Biyolojik çeşitliliği korumak için yeni bir politika aracı: Diğer etkili alan bazlı koruma önlemleri

Öz

Korunan alan uygulamaları, biyoçeşitlilik kaybının önlenmesi için dünyada yaygın olarak tercih edilen alan temelli bir koruma önlemidir. Ancak korunan alanların yaklaşık bir asırdır birincil koruma stratejisi olmasına rağmen, biyolojik çeşitliliğin azalmakta olduğu ve istenilen koruma hedeflerine ulaşılmasında bu araçların yeterli olamayacağı gerçeği ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle, bu alanlar için ek farklı koruma araçlarının geliştirilmesi çabaları başlatılmıştır. Bu gelişmeler kapsamında Birleşmiş Milletler Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesine taraf olan ülkeler, biyolojik çeşitliliğin korunması ve sürdürülebilir kullanımı için belirlenen küresel amaç ve hedeflere ulaşma aracı olarak geleneksel korunan uygulamalarının yanına “Diğer Etkili Alan Bazlı Koruma Önlemlerini (OECMs: Other Effective Area-Based Conservation Measures-2010) de eklemişlerdir. Bu çalışmada biyolojik çeşitlilik kaybı ile mücadelede yeni bir in-situ koruma yaklaşımı olarak ortaya çıkan OECMs kavramının; tanımı, tarihçesi, koruma değerleri, güncel uygulamalar, biyolojik çeşitliliği korumadaki rolü ve sağlayacağı katkılar ortaya konulmaya çalışılmıştır. Doğayı insanlarla birlikte koruma anlayışı içeren OECMs’ler, daha geniş katılımla daha geniş alanlarda biyoçeşitliliğin korunması fırsatını yaratmaktadır. Ayrıca OECMs alanlarının sadece kendi aralarında değil, korunan alanlar arasında da bağlantılar sağlayarak küresel koruma sistemlerinin genel etkinliğini artıracağı değerlendirilmektedir. OECMs’lerin, korumanın temel taşı olan “Korunan Alanlar” için rakip bir araç olmadığı aksine mevcut koruma sistemine önemli katkı sağlayacağı ve tamamlayıcı bir rol oluşturacağı ortaya çıkmaktadır. Türkiye açısından ise OECMs tanımı ve kriterlerini karşılayabilecek birçok karasal ve deniz alanının var olabileceği değerlendirilmektedir. Ancak, bu yeni koruma aracının hem küresel hem de yerel düzeyde yaygınlaşmasını sağlayacak politikalara, rehberliklere, finansal desteklere ve araştırmalara ihtiyaç vardır.

Anahtar Kelimeler

• Alan bazlı koruma
• Biyoçeşitlilik
• Koruma politikaları
• Korunan alanlar
• OECMs

A new policy tool for conserving biodiversity: Other effective area-based conservation measures

Öz

Protected areas are an area-based conservation measure that is widely preferred in the world to prevent biodiversity loss. However, although protected areas have been the primary conservation strategy for nearly a century, it is becoming clear that biodiversity is decreasing and that these tools will not be sufficient to achieve the desired conservation goals. Therefore, efforts have been initiated to develop additional different conservation tools for these areas. Within the scope of these developments, countries that are party to the United Nations Convention on Biological Diversity have added OECMs (Other Effective Area-Based Conservation Measures-2010) to traditional protected areas applications as a tool to achieve the global goals and targets determined for the conservation and sustainable use of biodiversity. In this study, the definition, history, conservation values, current practices, role in biodiversity conservation and contributions of the OECMs concept, which has emerged as a new in-situ conservation approach in combating biodiversity loss, have been tried to be presented. OECMs, which include the concept of protecting nature together with people, create the opportunity to protect biodiversity in wider areas with wider participation. In addition, it is evaluated that OECMs areas will increase the overall effectiveness of global protection systems by providing connections not only among themselves but also between protected areas. It is revealed that OECMs are not a rival tool for “Protected Areas”, which are the cornerstone of protection, but on the contrary, they will make a significant contribution to the current protection system and create a complementary role. In terms of Turkey, it is evaluated that there may be many terrestrial and marine areas that can meet the OECM definition and criteria. However, there is a need for policies, guidance, financial support and research that will ensure the dissemination of this new protection tool at both global and local levels.

