Rethinking the Turkish Diaspora: A Sociological Perspective

Öz

In recent years, the concept of diaspora has become increasingly visible in academic, bureaucratic, and political debates in the Turkish context; however, there is still no clear consensus regarding its scope and boundaries. Different conceptualizations used to describe Turkish communities abroad such as Turkish-origin, Türkiye-origin, European Turks and gurbetci reflect not only terminological diversity but also competing understandings of belonging, identity, and political positioning. Drawing on the analytical ambiguity generated by this conceptual plurality, this article examines the notion of the Turkish diaspora from a sociological perspective. Rather than approaching diaspora merely as an instrument of foreign policy or transnational lobbying, the study conceptualizes it as a social formation shaped by collective belonging, boundary maintenance, identity negotiations, and shared orientations. In this regard, the article engages with major theoretical debates within diaspora studies and evaluates the sociological characteristics of the Turkish diaspora through the historical experience of labor migration to Western Europe. The article argues that, despite being heavily embedded in political and normative discourses in the Turkish context, the concept of diaspora still provides an important analytical framework for understanding Turkish communities in Europe. By clarifying the conceptual boundaries of the Turkish diaspora, the study seeks to contribute to ongoing debates in the diaspora literature.

Anahtar Kelimeler

• Turkish Diaspora
• Diaspora Studies
• Collective Identity
• Boundary Making

Türk Diasporasını Yeniden Düşünmek: Sosyolojik Bir Perspektif

Öz

Diaspora kavramı Türkiye bağlamında son yıllarda akademik, bürokratik ve siyasal düzeyde giderek daha görünür hâle gelmiş olsa da, kavramın kapsamı ve sınırları konusunda belirgin bir uzlaşma bulunmamaktadır. Yurtdışındaki Türk topluluklarını tanımlamak için kullanılan Türk kökenli, Türkiye kökenli, Avrupalı Türkler veya gurbetçi gibi farklı kavramsallaştırmalar, yalnızca terminolojik bir çeşitliliğe değil, aynı zamanda aidiyet, kimlik ve siyasal konumlanmaya ilişkin farklı yaklaşımlara işaret etmektedir. Bu çalışma, söz konusu kavramsal çoğulluğun ortaya çıkardığı analitik belirsizlikten hareketle, Türk diasporası kavramını sosyolojik bir perspektiften tartışmayı amaçlamaktadır. Çalışmada diaspora, dış politika ya da ulusötesi lobi faaliyetlerinin ötesinde; aidiyet, sınır koruma, kimlik müzakeresi ve kolektif yönelimler üzerinden şekillenen bir toplumsal form olarak ele alınmaktadır. Bu doğrultuda çalışma, diaspora literatüründeki temel teorik tartışmaları incelemekte; özellikle Batı Avrupa’ya yönelik işçi göçü deneyimi üzerinden Türk diasporasının sosyolojik karakteristiklerini değerlendirmektedir. Makalenin temel argümanı, diaspora kavramının Türkiye bağlamında çoğu zaman siyasal ve normatif anlamlarla yüklü biçimde kullanıldığı, ancak buna rağmen Avrupa’daki Türkleri anlamak açısından hâlen önemli bir analitik çerçeve sunduğudur. Bu çerçevede çalışma, Türk diasporası kavramının sınırlarını daha görünür hâle getirerek literatürdeki kavramsal tartışmalara katkı sunmayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Türk Diasporası
• Diaspora Çalışmaları
• Kolektif Kimlik
• Sınır İnşası

Kaynakça

1. Abadan-Unat, N. (2011). Turks in Europe: From guest worker to transnational citizen. Berghahn Books.
2. Abadan-Unat, N., & Kemiksiz, N. (1986). Türk Dış Göçü 1960–1984: Yorumlu Bibliyografya. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları.
3. Ağca-Varoğlu, F. G. (2020). Almanya’da Yüksek Nitelikli Göçmenlerin Gündelik Hayat Deneyimleri ve Baş Etme Süreçleri. Journal of Economy Culture and Society, 62, 23–46. https://doi.org/10.26650/JECS.2019-0124.
4. Anthias, F. (1998). Evaluating “diaspora”: Beyond ethnicity. Sociology, 32(3), 557–580. https://doi.org/10.1177/ 0038038598032003009.
5. Arkılıç, A., & Senay, B. (2025). Routledge Handbook of Turkey’s Diasporas. Routledge.
6. Baser, B. (2015). Diasporas and homeland conflicts: A comparative perspective. Ashgate Publishing.
7. Baser, B., & Halperin, A. (2019). Diasporas from the Middle East: Displacement, transnational identities and homeland politics. British Journal of Middle Eastern Studies, 46(2), 215–221. https://doi.org/10.1080/13530194.2019. 1569308.
8. Baser, B., & Ozturk, A. E. (2020). Positive and negative diaspora governance in context: From public diplomacy to transnational authoritarianism. Middle East Critique, 29(3), 319–334. https://doi.org/10.1080/19436149. 2020.1770449.

