Batı Anadolu Tektonik Kaması’nın Güncel Deformasyonu: Batıya Doğru Kaçıştan Kaynaklanan Blok Hareketleri
Öz
Türkiye’nin Neotektoniği ile ilgili araştırmaların tümünde Batı Anadolu ayrı bir bölge olarak kabul edilmektedir. Neotektonik dönem, bazı araştırıcılara göre Üst Oligosen; bazılarına göre ise Üst Miyosen’de başlamakta ve günümüze kadar devam etmektedir. Bölgenin bu süreçte Kuzey-Güney yönde genişlediği kabul edilmektedir. Buna bağlı olarak Doğu-Batı genel gidişli grabenler oluşmaktadır. Bu yorumda, Kuzey-Güney yönlü uzamanın ortaya çıkmasına neden olan normal fayların sıyrılma (detachment) fayı niteliğine ulaştığı savunulmaktadır. Arazi çalışmalarında izlenebildiği gibi bu dönemde kıvrımlar, doğrultu atımlı faylar da gelişmiştir. Aynı şekilde yalın graben sistemi ile açıklanamayacak dönem çökellerinin havza geometrisi ve boyutları da söz konusudur. Volkanizmanın kimyası ile yüzeylendiği alanlarda aykırılıklar bulunmaktadır. Henüz bu tür sorunlara açıklık getirilememiştir. Neotektonik dönemin evrimi ile ilgili zaman-mekân-neden ilişkisi kurularak yapılan açıklamalar soyut modellemeden öteye gidememektedir.
Bu makalede, bugüne kadar önerilen modellerdeki tartışmalara çözüm amaçlı farklı bir yaklaşım modeli önerilmektedir. Öneri, Batı Anadolu’nun Neotektoniğini anlayabilmek için bölgenin günümüzdeki deformasyon şeklini ortaya çıkarmak ve geriye doğru geliştirerek neotektonik evrimi anlatma ilkesine dayanmaktadır.
Günümüzde Batı Anadolu olarak tanımlanan tektonik bölge, doğuda Kuzeybatı-Güneydoğu doğrultulu Bursa-Eskişehir-Afyon ile Kuzeydoğu-Güneybatı doğrultulu Muğla-Afyon Fay Zonları arasında kalan, batıya doğru açılan devrik “V” içindeki bir alanı kaplamaktadır. Bölge, batıya ilerleme esnasında; bölgede var olan litolojik farklılık, paleotektonik yapılar, volkanizma vb. nedenlerle levha içi bloklara ayrılmaktadır. Birbirinden ayrılan bu blokların farklı hareketleri sonucunda bölge deformasyona uğramaktadır. Ayrılan blokların boyutları, hareket hızları ve yönleri bu farklı hareketleri yönlendiren önemli etkenlerdir. Bloklarda ortaya çıkan farklı hareketlerle; blok sınırlarında normal, ters ve doğrultu atımlı faylar ile açılma çatlakları ortaya çıkmaktadır. Bu modelde aynı fay düzleminin farklı yerlerinde değişik hareketler gözlenebilmektedir. Yine bölgede eş yaşta birbirine paralel; fakat farklı yönde hareket eden yapılar da bulunabilmektedir. Blok hareketlerinin toplamında bölge Batı-Güneybatıya doğru ilerlemektedir. Bloklar arasında meydana gelen açılmalarda yer yer graben geometrisine ulaşanlar bulunmaktadır.
Önerilen bu modele göre; Batı Anadolu’da günümüzde gözlenen Doğu-Batı gidişli grabenlerin, Kuzey-Güney yönlü genişlemenin ürünü olmadığı sonucuna ulaşılabilir. Günümüzde, yörede en fazla açılma devrik “V” şeklindeki bloğun doğu sınırlarındadır. Sınırın kuzeyinde Kula Volkanitleri, güneyde Pamukkale yöresinde yoğun termal çıkışlar görülmektedir. 1995 Dinar Depremi’nde 10 km uzunluğundaki kırılma ile Sarıgöl’deki asismik deformasyon hareketleri açılma çatlakları niteliğindedir.
Anahtar Kelimeler
Teşekkür
Kaynakça
- Akçığ, Z.,1988. Batı Anadolu'nun yapısal sorunlarının gravite verileri ile irdelenmesi. Türkiye Jeoloji Bülteni, 31 (2), 63-70.
- Aktug, B., Nocquet, J.M., Cingöz, A. Parsons, B., Erkan, Y., England, P., Lenk, O., Gürdal, M.A., Kılıçoğlu, A., Akdeniz, H., Tekgül A., 2009. Deformation of western Turkey from a combination of permanent and campaign GPS data: Limits to block-like behavior. Journal of Geophysical Research, 114 (B10404), 1-22.