Anahtar Kelimeler

• Area based conservation
• Biodiversity
• Protection policies
• Protected areas
• OECMs

Kaynakça

1. Adams, V.M., Chauvenet, A.L.M., Stoudmann, N., Gurney, G. G., Brockington, D., Kuempel, C.D., 2023. Multiple-use protected areas are critical to equitable and effective conservation. One Earth, 6(9):1173-1189. doi: 10.1016/j.oneear.2023.08.011.
2. Alkan, H., Korkmaz, M., 2009. Korunan alanların yönetiminde yaşanan sosyo ekonomik odaklı sorunlara ilişkin bir değerlendirme. II. Ormancılıkta Sosyo-Ekonomik Sorunlar Kongresi, Şubat 19-21, Isparta, 13-22.
3. Alves-Pinto, H., Geldmann, J., Jonas, H., Maioli, V., Balmford, A., Latawiec A.E., Crouzeilles, R., Strassburg, B., 2021. Opportunities and challenges of other effective area-based conservation measures (OECMs) for biodiversity conservation. Perspectives in Ecology and Conservation, 19(2):115-20. doi: 10.1016/j.pecon.2021.01.004.
4. Ash, N., Jenkins, M., 2007. Biodiversity and Poverty Reduction; The Importance of Biodiversity for Ecosystem Services. UNEP-WCMC, Cambridge.
5. Aydın, Y., Akyol, A., 2024. Biyoçeşitliliğin yerinde korunmasına yönelik yeni bir küresel araç: OECMs. Çevre ve Sürdürülebilirlik: Yerelden Küresele (Ed., Mısır, M.), BİDGE Yayınları, Ankara s. 57-109.
6. Butchart, Stuart H.M., Walpole, M., Collen, B., Strien, A.V., Scharlemann, Jörn P.W., Almond, Rosamunde E.A., Baillie, Jonathan E.M., Bomhard, B., Brown, C., Bruno, J., Carpenter, Kent E., Geneviève M.C., Chanson, J., Chenery, A.M., Csirke, J., Davidson, N.C., Dentener, F., Foster, M., Galli, A., Galloway, J.N., Genovesi, P., Gregory, R.D., Hockings, M., Kapos, V., Lamarque, J.F., Leverington, F., Loh, J., McGeoch, M.A., McRae, L., Minasyan, A., Morcillo, M.H., Oldfield, Thomasina E.E., Pauly, D., Quader, S., Revenga, C., Sauer, J.R., Skolnik, B., Spear, D., Stanwell-Smith, D., Stuart, S.N., Symes, Andy., Tierney, M., Tyrrell, T.D., Vié, J.C., Watson, R., 2010. Global biodiversity: Indicators of recent declines. Science, 328(5982):1164-68. doi: 10.1126/science.1187512.
7. CBD, 2010. COP decision X/2 the strategic plan for biodiversity 2011-2020 and the aichi biodiversity targets. The Convention on Biological Diversity, Montreal, Canada, https://www.cbd.int/ doc/decisions/cop-10/cop-10-dec-02-en.pdf, Erişim: 16. 02. 2025.
8. CBD, 2018. COP decision 14/8 (CBD) protected areas and other effective area-based conservation measures. The Convention on Biological Diversity, Montreal, Canada, https://www.cbd.int/ doc/decisions/cop-14/cop-14-dec-08-en.pdf, Erişim: 16. 02. 2025.