9. Böcü, G., & Baser, B. (2024). Transnational mobilization of future generations by non-democratic home states: Turkey’s diaspora youth between empowerment and co-optation. Ethnopolitics, 23(1), 34–58. https: //doi.org/10.1080/17449057.2022.2101758.
10. Bourdieu, P. (1991). Language and symbolic power (J. B. Thompson, Ed.; G. Raymond & M. Adamson, Trans.). Harvard University Press.
11. Brubaker, R. (2005). The “diaspora” diaspora. Ethnic and Racial Studies, 28(1), 1–19. https://doi.org/10.1080/ 0141987042000289997.
12. Butler, K. D. (2001). Defining diaspora, refining a discourse. Diaspora: A Journal of Transnational Studies, 10(2), 189–219. https://doi.org/10.1353/dsp.2011.0014.
13. Clifford, J. (1994). Diasporas. Cultural Anthropology, 9(3), 302–338. https://doi.org/10.1525/can.1994.9.3.02a00040.
14. Cohen, A. P. (1985). The symbolic construction of community. Routledge.
15. Cohen, R. (1997). Global diasporas: An introduction. University of Washington Press.
16. Crawley, H., & Skleparis, D. (2018). Refugees, migrants, neither, both: Categorical fetishism and the politics of bounding in Europe’s “migration crisis”. Journal of Ethnic and Migration Studies, 44(1), 48–64. https: //doi.org/10.1080/1369183X.2017.1348224.
17. Delanty, G. (2018). Community (3rd ed.). Routledge.
18. Directorate of Communications. (2025). Cumhurbaşkanı Erdoğan, 16. Büyükelçiler Konferansı’nda konuştu [16 December 2025. Retrieved 12 February 2026]. https://www.iletisim.gov.tr/turkce/haberler/detay/ cumhurbaskani-erdogan-16-buyukelciler-konferansinda-konustu.
19. Gamlen, A. (2014). Diaspora institutions and diaspora governance. International Migration Review, 48(S1), S180–S217. https://doi.org/10.1111/imre.12136.
20. Habermas, J. (1984). The theory of communicative action: Vol. 1. Reason and the rationalization of society (T. McCarthy, Trans.). Beacon Press.
21. Hadj Abdou, L., & Zardo, F. (2026). Göç kategorileri ve etiketleme siyaseti. In G. Sciortino, M. Cvajner, & P. J. Kivisto (Eds.), Göç Sosyolojisi Araştırmaları El Kitabı (pp. 43–58). GAV Perspektif Yayınları.
22. Hall, S. (1996). Introduction: Who needs “identity”? In S. Hall & P. du Gay (Eds.), Questions of cultural identity (pp. 1–17). Sage.
23. Hamlin, R. (2021). Crossing: How we label and react to people on the move. Stanford University Press.
24. Iyi, M. M. (2021). Türkiye-Almanya İşgücü Anlaşmasının 60. Yılı Kesitler: Üçüncü Kuşakla Konuşmalar. GAV Perspektif Yayınları.
25. Iyi, M. M. (2025a). Türkiye-Avusturya İşgücü Anlaşması’nın 60. Yılında Üçüncü Kuşakla Konuşmalar. Nobel.
26. Iyi, M. M. (Ed.). (2025b). İsveç Türk Diaspora Atlası. YTB Yayınları.
27. Iyi, M. M. (in press). Türkiye-Fransa İşgücü Anlaşması’nın 60. Yılında Üçüncü Kuşakla Konuşmalar. Çizgi Yayınevi.
28. Iyi, M. M., & Cebe, B. (2024). Türkiye-Hollanda İşgücü Anlaşmasının 60. Yılında Üçüncü Kuşakla Konuşmalar. Spicaworks.
29. Kaya, A. (2001). “Sicher in Kreuzberg” Constructing Diasporas: Turkish Hip-Hop Youth in Berlin. Transcript Verlag.
30. Kaya, A., & Kentel, F. (2005). Euro-Turks: A bridge or a breach between Turkey and the European Union? Centre for European Policy Studies.
31. Köse, M. (2021). Boundaries of the Turkish Diaspora. Turkish Journal of Diaspora Studies, 1(1), 64–79. https://doi.org/10.52241/TJDS.2021.0005.