- Altunel, E., Hancock, P.L., 1993. Active fissuring and faulting in Quaternary travertines at Pamukkale, western Turkey. Zeitschrift Geomorphologie Supplementary, 94, 285- 302.
- Altunel, E., D’Andria, F. 2019. Pamukkale Travertines: A Natural and Cultural Monument in the World Heritage List, (Landscapes and Landforms of Turkey, Editörler: Kuzucuoğlu, C., Çiner A., Kazancı N.). Springer Nature Switzerland AG, Cham, Switzerland, 219-229.
- Aksu, A.E., Hall, J., Yaltırak, C., 2009. Miocene–Recent evolution of Anaximander Mountains and Finike Basin at the junction of Hellenic and Cyprus Arcs, eastern Mediterranean. Marine Geology, 258 (1-4), 24–47.
- Alçiçek M.C., Ten Veen J.H., Özkul M., 2006. Neotectonic development of the Çameli Basin, southwestern Anatolia, Turkey, (Tectonic Development of the Eastern Mediterranean Region, Editörler: Robertson A.H.F., Mountrakis D.). The Geological Society Publishing House, London, Special Publication 260, 591-611.
- Arpat, E., Bingöl, E. 1969. The rift system of the Western Turkey; thoughts on its development. Maden Tetkik ve Arama Dergisi, 73, 1-9.
- Arslan, S., Akın, U., Alaca, A., 2010. Gravite Verileri ile Türkiye'nin Kabuk Yapısının İncelenmesi. Maden Tetkik ve Arama Dergisi, 140, 57-73.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Genel Jeoloji
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Fuat Şaroğlu
Bu kişi benim
0000-0003-0582-5258
Türkiye
Bahadır Güler
*
0000-0001-6523-9678
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
10 Şubat 2020
Gönderilme Tarihi
17 Temmuz 2019
Kabul Tarihi
1 Ekim 2019
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2020 Cilt: 63 Sayı: 2
Cited By
Bitlis ignimbiritinin petrografik ve jeokimyasal özellikleri
Gümüşhane Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi
https://doi.org/10.17714/gumusfenbil.920804Tektonik olarak karmaşık bir bölgede yer alan Barz (Nikfer) Polyesi: Oluşumu, gelişimi ve jeomorfolojik özellikleri
Türk Coğrafya Dergisi
https://doi.org/10.17211/tcd.910578Aydoğdu, Kızılca, Ovacık ve Kırkoluk Polyelerinin (Tavas, Denizli) Morfometrik Özellikleri ve Jeomorfolojik Evrimi
Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi
https://doi.org/10.46453/jader.974102Bozdağ’da (Denizli) dolinlerin morfometrik özellikleri
Türk Coğrafya Dergisi
https://doi.org/10.17211/tcd.1013232Gediz (Alaşehir) Grabeni’nde Gelişen A-Sismik Yüzey Deformasyonların Kökeni
Türkiye Jeoloji Bülteni / Geological Bulletin of Turkey
https://doi.org/10.25288/tjb.1342834Çeltikçi Polye Sistemi Havzasında (Burdur) polyelerin jeomorfolojik özellikleri ve karstik evrimi
Türk Coğrafya Dergisi
https://doi.org/10.17211/tcd.1364160A new example of polyphase basin formation in western Anatolia: Plio-Quaternary Tavşanlı Graben, Kütahya
International Geology Review
https://doi.org/10.1080/00206814.2024.2403016Tektonizma ve İklim Denetimli Süreçlerin Volkanik Yapıların Morfolojisine Etkisi: Aras Dağları Volkanik Dağ Kuşağı’nda Kraterlerin Jeomorfik Özellikleri (Doğu Anadolu)
Doğu Coğrafya Dergisi
https://doi.org/10.17295/ataunidcd.1532516Determination of Anatolian Plate’s tectonic block boundaries with clustering analysis using GNSS sites velocities
Geomatics, Natural Hazards and Risk
https://doi.org/10.1080/19475705.2024.2446588Bozdağlar Kütlesi’nin Asimetrik Yapısı ve Tektonizma İlişkisinin CBS İle İncelenmesi
Geomatik
https://doi.org/10.29128/geomatik.1541384Alternatif Turizme Yeni Bir Destinasyon: Örenler Kanyonu (Sandıklı - Afyonkarahisar)
Jeomorfolojik Araştırmalar Dergisi
https://doi.org/10.46453/jader.1639817