9. CBD, 2022. COP decision 15/4 Kunming-Montreal global biodiversity framework. The Convention on Biological Diversity, Montreal, Canada, https://www.cbd.int/doc/ decisions/cop-15/cop-15-dec-04-en.pdf, Erişim: 16. 02. 2025.
10. Cook, C.N., 2024. Progress developing the concept of other effective area-based conservation measures. Conservation Biology, 38: e14106. doi: 10.1111/cobi.14106.
11. Dalton, D.T, Berger, V., Adams, V., Botha, J., Halloy, S.R.P., Kirchmeir, H., Sovinc, A., Steinbauer, K., Svara, V., Jungmeier, M., 2023. A conceptual framework for biodiversity monitoring programs in conservation areas. Sustainability, 15(8): 6779. doi: 10.3390/su15086779.
12. Donald, P.F., Buchanan, G.M., Balmford, A., Bingham, H., Couturier, A.R., de la Rosa, G.E., Gacheru, P., Herzog, S.K., Jathar, G.N. Kingston, D. Marnewick, G. Maurer, L. Reaney, Shmygaleva, T., Sklyarenko, S., Stevens, C.M.D., Butchart. S.H.M., 2019. The prevalence, characteristics and effectiveness of Aichi Target 11′s "Other Effective Area-Based Conservation Measures" (OECMs) in key biodiversity areas. Conservation Letters, 12: e12659. doi: 10.1111/conl.12659.
13. Dudley, N., Jonas, H., Nelson, F., Parrish, J., Pyhälä, A., Stolton, S., Watson, J.E.M., 2018. The essential role of other effective area-based conservation measures in achieving big bold conservation targets. Global Ecology And Conservation, 15. doi: 10.1016/j.gecco. 2018.e00424.
14. Dudley, N., Kettunen, M., Gorricho, J., Krueger, L., MacKinnon, K., Oglethorpe, J., Paxton, M., Robinson, J., Sekhran. N., 2022. Area-based conservation and the sustainable development goals: A review. Biodiversity, 23(3-4): 146-51. doi: 10.1080/14888386.2022.2150313.
15. Dudley, N., Stolton, S., 2016. Protected area diversity and potential for improvement. In: Protected Areas: Are They Safeguarding Biodiversity? (Ed: Joppa, L.N., Bailie, Jonathan E.M., Robinson J.,). John Wiley & Sons, UK, pp:34-48.
16. Dudley, N., Stolton, S., 2020. Leaving Space for Nature: The Critical Role of Area-Based Conservation. Routledge, London and New York, USA.
17. Dudley, N., 2008. Guidelines for applying protected area management categories. IUCN, Gland, Switzerland.
18. Garcia, S.M., Rice, J., Himes-Cornell, A., Friedman, K.J., Charles, A., Diz, D., Appiott, J., Kaiser, M.J., 2022. OECMs in marine capture fisheries: Key implementation issues of governance, management, and biodiversity. Frontiers in Marine Science, 9:920051. doi: 10.3389/fmars.2022.920051.
19. Gurney, G.G., Adams, V.M., Alvarez-Romero, J.G., Claudet. J., 2023. Area-Based conservation: Taking stock and looking ahead. One Earth, 6(2): 98-104. doi: 10.1016/j.oneear. 2023.01.012.
20. Hakverdi, A.E., 2020. Türkiye’de sürdürülebilir orman yönetimi kriter ve göstergelerinin değerlendirilmesi. Turkish Journal of Forestry, 21(3): 332-343. https://doi.org/10.18182/tjf.691776
21. He, S., Min. Q., 2022. The origin, practice and evolvement of conservation-compatible idea. Shengtai Xuebao, 42(15): 6041-53. doi: 10.5846/STXB202104020854.
22. Hoesen, J., Bagshaw, D., Elliott, J., Haas, C.A., Kelly, J., Lazaruk, H., MacKinnon, D., Lemieux. C.J., 2023. Assessing the effectiveness of potential protected areas and OECMs in conserving biodiversity against subsurface resource extraction impacts. Biological Conservation, 283: 110134. doi: 10.1016/j.biocon.2023.110134.
23. IUCN-WCPA Task Force on OECMs, 2019. Recognising and Reporting Other Effective Area‐Based Conservation Measures. Protected Area Technical Report Series. 3. IUCN, Gland, Switzerland. Jonas, H.D., Ahmadia, G.N., Bingham, H.C., Briggs, J., Butchart, S.H.M., Cariño, J., Chassot, O., Chaudhary, S., Darling, E., Degemmis, A., Dudley, N., Fa, J.E., Fitzsimons, J., Garnett, S., Geldmann, J., Golden Kroner, R., Gurney, G.G., Harrington, A.R., Himes‐cornell, A., Hockings, M., Jonas, H.C., Jupiter, S., Kingston, N., Lee, E., Lieberman, S., Mangubhai, S., Marnewick, D., Matallana‐tobón, C.L., Maxwell, S.L., Nelson, F., Parrish, J. Ranaivoson, R., Rao, M., Santamaría, M., Venter, O., Visconti, P., Waithaka, J., Painemilla, K.W., Watson, J.E.M., Von Weizsäcker. C., 2021. Equitable and effective area‐based conservation: Towards the conserved areas paradigm. Parks, 27(1): 71-84. doi: 10.2305/IUCN.CH.2021.PARKS-27-1HJ.en.
24. Jonas, H. D., Barbuto, V., Jonas, H.C., Kothari, A., Nelson. F., 2014. New steps of change: Looking beyond protected areas to consider other effective area-based conservation measures. Parks, 20(2): 111-27. doi: 10.2305/IUCN.CH.2014.PARKS-20-2.HDJ.en.
