Mardin-Dargeçit Yöresi Üst Kretase-Paleosen Yaşlı Germav Formasyonu’nun Mineralojisi ve Fillosilikat / Kil Jeokimyası

Sema Tetiker; Adile Kübra Akman; Hüseyin Yalçın

doi:10.25288/tjb.468150

Mardin-Dargeçit Yöresi Üst Kretase-Paleosen Yaşlı Germav Formasyonu’nun Mineralojisi ve Fillosilikat / Kil Jeokimyası

Öz

Bu çalışmada Mardin-Dargeçit bölgesinde Üst Kretase-Paleosen yaşlı Şırnak Grubu’na ait Germav Formasyonu kayaçlarının mineralojik ve jeokimyasal özelliklerinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Birimin klastik ve kimyasal kökenli kayaçları epiklastik (kumtaşı, karbonatlı kumtaşı), pelitik (şeyl) ve killi-kumlu karbonat (marn, kumlu kireçtaşı) olmak üzere farklı tane boyu, mineralojik bileşim ve dokusal ilişkiler göstermektedir. XRD ile saptanan kayaç oluşturan mineralleri; bolluk sırasına göre kalsit, fillosilikat / kil (klorit, C-S, C-V, vermikülit, illit ender olarak serpantin, I-C ve I-V), kuvars, feldispat, dolomit, hematit ve götit oluşturmaktadır. OM, SEM ve XRD inceleme sonuçlarına göre; birimde diyajenetik minerallerin yanı sıra, metamorfik ve ofiyolitik birimlerden taşınmış detritik mineraller de bulunmaktadır. Farklı kimyasal bileşime sahip fillosilikat / kil mineralleri Al ve/veya MgO bakımından zengindir. Eser element ve REE derişimleri en fazla kloritte, en az ise vermikülit mineralinde gözlenmektedir. Fillosilikat / kil minerallerinin içerikleri kondrit değerleri ile karşılaştırıldığında; köken kayaca, minerale ve elementlere göre zenginleşme-fakirleşmeler değişmekle birlikte, örneklerin desenleri birbirinden belirgin olarak ayrılmaktadır. Fillosilikat / kil mineralleri iz ve REE içerikleri açısından kondrit ve NASC bileşimlerine göre belirgin değişim / farklılaşma / ayrımlaşma sergilemektedir.

Anahtar Kelimeler

Güneydoğu Anadolu Otoktonu,Köken,SEM,XRD

Kaynakça

Bozkaya, Ö., Yalçın, H., 2000. Very low-grade metamorphism of Upper Paleozoic-Lower Mesozoic sedimentary rocks related to sedimentary burial and thrusting in Central Taurus Belt, Konya, Turkey. International Geology Review, 42, 353367.
Bozkaya, Ö., Yalçın, H., 2004a. Diagenetic to lowgrade metamorphic evolution of clay mineral assemblages in Palaeozoic to early Mesozoic rocks of the Eastern Taurides, Turkey. Clay Minerals, 39, 481-500.
Bozkaya, Ö.,Yalçın, H., 2004b. New mineralogic data and implications for the tectono-metamorphic evolution of the Alanya Nappes, Central Tauride Belt, Turkey, International Geology Review, 46, 347-365.
Bozkaya, Ö., Yalçın, H., 2005. Diagenesis and very low-grade metamorphism of the Antalya Unit: mineralogical evidence of Triassic rifting, Alanya-Gazipaşa, Central Taurus Belt, Turkey. Journal of Asian Earth Sciences, 25, 109-119.
Bozkaya, Ö., Yalçın, H., 2010. Geochemistry of mixedlayer illite-smectites from an extensional basin, Antalya Unit, Southwestern Turkey. Clays and Clay Minerals, 58, 644-666.
Bozkaya, Ö., Yalçın, H., 2013. Geochemical monitoring of clays for diagenetic evolution of the Paleozoic Lower Mesozoic sequence in the northern Arabian plate: Hazro and Amanos regions, Southeastern Turkey. Journal of African Earth Sciences, 86, 1024.
Bozkaya, Ö., Yalçın, H., Göncüoğlu, M.C., 2002. Mineralogic and organic responses to the stratigraphic irregularities: An example from the Lower Paleozoic very low-grade metamorphic units of the Eastern Taurus Autochthon, Turkey. Schweizerische Mineralogische und Petrographische Mitteilungen, 82, 355-373.
Bozkaya, Ö., Yalçın, H., Kozlu, H., 2009. Hazro (Diyarbakır) Bölgesi Paleozoyik-Alt Mesozoyik yaşlı sedimanter istifin mineralojisi. Türkiye Petrol Jeologları Derneği Bülteni, 21, 53-81.

