SÜPERMARKETLERDE RAF YERLEŞİMİ VE DÜZENİNİN SATIŞ PERFORMANSINA ETKİSİ: VERİ ÖRÜNTÜ UYGULAMASI

Öz

Bu çalışma, süpermarketlerde raf yerleşimi ve düzeninin satış performansı üzerindeki etkilerini, klasik istatistiksel testlerden ziyade büyük veri üzerinden örüntü analizi ile incelemektedir. İstanbul’da faaliyet gösteren 192 mağazada, kuruyemiş kategorisine ilişkin 30 milyon işlem ve 6 milyon satış fişi analiz edilmiştir. Bulgular, göz hizasında konumlanan ve meyve-sebze reyonuna yakın yerleştirilen ürünlerin ortalama %25, çapraz satış stratejilerinin ise %22 daha yüksek satış performansı sağladığını ortaya koymaktadır. Sepet analizi sonuçları, kuruyemişlerin muz, havuç, mandalina gibi taze ürünlerle sık eşleştiğini göstermiştir. Araştırma, veri odaklı raf planlamasının, kategori yönetimi ve müşteri davranışı üzerinde stratejik etkiler yarattığını ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Raf Yerleşimi
• Satış Performansı
• Büyük Veri
• Sepet Analizi
• Kategori Yönetimi

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurum veya fon tarafından desteklenmemiştir.

Proje Numarası

yok

Etik Beyan

Bu çalışmada etik kurul izni gerektiren bir durum bulunmamaktadır. Araştırma sürecinde bilimsel etik kurallara uyulmuştur.

Teşekkür

Çalışmanın hazırlanma sürecinde katkı sağlayan Prof.Dr. Ömer Torlak hocama , tüm araştırmacılara ve hakemlere teşekkür ederim.

THE EFFECT OF SHELF LAYOUT SALES PERFORMANCE IN SUPERMARKETS: AN APPLICATION OF DATA PATTERN

Öz

This study investigates the impact of shelf placement and display arrangement on sales performance in supermarkets through a pattern-based big data analysis rather than classical statistical testing. The research analyzes over 30 million transactions and 6 million receipts across 192 stores in Istanbul, focusing on the snack-nut category. Findings reveal that products placed at eye level and near the fruit-vegetable sections perform on average 25% better in sales, while cross-selling strategies increase sales by 22%. Basket analysis further shows that nuts are frequently purchased alongside bananas, carrots, and mandarins. The study highlights that data-driven shelf optimization offers strategic advantages in category management and consumer behavior.

Anahtar Kelimeler

• Shelf Placement
• Sales Performance
• Big Data
• Basket Analysis
• Category Management

Destekleyen Kurum

This study was not supported by any institution or funding body.

Proje Numarası

yok

Etik Beyan

This study does not require ethics committee approval. All scientific and ethical principles were followed during the research process.

Teşekkür

I would like to thank all researchers and reviewers who contributed to the preparation of this study.

Kaynakça

1. Agrawal, R., & Srikant, R. (1994). Fast algorithms for mining association rules. Proceedings of the 20th International Conference on Very Large Data Bases (VLDB), 487–499.
2. Ailawadi, K. L., & Neslin, S. A. (2021). Cross-category effects in retail environments: Evidence from consumer purchase paths. Journal of Retailing, 97(2), 250–265.
3. Aydın, K., Candan, B., Telli, G. ve Ustamehmetoğlu, E. (2013). Perakendecilikte ürün yönetimi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Yayınları.
4. Baker, J., Parasuraman, A., & Grewal, D. (2016). The influence of store environment on consumer emotions and purchase behavior. Journal of Retailing, 92(4), 505–522.
5. Basuroy, S., Mantrala, M. K., & Walters, R. G. (2001). The impact of category management on retailer prices and performance: Theory and evidence. Journal of Marketing, 65(4), 16–32.
6. Bauer, H. H., & Hammerschmidt, M. (2015). Shelf layout and consumer attention: Empirical findings from eye-tracking studies. Retail Science Review, 14(2), 88–104.
7. Bezawada, R., Balachander, S., Kannan, P. K., & Shankar, V. (2009). Cross-category effects of aisle and display placements: A spatial modeling approach and insights. Journal of Marketing, 73(3), 99–117.
8. Chandon, P., Hutchinson, J. W., Bradlow, E. T., & Young, S. H. (2009). Does in-store marketing work? Effects of the number and position of shelf facings on brand attention and evaluation. Journal of Marketing, 73(6), 1–17.