25. Jonas, H.D., Lee, E., Jonas, H.C., Matallana-Tobon, C.K., Wright, S., Nelson, F., Enns. E., 2017. Will "Other Effective Area-Based Conservation Measures" increase recognition and support for ICCAs?. Parks, 23(2): 63-78. doi: 10.2305/iucn.ch.2017.parks-23-2hdj.en.
26. Jonas, H., Sandwith, T., 2019. Towards Recognising, Reporting and Supporting OECMs: Report of the Fourth Expert Meeting of the IUCN-WCPA Task Force on Other Effective Area-Based Conservation Measures. IUCN, Gland, Switzerland.
27. Jonas, H.D., MacKinnon, K., Dudley, N., Hockings, M., Jessen, S., Laffoley, D., MacKinnon, D., Matallana-Tobón, C.L., Sandwith, T., Waithaka, J., 2018. Editorial essay: Other Effective Area-Based Conservation Measures: From Aichi Target 11 to the Post-2020 Biodiversity Framework. Parks: The International Journal of Protected Areas and Conservation, 24(Special issue):9-16.
28. Jonas, H.D., Wood, P., Woodley, S., 2024. Guidance on Other Effective Area-Based Conservation Measures (OECMs). IUCN, Gland, Switzerland.
29. Kurdoğlu, O., 2007. Dünyada doğayı koruma hareketinin tarihsel gelişimi ve güncel boyutu. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 8(1): 59-76.
30. Laffoley, D., Dudley, N., Jonas, H., MacKinnon, D., MacKinnon, K., Hockings, M., Woodley. S., 2017. An introduction to "Other Effective Area-Based Conservation Measures’ under Aichi Target 11 of the convention on biological diversity: Origin, interpretation and emerging ocean issues. Aquatic Conservatıon-Marine And Freshwater Ecosystems, 27: 130-37. doi: 10.1002/aqc.2783.
31. Lausche, B., 2011. Guidelines for Protected Areas Legislation. IUCN, Gland, Switzerland.
32. Lemieux, C.J., Kraus, D.T., Beazley, K.F., 2022. Running to stand still: the application of substandard oecms in national and provincial policy in Canada. Biological Conservation, 275: 109780. doi: 10.1016/j.biocon.2022.109780.
33. Leveque, C., Mounolou, J.C., 2023. Biyoçeşitlilik, Biyolojik Devinimler ve Koruma. Palme Yayınevi, Ankara.
34. MacKinnon, D., Lemieux, C.J., Beazley, K., Woodley, S., Helie, R., Perron, J., Elliott, J., Haas, C., Langlois, J., Lazaruk, H., Beechey, T., Gray, P., 2015. Canada and aichi biodiversity target 11: Understanding "other effective area-based conservation measures" in the context of the broader target. Biodiversity and Conservation, 24(14): 3559-81. doi: 10.1007/s10531-015-1018-1.
35. Mackinnon, K., Mrema, E.M., Richardson, K., Cooper, D., Gidda, S.B., 2021. Editorial essay: Protected and conserved areas: Contributing to more ambitious conservation outcomes post‐2020. Parks, 27(1): 7-12. doi: 10.2305/IUCN.CH.2021.PARKS-27-1KM.en. Marnewick, D., Stevens, C.M.D., Jonas, H., Antrobus‐wuth, R., Wilson, N., Theron. N., 2021. Assessing the extent and contribution of oecms in south africa. Parks, 27(1): 57-70. doi: 10.2305/IUCN.CH.2021.PARKS-27-1DM.en.
36. Maxwell, S.L., Cazalis, V., Dudley, N., Hoffmann, M., Rodrigues, A.S.L., Stolton, S., Visconti, P., Woodley, S., Kingston, N., Lewis, E., Maron, M., Strassburg, B.B.N., Wenger, A., Jonas, H.D., Venter, O., Watson. J.E.M., 2020. Area-based conservation in the twenty-first century. Nature, 586(7828): 217-27. doi: 10.1038/s41586-020-2773-z.
37. Skogen, K., Helland, H., Kaltenborn, B., 2018. Concern about climate change, biodiversity loss, habitat degradation and landscape change: Embedded in different packages of environmental concern?. Journal for Nature Conservation, 44: 12-20.
38. Stolton, S., Dudley, N., 2010. Arguments For Protected Areas: Multiple Benefits For Conservation and Use. Earthscan, London and Washington, DC, UK.
39. The Secretariat for CBD., 2011. Convention on Biological Diversity Text and Annexes. CBD, Canada.
40. Tosunoğlu, Z., Kartal, E., Güner, E., 2022. Urla ve adalar civarı diğer etkili alan bazlı koruma tedbirleri (Oecm) değerlendirme raporu (S.S. Urla iskele su ürünleri kooperatifi av sahası ve e-mezat verileri kapsamında). https://www.surkoopekutuphane.org/yayinlar/URLA-OECM.pdf?utm_source, Erişim: 25.03.2025
41. UNEP-WCMC, IUCN. 2025. Explore protected areas and OECMs by, protected planet. https://www.protectedplanet.net/en, Erişim: 05.02.2025.
42. WWF, 2025. Worldwildlife. https://www.worldwildlife.org/stories/ oecms-a-new-paradigm-for-area-based-conservation, Erişim: 25.03.2025
43. Wood, A., Stedman-Edwards, P., Mang, J., 2000. The Root Causes of Biodiversity Loss. Routledge, UK and USA.
44. Yeşil, M., 2016. Doğa koruma yaklaşımlarındaki değişimlerin dünyada ve Türkiye’deki tarihsel süreci. Türk Tarım-Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi, 4(10): 867-76.
45. Yücel, M., Babuş, D., 2005. Doğa korumanın tarihçesi ve Türkiye’deki gelişmeler. Doğu Akdeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü DOA Dergisi, 11: 151-75.