Araştırma Makalesi

Budyko Eğrisinin Uzun Vadeli Havza Planlama Çalışmalarında Su Bütçesi Hesabı için Kullanılması

Cilt: 36 Sayı: 4 1 Temmuz 2025
PDF İndir
EN TR

Budyko Eğrisinin Uzun Vadeli Havza Planlama Çalışmalarında Su Bütçesi Hesabı için Kullanılması

Öz

Budyko eğrisi Hidrolojide su bütçesi hesabında kullanılan bir yöntemdir. Eğri, buharlaşma oranı ile kuruluk indeksi arasındaki doğrusal olmayan bir ilişkiden oluşur ve evapotranspirasyonun su ve enerji kaynaklı sınırlarını tanımlar. Kuruluk indeksinin uzun dönemde buharlaşma oranında bir değişimi tetiklemesi havzanın Budyko eğrisine uyumunda değişim beklenir. Bu çalışmada, aylık yağış-akış ilişkisi kullanılmak suretiyle Budyko eğrisine dayanan bir su bütçesi yaklaşımı önerilmiştir. Gerçek evapotranspirasyon, uzun dönemde havza su depolamasında bir değişim olmayacağı kabulü altında akım ve yağış arasındaki fark olarak alınmış, potansiyel evapotranspirasyon ise Thornthwaite yöntemi ile hesaplanmıştır. Uygulama için Küçük Menderes nehir havzası seçilmiş; havzanın memba ve mansabında bulunan iki meteoroloji ve iki akım gözlem istasyonunun aylık toplam yağış, aylık ortalama sıcaklık ve aylık ortalama debi verileri kullanılmıştır. Türkiye’den bir akarsu havzasının Budyko çerçevesine uyumu ilk kez bu çalışma kapsamında incelenmiş; sonuçlar, Küçük Menderes havzasının genel olarak Budyko eğrisine uyduğunu göstermiştir. Küçük Menderes nehir havzası örneğinden hareketle Budyko eğrisinin su kaynaklarının planlanması ve yönetiminde su bütçesi hesabı için kullanılabilir pratik bir yöntem olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Budyko, M. I. Climate and Life, (p. 508). New York: Academic Press, 1974.
  2. Milly, P. C. D., Climate, soil water storage, and the average annual water balance. Water Resour. Res., 30(7), 2143–2156, 1994.
  3. Yang, D., Sun, F., Liu, Z., Cong, Z., Lei, Z., Interpreting the complementary relationship in non‐humid environments based on the Budyko and Penman hypotheses. Geophys. Res. Lett., 33, L18402, 2006.
  4. Bouchet, R., Evapotranspiration reelle et potentielle, signification climatique. IAHS Publication, 62, 134–142, 1963.
  5. Gerrits, A.M.J., Savenije, H.H.G., Veling, E.J.M., Pfister, L., Analytical derivation of the Budyko curve based on rainfall characteristics and a simple evaporation model, Water Res. Res., 45, W04403, 2009.
  6. Zhao, J., Wang, D., Yang, H., Sivapalan, M., Unifying catchment water balance models for different time scales through the maximum entropy production principle, Water Res. Res., 52, 7503–7512, 2016.
  7. McMahon, T. A., Laaha, G., Parajka, J., Peel, M. C., Savenije, H. H. G., Sivapalan, M., Szolgay, J., et al., Prediction of annual runoff in ungauged basins. In G. Bloschl, M. Sivapalan, T. Wagener, A. Viglione & H. H. G. Savenije (Eds.), Runoff predictions in ungauged basins: Synthesis across processes, places and scales (p. 465). Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2013.
  8. Nistor, M.M., Man, T.C., Water availability variation under climate change in Turkey during 21st century, Carpathian Journal of Earth and Environmental Sciences, 14(1), 2019.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Su Kaynakları Mühendisliği

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

25 Şubat 2025

Yayımlanma Tarihi

1 Temmuz 2025

Gönderilme Tarihi

18 Eylül 2024

Kabul Tarihi

24 Şubat 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 36 Sayı: 4

Kaynak Göster

APA
Çavuş, Y. (2025). Budyko Eğrisinin Uzun Vadeli Havza Planlama Çalışmalarında Su Bütçesi Hesabı için Kullanılması. Turkish Journal of Civil Engineering, 36(4), 67-88. https://doi.org/10.18400/tjce.1552201
AMA
1.Çavuş Y. Budyko Eğrisinin Uzun Vadeli Havza Planlama Çalışmalarında Su Bütçesi Hesabı için Kullanılması. tjce. 2025;36(4):67-88. doi:10.18400/tjce.1552201
Chicago
Çavuş, Yonca. 2025. “Budyko Eğrisinin Uzun Vadeli Havza Planlama Çalışmalarında Su Bütçesi Hesabı için Kullanılması”. Turkish Journal of Civil Engineering 36 (4): 67-88. https://doi.org/10.18400/tjce.1552201.
EndNote
Çavuş Y (01 Temmuz 2025) Budyko Eğrisinin Uzun Vadeli Havza Planlama Çalışmalarında Su Bütçesi Hesabı için Kullanılması. Turkish Journal of Civil Engineering 36 4 67–88.
IEEE
[1]Y. Çavuş, “Budyko Eğrisinin Uzun Vadeli Havza Planlama Çalışmalarında Su Bütçesi Hesabı için Kullanılması”, tjce, c. 36, sy 4, ss. 67–88, Tem. 2025, doi: 10.18400/tjce.1552201.
ISNAD
Çavuş, Yonca. “Budyko Eğrisinin Uzun Vadeli Havza Planlama Çalışmalarında Su Bütçesi Hesabı için Kullanılması”. Turkish Journal of Civil Engineering 36/4 (01 Temmuz 2025): 67-88. https://doi.org/10.18400/tjce.1552201.
JAMA
1.Çavuş Y. Budyko Eğrisinin Uzun Vadeli Havza Planlama Çalışmalarında Su Bütçesi Hesabı için Kullanılması. tjce. 2025;36:67–88.
MLA
Çavuş, Yonca. “Budyko Eğrisinin Uzun Vadeli Havza Planlama Çalışmalarında Su Bütçesi Hesabı için Kullanılması”. Turkish Journal of Civil Engineering, c. 36, sy 4, Temmuz 2025, ss. 67-88, doi:10.18400/tjce.1552201.
Vancouver
1.Yonca Çavuş. Budyko Eğrisinin Uzun Vadeli Havza Planlama Çalışmalarında Su Bütçesi Hesabı için Kullanılması. tjce. 01 Temmuz 2025;36(4):67-88. doi:10.18400/tjce.1552201