Bozkaya, Ö., Yalçın, H., Kodal, M., 2011. Batı-Orta Toroslar ve Amanoslar Bölgesindeki Kambriyen Yaşlı Metaklastik Kayaçların Petrolojik İncelenmesi. Cumhuriyet Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi Seri A-Yerbilimleri, 28, 31-64.
Brindley, G.W., 1980. Quantitative X-ray mineral analysis of clays. In: Crystal structures of Clay Minerals and their X-ray Identification (G.W. Brindley, G. Brown, eds.). Mineralogical Society London, 411-438.
Condie, K.C., 1993. Chemical composition and evolution of the upper continental crust: Contrasting results from surface samples and shales. Chemical Geology, 104, 1-37,
Constantopoulos, J., 1988. Fluid inclusion and REE geochemistry of fluorite from south central Idaho. Economic Geology, 83, 626–636.
Çelik, M., Karakaya, N., Turan, A., 1991. Erken Paleozoyik yaşlı killerin mineraloji ve metamorfizma özellikleri: Konya güney ve güneybatısı. V. Ulusal Kil Sempozyumu, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir, 16-20 Eylül, Bildiriler Kitabı, M. Zor (eds.), s. 62-73.
Çoruh, T., 1991. Adıyaman civarında (XI. Bölge kuzeybatısı ve XII. Bölge) yüzeyleyen Kampaniyen-Tanesiyen istifinin biyostratigrafisi ve paleocoğrafik evrimi: Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Araştırma Grubu, Rapor No: 1656, 101 s (yayımlanmamış).
Folk, R.L., 1962. Spectral subdivision of limestone types. American Association of Petroleum Geologist Memoirs, 1, 62–84.
Göncüoğlu, M.C., Dirik, K., Kozlu, H., 1997. General chracteristics of pre-Alpine and Alpine Terranes in Turkey: Explanatory notes to the terrane map of Turkey. Annales Geologique de Pays Hellenique, 37, 515-536.
Gromet, L.P., Dymek, R.F., Haskin, L.A., Korotev, R.L., 1984. The “North American shale composite: Its compilation, major and trace element characteristics. Geochimica et Cosmochimica Acta, 48, 2469-2482.
Güven, A., Dinçer, A., Tuna, M. E., Çoruh, T., 1991. Güneydoğu Anadolu Kampaniyen-Paleosen otokton istifinin stratigrafisi: Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Arama Grubu, Rapor No: 2828, 133 s (yayımlanmamış).
Haskin, L.A., Haskin, M.A., Frey, F.A., Wildeman, T.R., 1968. Relative and absolute terrestrial abundances of the rare earths. In: Origin and Distribution of the Elements (L.H. Ahrens, eds.). Pergamon Press, 889-912.
Henderson, P., 1984. Rare Earth Element Geochemistry. Devolopments in Geochemistry, Elsevier, Amsterdam, 317-347.
Kirk, H. M., 1937. Memorandum on Gercüş, Hermis Kermav region. Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü, Derleme No: 253, 6 s (yayımlanmamış).
Maxon, J. H., 1936. Geology and petroleum possibilities of the Hermiş dome. Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü, Derleme No: 255, 25 s (yayımlanmamış).
MTA, 2008. 1:100 000 Ölçekli M47 Mardin Paftası Jeoloji Haritası. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü, Ankara.
