Araştırma Makalesi

Son 1500 Yıl Boyunca Ege Denizi’ndeki Tsunamilerin Sedimanter İzleri

Cilt: 62 Sayı: 3 31 Ağustos 2019
PDF İndir
EN TR

Son 1500 Yıl Boyunca Ege Denizi’ndeki Tsunamilerin Sedimanter İzleri

Öz

Yüksek enerjili tsunami dalgaları kıyıya yakın sığ bölgelere yaklaştıkça dalga yüksekliği artarak, deniz suyu karasal alanlara doğru tırmanır/ilerler, ve bu ilerleme sırasında yakın kıyı, kıyı önü ve kumsaldan ciddi miktarda sediman karaya doğru taşınır. Normal koşullar altında, alçak ve ince bir kum bariyeri ile denizden ayrılan bir lagün görece sakin bir çökelim ortamına sahipken, tsunami sırasında deniz suyu kum bariyerini aşarak lagünün iç kısımlarına yakın kıyı, kıyı önü ve kum bariyere ait sedimanları taşır. Bu nedenle, lagünlerdeki sedimanter istiflerin araştırılması, geçmişte meydana gelmiş tsunamilerin sedimanter izlerinin bulunmasında önemli rol oynar. Bu çalışmada, Karine Lagünü’nden alınan yaklaşık 3,2 m uzunluktaki iki adet karot boyunca sedimanların fiziksel ve jeokimyasal özellikleri incelenmiş, ve Ege Denizi’nde geçmişte meydana gelmiş tsunamilerin izleri araştırılmıştır. ITRAX mikro-XRF karot tarayıcısı kullanılarak, karotlar boyunca 0,2 mm çözünürlükte radyografik görüntüleme ve 1 mm çözünürlükte XRF taraması yapılmıştır. Yapılan bu yüksek çözünürlüklü analizler ışığında, görece homojen ve bazen ince tabakalanmalı istifin içinde, iki karotta da belirgin bir şekilde gözlenen, yüksek yoğunluğa sahip ve heterojen yapıda üç adet ara katman tespit edilmiştir. XRF verileri incelendiğinde, bu ara katmanlardaki Ca/Ti değerlerinin belirgin bir şekilde istifin geri kalanından daha yüksek olduğu, yani ara katmanların karbonatça zengin olduğu görülmüştür. Stereo mikroskop ile yapılan incelemelerde, istifin genelini temsil eden seviyelerde çökellerin genellikle 1 cm’den küçük bozuşmamış bivalv kavkıları içerdiği, buna karşın ara katmaların ise çapları yaklaşık 4 cm’yi bulan ve yüzeylerinde belirgin bozuşma izleri olan bivalv kavkıları içerdiği görülmüştür. Fiziksel ve jeokimyasal gözlemler birlikte değerlendirildiğinde, görece iri taneli ve bozuşmaya uğramış bivalv kavkıları içeren bu ara katmanların, tsunamiler sırasında lagünün kum bariyerinden taşınan tsunami çökelleri olduğu sonucuna varılmıştır. Radyokarbon tarihlendirmeleri, Karine Lagünü’ndeki üç adet ara katmanın M.S. 1956, 1650 ve 1303 yıllarındaki tsunamilerden kaynaklandığını göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Teşekkür

Bu çalışma, Avrupa Komisyonu “Marie Sklodowska-Curie Actions – Individual Fellowships” programı tarafından desteklenen ve Orta Doğu Teknik Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü’nde yürütülmüş olan “Towards a paleotsunami chronology in the southern Aegean and Levantine seas, Eastern Mediterranean (EASTMED-PALEOTSUNAMI)” başlıklı proje kapsamında yapılmıştır. Yazar; Özgür Avşar (Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi), Bülent Tokay (Orta Doğu Teknik Üniversitesi), Emre Çetinkaya (Orta Doğu Teknik Üniversitesi), Emrah Ürün ve Sinan Altıok’a karot alma çalışmalarına yaptıkları katkılardan dolayı ve Zeynep Bektaş’a (Orta Doğu Teknik Üniversitesi) u-kanal çıkarma işlemleri sırasındaki yardımlarından dolayı teşekkür eder.

