by Paleocene, Eocene, and Miocene units. Carbonate units are prevalent in the region. These units, predominantly limestone, were used as building stones in antiquity. Building stones for the ancient city were extracted from local (in-situ) limestone bedrock. Scattered, generally fragmented terracotta materials found on the surface appear to have two distinct colors. The red soil material is estimated to have higher iron content than the yellowish material. The small amount of slag material identified during the survey suggests the presence of small-scale smelting furnaces (possibly for lead production). These preliminary results provide a framework for future systematic archaeological excavations and detailed geological investigations.

Anahtar Kelimeler

• Arneai
• geoarcheology
• geology
• structural geology

Kaynakça

1. Arlı, Y. (2025). Arneai Antik Kenti Yüzey Araştırmaları Öncesinde Ön Rapor. KUBABA Arkeoloji–Sanat–Tarih Dergisi, 34, 21–26.
2. Bean, G. E. (1962). Report on a journey in Lycia 1960. Vienna.
3. Bean, G. E. (1978). Lycian Turkey: An archaeological guide. London.
4. Ketin, İ. (1966). Anadolu’nun tektonik birlikleri. MTA Dergisi, 66, 20–37.
5. Okay, A. I. & Tüysüz, O. (1999). Tethyan sutures of northern Turkey. In The Mediterranean Basin: Tertiary extension within the Alpine orogen (Geological Society, London, Special Publications, Vol. 156, pp. 475–515). Geological Society of London. https://doi.org/10.1144/gsl.sp.1999.156.01.22
6. Öner, F. (2020). Phaselis Büyük Hamam, Hellenistik Tapınak ve Diğer Hamamlarda Kullanılan Yapı Taşları ve Phaselis Yapı Taşı Ocağı. Phaselis, VI, 13-28. http://dx.doi.org/10.18367/Pha.20002
7. Rathur, A. Q. (1967). Kale (Antalya) sahasının 1:25,000 ölçekli Fethiye P23-B2, P23-B3, P23-C2 paftalarının genel jeoloji raporu (MTA Derleme No. 4088). Ankara: MTA. (Unpublished report)
8. Rott, H. (1908). Kleinasiatische Denkmäler aus Pisidien, Pamphylien, Kapodokien und Lykien. Leipzig.

9. Spratt, T. A. B. & Forbes, E. (1847). Travels in Lycia, Milyas, and the Cibyratis (Vol. I). London.
10. Spratt, T. A. B. & Forbes, E. (2008). Likya’da yolculuklar (Vol. I). Antalya.
11. Şenel, M. (1997). Geological maps of Turkey (1:250,000), No. 2: Fethiye sheet. Ankara: MTA Geological Department Publications.
12. Şenel, M. & Bölükbaşı, A. S. (2010). Geological maps of Turkey (1:100,000), No. 5: Fethiye P23 sheet. Ankara: MTA Geological Department Publications.
13. Şenel, M., Akdeniz, N., Öztürk, M. E., Özdemir, T., Metin, Y., Öcal, H. A., Örçen, S., Kadınkız, G. ve Serdaroğlu, M. (1994). Fethiye (Muğla)–Kalkan (Antalya) ve kuzeyinin jeolojisi (MTA Derleme No. 9761). Ankara: MTA. (Unpublished report)
14. Texier, C. F. M. (1862). Asie Mineure: Description géographique, historique et archéologique des provinces et des villes de la Chersonnèse d’Asie. Paris.
15. URL-1, (15.02.2026). Coğrafya Harita. http://cografyaharita.com
16. Zhao, Z., Shao, L., Fengyuan, L., Zhang, X., & Li, S. (2020). Tectonic evolution of the Tethyan region created the Eurasian extratropical biodiversity hotspots: Tracing Pireneitega spiders’ diversification history. Ecography, 43(9), 1400–1411. https://doi.org/10.1111/ecog.05044