Investigation on development opportunities and analysis of the forest products sector in the south Aegean development region

Yıl 2025, Cilt: 26 Sayı: 4, 558 - 573, 29.12.2025

Türkay Türkoğlu , Erdoğan Gavcar

Öz

This study was conducted to identify the main problem areas faced by forest products sector enterprises operating in the Southern Aegean Development Region (Aydın, Denizli, Muğla) and to provide scientific data for the formulation of policies and strategies to support sectoral development. The Forest Products Sector Problem Analysis Scale (FPSPAS), developed within the scope of the study, consists of 30 items in a 5-point Likert format. Within the scope of validity and reliability analyses, an Exploratory Factor Analysis (EFA) was performed, yielding a KMO value of 0.874 and a statistically significant Bartlett’s test (p<0.001). The analysis revealed a four-factor structure explaining 66.146% of the total variance, with factors named as Technological and Growth-Development Problems, Institutional Culture and Economic-Based Problems, Product, Competition and Knowledge-Oriented Problems, and External-Oriented Problems. In addition, statistical data and observations related to the region were utilized to present the current state and development potential of the sector. The findings indicate that the sector has multidimensional structural problems that directly affect the productivity, competitiveness, and sustainability of enterprises. The results are expected to contribute to the academic literature and serve as a guide for decision-makers in developing regional development strategies.

Anahtar Kelimeler

Regional development , Southern Aegean , Forest products sector , Problem scale development , Development Region , Sector analysis , Türkiye

Güney Ege Kalkınma Bölgesinde orman ürünleri sektörünün analizi ve geliştirilme olanaklarının araştırılması

Öz

Bu araştırma, Güney Ege Kalkınma Bölgesi (GEKB)’nde (Aydın, Denizli, Muğla) faaliyet gösteren orman ürünleri sektörü işletmelerinin karşılaştıkları temel sorun alanlarını belirlemek ve sektörel gelişime yönelik politika ile stratejilerin belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Çalışma kapsamında geliştirilen Orman Ürünleri Sektörü Problem Analizi Ölçeği (OÜSP-Ö), 30 maddeden oluşan 5’li Likert tipinde bir ölçektir. Geçerlilik ve güvenilirlik analizleri kapsamında gerçekleştirilen Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) sonucunda KMO değeri 0,874, Bartlett testi ise anlamlı bulunmuştur (p<0,001). Analizler neticesinde toplam varyansın %66,146’sını açıklayan dört faktörlü bir yapı elde edilmiş; bu faktörler Teknolojik ve Büyüme-Gelişme Problemleri, Kurum Kültürü ve Ekonomik Tabanlı Problemler, Ürün, Rekabet ve Bilgi Odaklı Problemler ile Dış Odaklı Problemler olarak adlandırılmıştır. Ayrıca, bölgeye ilişkin istatistiki veriler ve sektöre dair gözlemler doğrultusunda mevcut durum ve gelişme potansiyeli ortaya konmuştur. Bulgular, sektörün çok boyutlu yapısal sorunlara sahip olduğunu ve bu sorunların işletmelerin verimlilik, rekabet gücü ve sürdürülebilirliğini doğrudan etkilediğini göstermektedir. Elde edilen sonuçların hem akademik literatüre katkı sağlaması hem de karar vericilere bölgesel kalkınma stratejilerinin oluşturulmasında yol gösterici olması beklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Bölgesel kalkınma , Güney Ege Kalkınma Bölgesi (GEKB) , Orman ürünleri sektörü , Problem ölçeği geliştirme , Sektör analizi , Türkiye