Kaynakça

  1. Alpar, B., Ünlü, S., Altınok, Y., Özer, N. ve Aksu, A., 2012. New approaches in assessment of tsunami deposits in Dalaman (SW Turkey). Natural Hazards, 63, 181-195.
  2. Avşar, U., 2019. Sedimentary geochemical evidence of historical tsunamis in the Eastern Mediterranean from Ölüdeniz Lagoon, SW Turkey. Journal of Paleolimnology, 61 (3), 373-385.
  3. Baranes, H.E., Woodruff, J.D., Wallace, D.J., Kanamaru, K. ve Cook, T.L., 2016. Sedimentological records of the C.E. 1707 Hoei Nankai Trough tsunami in the Bungo Channel, southwestern Japan. Natural Hazards, 84, 1185-1205.
  4. Bertrand, S., Doner, L., Akçer Ön, S., Sancar, U., Schudack, U., Mischke, S., Çağatay, M.N. ve Leroy, S.A.G., 2011. Sedimentary record of coseismic subsidence in Hersek coastal lagoon (Izmit Bay, Turkey) and the late Holocene activity of the North Anatolian Fault. Geochemistry Geophysics Geosystems, 12, 1-17.
  5. Bronk Ramsey, C., 2017. OxCal Program v. 4.3.2”. University of Oxford, Radiocarbon Accelerator Unit.
  6. Bruins, H.J., MacGillivray, J.A., Synolakis, C.E., Benjamini, C., Keller, J., Kisch, H.J., Klügel, A. ve van der Plicht, J., 2008. Geoarchaeological tsunami deposits at Palaikastro (Crete) and the Late Minoan IA eruption of Santorini. Journal of Archaeological Science, 35, 191-212.
  7. Chagué-Goff, C., 2010. Chemical signatures of palaeotsunamis: A forgotten proxy?. Marine Geology, 271, 67–71.
  8. Chagué-Goff, C., Schneider, J.L., Goff, J.R., Dominey-Howes, D. ve Strotz, L., 2011. Expanding the proxy toolkit to help identify past events - Lessons from the 2004 Indian Ocean Tsunami and the 2009 South Pacific Tsunami. Earth Science Reviews, 107, 107–122.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Yer Bilimleri ve Jeoloji Mühendisliği (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

31 Ağustos 2019

Gönderilme Tarihi

28 Mart 2019

Kabul Tarihi

27 Haziran 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 62 Sayı: 3

Kaynak Göster

APA
Avşar, U. (2019). Son 1500 Yıl Boyunca Ege Denizi’ndeki Tsunamilerin Sedimanter İzleri. Türkiye Jeoloji Bülteni, 62(3), 199-220. https://doi.org/10.25288/tjb.545990
AMA
1.Avşar U. Son 1500 Yıl Boyunca Ege Denizi’ndeki Tsunamilerin Sedimanter İzleri. Türkiye Jeol. Bült. 2019;62(3):199-220. doi:10.25288/tjb.545990
Chicago
Avşar, Ulaş. 2019. “Son 1500 Yıl Boyunca Ege Denizi’ndeki Tsunamilerin Sedimanter İzleri”. Türkiye Jeoloji Bülteni 62 (3): 199-220. https://doi.org/10.25288/tjb.545990.
EndNote
Avşar U (01 Ağustos 2019) Son 1500 Yıl Boyunca Ege Denizi’ndeki Tsunamilerin Sedimanter İzleri. Türkiye Jeoloji Bülteni 62 3 199–220.
IEEE
[1]U. Avşar, “Son 1500 Yıl Boyunca Ege Denizi’ndeki Tsunamilerin Sedimanter İzleri”, Türkiye Jeol. Bült., c. 62, sy 3, ss. 199–220, Ağu. 2019, doi: 10.25288/tjb.545990.
ISNAD
Avşar, Ulaş. “Son 1500 Yıl Boyunca Ege Denizi’ndeki Tsunamilerin Sedimanter İzleri”. Türkiye Jeoloji Bülteni 62/3 (01 Ağustos 2019): 199-220. https://doi.org/10.25288/tjb.545990.
JAMA
1.Avşar U. Son 1500 Yıl Boyunca Ege Denizi’ndeki Tsunamilerin Sedimanter İzleri. Türkiye Jeol. Bült. 2019;62:199–220.
MLA
Avşar, Ulaş. “Son 1500 Yıl Boyunca Ege Denizi’ndeki Tsunamilerin Sedimanter İzleri”. Türkiye Jeoloji Bülteni, c. 62, sy 3, Ağustos 2019, ss. 199-20, doi:10.25288/tjb.545990.
Vancouver
1.Ulaş Avşar. Son 1500 Yıl Boyunca Ege Denizi’ndeki Tsunamilerin Sedimanter İzleri. Türkiye Jeol. Bült. 01 Ağustos 2019;62(3):199-220. doi:10.25288/tjb.545990

Yazım Kuralları / Instructions for Authors /https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/writing-rules / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/writing-rules 

Etik lkeler ve Yayın Politikası / Ethical Principles and  Publication Policy  /  https://dergipark.org.tr/tr/pub/tjb/policy    / https://dergipark.org.tr/en/pub/tjb/policy