Robertson, A.H.F., Parlak, O., Rızaoğlu, T., Ünlügenç, Ü., İnan, N., Taslı, K, Ustaömer, T., 2007. Tectonic evolution of the South Tethyan ocean: evidence from the Eastern Taurus Mountains (Elazığ region, SE Turkey). Geological Society, London, Special Publications, 272, 231-270.
Sun, S.S., McDonough, W.F., 1989. Chemical and isotopic systematics of oceanic basalts: implications for mantle composition and processes. (A.D. Saunders, M.J. Norry, eds.), Magmatism in the Ocean Basins, Special Publication, Geological Society of London, 313-345. Şengör, A.M.C., Yılmaz, Y., 1981. Tethyan evolution of Turkey, a plate tectonic approach. Tectonophysics, 75, 181-241.
Tetiker, S., Yalçın, H., Bozkaya, Ö., 2015. Evidence of the diagenetic history of sediment composition in Precambrian-Early Paleozoic rocks: A study from the Southeast Anatolian Autochthon, Mardin (Derik-Kızıltepe), Turkey. Arabian Journal of Geoscience, 5, 11261-11278. Tetiker, S., Yalçın, H., Bozkaya, Ö., 2016. Uludere-Uzungeçit (Şırnak) yöresinde (Güneydoğu Anadolu Otoktonu Doğu Bölümü) Alt Triyas yaşlı Çığlı Grubu kayaçlarının diyajenez/metamorfizma tarihçesi. Türkiye Jeoloji Bülteni, 59, 323-340.
Tetiker, S., Yalçın, H., Butekin, Y., 2017. Üst Kretase-Paleosen yaşlı Germav Formasyonunun kil mineralojisi (Batman-Gercüş). Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 7, 202-215.
Tromp, S. W., 1940. Preliminary report on the oil possibilities of SE Turkey, based on a reinterpretation of microfaunal and sub-surface data (Cenubu Şarki Türkiye’nin stratigrafisi, strüktür veçheleri ve petrol imkanları ile bunların mücavir mıntıkalarla mukayesesi): Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü, Derleme No: 1216, 74 s (yayımlanmamış).
Weaver, C.E., Pollard, L.D., 1973. The Chemistry of Clay Minerals. Developments in Sedimentology, 15, 213 p.
Yalçın, H., Bozkaya, Ö., 2002. Hekimhan (Malatya) çevresindeki Üst Kretase yaşlı volkaniklerin alterasyon mineralojisi ve jeokimyası: deniz suyu-kayaç etkileşimine bir örnek. Cumhuriyet Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi Seri A-Yerbilimleri, 19, 81-98.
Yıldırım, M., Yılmaz, Y., 1991. Güneydoğu Anadolu orojenik kuşağının ekaylı zonu. Bulletin of Turkish Association of Petroleum Geologists, 3, 57-73.
Yılmaz, Y., 1993. New evidence and model on the evolution of the southeast Anatolian orogen. Geological Society of American Bulletin, 105, 251-271.
Yılmaz, E., Duran, O., 1997. Güneydoğu Anadolu bölgesi otokton ve allokton birimler stratigrafi adlama sözlüğü (Lexicon). Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Genel Müdürlüğü, Eğitim Yayınları, No: 31, 460 s (yayımlanmamış).
Yılmaz, E., Erenler, M., Araç, M., 1993. Kozluk-2 arama kuyusunda (X. Bölge) kesilen birimlerin petrografik, sedimantolojik ve mikropaleontolojik incelemesi. Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı Araştırma Merkezi, Rapor No: 1901, 23 s (yayımlanmamış).