Kaynakça

• Akdoğan, A., 2000. Aile işletmelerinin özellikleri ve aile işletmelerinde kurumsallaşma ihtiyacı. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (16): 31-47.
• Akyüz, K.C., 2000 Doğu Karadeniz Bölgesinde yer alan küçük ve orta ölçekli orman ürünleri sanayi işletmelerin yapısal analizi. Doktora Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
• Akyüz, K.C., 2001. Artvin ilindeki küçük ve orta ölçekli orman ürünleri sanayi işletmelerinin yapısı, sorunları ve çözüm önerileri. Kafkas Üniversitesi Artvin Orman Fakültesi Dergisi, (1): 83-90.
• Akyüz, K., Akyüz, İ., Serin, H., Cındık, H., 2004. Batı Akdeniz Bölgesinde yeralan orman ürünleri sanayi firmalarının ihracat problemleri. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 5(1): 97-110.
• Arslan, K., 2005. Bölgesel kalkınma farklılıklarının giderilmesinde etkin bir araç: bölgesel planlama ve bölgesel kalkınma ajansları. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (7): 275-294.
• Arslan, Ö., 2021. Türkiye’deki bölgesel kalkınma ajanslarına alternatif bir model: çoklu tip il kalkınma ajansları. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 20(78): 819-843.
• Başol, K., Durman, M., Çelik, M.Y., 2005. Kalkınma sürecinin lokomotifi; doğal kaynaklar. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14: 61-71.
• Bilici, N., 2007. Erzurum alt bölgesindeki kobi’lerin mevcut durumları, sorunları ve çözüm önerileri. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(2): 383-398.
• Büte, M., 2010. Aile işletmelerinin kurumsallaşma sürecinde yaşadığı sorunlar. Akademik Bakış Dergisi, 22: 1-24.
• Cındık, H., Akyüz, K.C., 1998. Trabzon ilindeki küçük ve orta ölçekli orman ürünleri sanayi işletmelerinin yapısı, sorunları ve çözüm önerileri. Journal of Agriculture and Forestry, (22): 7-11.
• Demirci, S., 2004. Türkiye mobilya endüstrisinin yapısı sorunları ve çözüm önerileri. Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Demirci, M.E., 2021. Oduna dayalı orman ürünlerine yönelik talep analizi; yılanlı orman işletme müdürlüğü örneği. Yüksek Lisans Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Fen Bilimler Enstitüsü, Muğla.
• Dulupçu, M.A., Sungur, O., Keskin, H., 2010. Bölgesel kalkınmada yeni yaklaşımlar ve Türkiye'de kalkınma planlarına yansımaları: kalkınma planlarının teorisinin yeniler bakış açısı. 6. Ulusal Coğrafya Sempozyumu, 03-05 Kasım 2010, Ankara, s. 239-248.
• Gavcar, E., 2001. A research about the production activity of forest products industry in Turkey. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 15 (Sayı 1-2): 169-178.
• GEKA, 2009. TR32 Düzey 2 Bölgesi (Aydın, Denizli, Muğla) 2010-2013 Bölge Planı.
• GEKA, 2014. TR32 Düzey 2 Bölgesi 2014-2023 Bölge Planı, 2014. https://geka.gov.tr/tr/sayfa/planlar, Erişim: 16/10/2022.
• Karayılmazlar, S., Çabuk, Y., Aşkın A., 2008. Bartın ili orman endüstri işletmelerinin üretim ve teknolojik özellikleri, sorunları ve çözüm önerileri. Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, A(1):1302-7085: 143-154.
• Karapınar, A., 2015. Orman ürünleri endüstrisinde kalite yönetiminin incelenmesi (Tekirdağ, Kırklareli, Edirne Örneği). Yüksek Lisans Tezi, Düzce Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Düzce.
• KB, 2015. Mobilya Çalışma Grubu Raporu, Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018). T.C. Kalkınma Bakanlığı, Ankara.
• Korkut, D.S., Saraç, M., 2016. Orman ürünleri endüstrisinde kalite faaliyetlerinin incelenmesi; Düzce ili örneği. Düzce Üniversitesi Orman Fakültesi Ormancılık Dergisi, 12(1): 40-51.
• OAİB, 2014. Mobilya Sektör Raporu. Orta Anadolu İhracatçı Birliği, Ankara.
• OGM, 2022. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü e-kütüphane resmi istatistikleri, http://www.ogm.gov.tr/tr/e-kutuphane/resmi-istatistikler, Erişim: 22.11.2022.
• Özhan, M., Keser, Y., 2021. Bölgesel kalkınma ve yönetişim. Bitlis Eren Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Akademik İzdüşüm Dergisi, 6(2): 19-36.
• Serin, H., 1997. İçel ili küçük ve orta ölçekli orman ürünleri sanayi işletmelerinin sosyo-ekonomik yönden incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Trabzon.
• Sevinç, H., 2011. Bölgesel kalkınma sorunsalı: Türkiye’de uygulanan bölgesel kalkınma politikaları. Girişimcilik ve Kalkınma Dergisi, 6(2): 35-54
• Sütçü, A., 1998. Isparta yöresinde orman ürünleri endüstrisinin durumu ve gelişim olanakları üzerine incelemeler. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.
• Şaşmaz, M.Ü., Yayla, Y.E., 2018. Ekonomik kalkınmanın belirleyicilerinin değerlendirilmesi: ekonomik faktörler, International Journal of Public Finance, 3(2): 249-268.
• TBB, 2012. Aydın-Denizli-Muğla altın üçgen işbirliği planı, Türkiye Belediyeler Birliği, Tarihi Kentler Birliği ve Çevre ve Kültür Değerlerini Koruma ve Tanıtma Vakfı Taslak Raporu. Muğla.
• Tekin, A., 2011. Küreselleşen dünyada bölgesel kalkınma dinamikleri, kamu politikaları ve bölgesel kalkınma ajansları. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 29.
• TOBB, 2015. Türkiye Orman Ürünleri Meclisi Sektör Raporu, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği Yayınları, Ankara.
• Togay, A., 2002. Ahşap yapılar, Türkiye’de ahşap yapı endüstrisinin durumu, sorunları ve çözüm önerileri. Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Top, Y., Adanur, H., Öz, M., Yaşar, M., 2014. Gümüşhane ili orman ürünleri sanayi işletmelerinin yapısal özelliklerinin incelenmesi. Kastamonu University Journal of Forestry Faculty, 14(1): 24-36.
• TUİK, 2020. İstatistik veri portalı, https://www.tuik.gov.tr/ Erişim: 15/12/2022.
• Türkoğlu, T., 2011. Türkiye’deki orman endüstrisi işletmelerine sürdürülebilir orman yönetimi çerçevesinde odun hammaddesi tedariki ve orman ürünlerinin sertifikasyonu. Doktora Tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Isparta. Türkoğlu, T., 2023. Güney ege kalkınma bölgesinde orman ürünleri sektörünün analizi ve geliştirilme olanaklarının araştırılması. Doktora Tezi, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Muğla.
• Uzunkaya, S. Ş., 2020. Türkiye ekonomisi’nde 1923-1977 yılları arasındaki sanayi ve kalkınma planlarının değerlendirilmesi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (19):14-30.