32. Mencutek, Z. S., & Baser, B. (2018). Mobilizing diasporas: Insights from Turkey’s attempts to reach Turkish citizens abroad. Journal of Balkan and Near Eastern Studies, 20(1), 86–105. https://doi.org/10.1080/19448953.2017.1375269.
33. Ragazzi, F. (2009). Governing diasporas. International Political Sociology, 3(4), 378–397. https://doi.org/10.1111/j.1749-5687.2009.00082.x.
34. Safran, W. (1991). Diasporas in modern societies: Myths of homeland and return. Diaspora: A Journal of Transnational Studies, 1(1), 83–99. https://doi.org/10.1353/dsp.1991.0004.
35. Safran, W. (2004). Deconstructing and comparing diasporas. In W. Kokot, K. Tölölyan, & C. Alfonso (Eds.), Diaspora, identity and religion: New directions in theory and research (pp. 9–30). Routledge.
36. Sağlam, E. (2020). Diaspora politikalarına yönelik çağdaş kuramsal yaklaşımlar ve Türk diaspora politikası. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 16(27), 744–774. https://doi.org/10.26466/opus.747426.
37. Sauer, M. (2020). 20 Jahre Mehrthemenbefragung Integration und Partizipation türkeistämmiger Zugewanderter in NordrheinWestfalen 1999 bis 2019. Stiftung Zentrum für Türkeistudien und Integrationsforschung (ZfTI).
38. Sheffer, G. (2003). Diaspora politics: At home abroad. Cambridge University Press.
39. Tönnies, F. (2001). Community and civil society (J. Harris, Ed.; J. Harris & M. Hollis, Trans.). Cambridge University Press.
40. Ulusoy, E. (2016). Diasporayı yeniden düşünmek: Diaspora teorisi ve tarihsel bağlamda Türkiye’nin diaspora politikası.Pegem Akademi Yayıncılık.
41. Vertovec, S. (1997). Three meanings of “diaspora,” exemplified among South Asian religions. Diaspora: A Journal of Transnational Studies, 6(3), 277–299. https://doi.org/10.3138/diaspora.6.3.277.
42. Wimmer, A. (2008a). Elementary strategies of ethnic boundary making. Ethnic and Racial Studies, 31(6), 1025–1055. https://doi.org/10.1080/01419870801905612.
43. Wimmer, A. (2008b). The making and unmaking of ethnic boundaries: A multilevel process theory. American Journal of Sociology, 113(4), 970–1022. https://doi.org/10.1086/522803.
44. Wimmer, A. (2009). Herder’s heritage and the boundary-making approach: Studying ethnicity in immigrant societies. Sociological Theory, 27(3), 244–270. https://doi.org/10.1111/j.1467-9558.2009.01347.x.
45. Wimmer, A. (2013). Ethnic boundary making: Institutions, power, networks. Oxford University Press.
46. Wimmer, A., & Glick Schiller, N. (2002). Methodological nationalism and beyond: Nation-state building, migration and the social sciences. Global Networks, 2(4), 301–334. https://doi.org/10.1111/1471-0374.00043.
47. Yaldız, F. (2013). Diaspora kavramı: Tarihçe, gelişme ve tartışmalar. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, (18), 289–318.
48. Yaldız, F. (2014). Uluslararası göç ve diaspora ile ilişkili kavramlar. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 3(2), 382–403.
49. Yaldız, F. (2019). A critical approach to the term Turkish diaspora: Is there ‘the’ Turkish diaspora? bilig, (91), 53–80.
50. Yeni Şafak. (2012). Davutoğlu’ndan El Turco Açılımı [7 July 2012. Retrieved 12 February 2026]. https://www. yenisafak.com/gundem/davutoglundan-el-turco-acilimi-393222.