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yer Bilimleri ve Jeoloji Mühendisliği (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Sema Tetiker

Adile Kübra Akman Bu kişi benim

Hüseyin Yalçın Bu kişi benim

Yayımlanma Tarihi

12 Eylül 2018

Gönderilme Tarihi

24 Eylül 1899

Kabul Tarihi

-

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2018 Cilt: 61 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.25288/tjb.468150

IZ

https://izlik.org/JA39EF78CC

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Tetiker, S., Akman, A. K., & Yalçın, H. (2018). Mardin-Dargeçit Yöresi Üst Kretase-Paleosen Yaşlı Germav Formasyonu’nun Mineralojisi ve Fillosilikat / Kil Jeokimyası. Türkiye Jeoloji Bülteni, 61(3), 313-334. https://doi.org/10.25288/tjb.468150

AMA

1.Tetiker S, Akman AK, Yalçın H. Mardin-Dargeçit Yöresi Üst Kretase-Paleosen Yaşlı Germav Formasyonu’nun Mineralojisi ve Fillosilikat / Kil Jeokimyası. Türkiye Jeol. Bült. 2018;61(3):313-334. doi:10.25288/tjb.468150

Chicago

Tetiker, Sema, Adile Kübra Akman, ve Hüseyin Yalçın. 2018. “Mardin-Dargeçit Yöresi Üst Kretase-Paleosen Yaşlı Germav Formasyonu’nun Mineralojisi ve Fillosilikat / Kil Jeokimyası”. Türkiye Jeoloji Bülteni 61 (3): 313-34. https://doi.org/10.25288/tjb.468150.

EndNote

Tetiker S, Akman AK, Yalçın H (01 Eylül 2018) Mardin-Dargeçit Yöresi Üst Kretase-Paleosen Yaşlı Germav Formasyonu’nun Mineralojisi ve Fillosilikat / Kil Jeokimyası. Türkiye Jeoloji Bülteni 61 3 313–334.

IEEE

[1]S. Tetiker, A. K. Akman, ve H. Yalçın, “Mardin-Dargeçit Yöresi Üst Kretase-Paleosen Yaşlı Germav Formasyonu’nun Mineralojisi ve Fillosilikat / Kil Jeokimyası”, Türkiye Jeol. Bült., c. 61, sy 3, ss. 313–334, Eyl. 2018, doi: 10.25288/tjb.468150.

ISNAD

Tetiker, Sema - Akman, Adile Kübra - Yalçın, Hüseyin. “Mardin-Dargeçit Yöresi Üst Kretase-Paleosen Yaşlı Germav Formasyonu’nun Mineralojisi ve Fillosilikat / Kil Jeokimyası”. Türkiye Jeoloji Bülteni 61/3 (01 Eylül 2018): 313-334. https://doi.org/10.25288/tjb.468150.

JAMA

1.Tetiker S, Akman AK, Yalçın H. Mardin-Dargeçit Yöresi Üst Kretase-Paleosen Yaşlı Germav Formasyonu’nun Mineralojisi ve Fillosilikat / Kil Jeokimyası. Türkiye Jeol. Bült. 2018;61:313–334.

MLA

Tetiker, Sema, vd. “Mardin-Dargeçit Yöresi Üst Kretase-Paleosen Yaşlı Germav Formasyonu’nun Mineralojisi ve Fillosilikat / Kil Jeokimyası”. Türkiye Jeoloji Bülteni, c. 61, sy 3, Eylül 2018, ss. 313-34, doi:10.25288/tjb.468150.

Vancouver

1.Sema Tetiker, Adile Kübra Akman, Hüseyin Yalçın. Mardin-Dargeçit Yöresi Üst Kretase-Paleosen Yaşlı Germav Formasyonu’nun Mineralojisi ve Fillosilikat / Kil Jeokimyası. Türkiye Jeol. Bült. 01 Eylül 2018;61(3):313-34. doi:10.25288/tjb.468150