9. Chen, Y., & Zhao, L. (2020). AI-based shelf management and sales optimization in supermarkets. International Journal of Retail Analytics, 9(3), 145–161.
10. Çabuk, B. (2010). Perakende sektöründe tüketici açısından müşteri ilişkileri yönetimi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
11. Demirkan, H., & Delen, D. (2013). Leveraging the capabilities of service-oriented decision support systems: Putting analytics and big data in cloud. Decision Support Systems, 55(1), 412–421.
12. Drèze, X., Hoch, S. J., & Purk, M. E. (1994). Shelf management and space elasticity. Journal of Retailing, 70(4), 301–326.
13. eMarketer. (2023). Total retail sales worldwide, 2021–2026. eMarketer / Insider Intelligence.
14. Erkan Bil, M. Ö. (2022). Büyük verinin pazarlama karması üzerindeki etkileri. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 24, 969–980.
15. Farris, P. W., Bendle, N. T., Pfeifer, P. E., & Reibstein, D. J. (2010). Marketing metrics: The definitive guide to measuring marketing performance (2nd ed.). Upper Saddle River, NJ: Pearson Education.
16. Han, J., Pei, J., & Kamber, M. (2012). Data mining: Concepts and techniques (3rd ed.). Burlington, MA: Morgan Kaufmann.
17. Huang, Y., & Zhang, L. (2020). Shopping basket analysis and shelf placement. Retail Marketing Review, 12(2), 87–102.
18. Hui, S. K., Bradlow, E. T., & Fader, P. S. (2009). Testing behavioral hypotheses using an integrated model of grocery store shopping path and purchase behavior. Journal of Consumer Research, 36(3), 478–493.
19. Lim, W. M., Kumar, S., & Pandey, N. (2022). Machine learning applications in retail shelf management and customer flow prediction. Journal of Retailing and Consumer Services, 67, 102–118.
20. Nielsen. (2018). The role of shelf height and aisle width in shopper purchase behavior [Sektör raporu]. The Nielsen Company.
21. Orel, F. D. (2007). Başarılı bir kategori yönetiminde tüketici unutulmamalı. Çukurova Üniversitesi İİBF Bizim Market Dergisi, (1).
22. Öz, M. ve Mucuk, S. (2015). Tüketici satın alma davranışı kapsamında hedonik (hazcı) tüketimin plansız alışveriş üzerine etkilerinin incelenmesi. Pazarlama Teorisi ve Uygulamaları Dergisi, 1(1), 42–55.
23. Özcan, T. ve Esnaf, Ş. (2010). Perakende endüstrisinde raf alanı tahsis ve mağaza yerleşim optimizasyonuna bütünleşik bir model önerisi. İstanbul Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 1(1), 56.
24. Sigurdsson, V., Saevarsson, H., & Foxall, G. R. (2009). Brand placement and consumer choice: An in-store experiment. Journal of Applied Behavior Analysis, 42(3), 741–745.
25. Sigurdsson, V., Larsen, N. M., & Foxall, G. R. (2014). Brand placement and consumer choice: Product accessibility and visual availability in retail settings. Managerial and Decision Economics, 35(8), 552–560.
26. Soysal, S. (2004). Mağazacılık. İstanbul: Remzi Kitabevi.
27. Taşkın, E. (2005). Yönetim, pazarlama, satış. İstanbul: Türkmen Kitabevi.
28. Tayfun, N. Ö. (2015). Market alışverişlerinde plansız satın alma davranışında demografik farklılığı belirlemeye yönelik bir araştırma. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (34), 88.
29. Thaler, R. H., & Sunstein, C. R. (2008). Nudge: Improving decisions about health, wealth, and happiness. New Haven: Yale University Press.
30. Valenzuela, A., & Raghubir, P. (2009). Position-based beliefs: The center-stage effect. Journal of Consumer Psychology, 19(2), 185–196.
31. Varela, P., Antúnez, L., Berget, I., Næs, T., & Ares, G. (2017). Influence of shelf positioning and the eye-level effect on consumer choice. Food Quality and Preference, 62, 199–206.
32. Varinli, İ. (2015). Perakendecilikte kategori yönetimi. Pazarlama Dünyası, (1), 15.
33. Vogel, C., Williams, A. J., & Sharps, M. (2021). The impact of repositioning food within supermarkets on sales: An interrupted time series analysis. BMC Public Health, 21(1), 1–11.
34. Yapraklı, Ş. ve Deniz, A. (2011). Kategori yönetim faaliyetleri yoğunluğunun kategori performansı üzerindeki etkisi: Erzurum’daki perakendeci işletmeler üzerinde bir saha araştırması. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 25(3–4), 98.