Üreme Özerkliği Ölçeği: Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması

Öz

Amaç: Çalışmanın amacı, Üreme Özerkliği Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlilik ve güvenilirliğini belirlemektir. Yöntem: Araştırma 05 Kasım 2022-01 Şubat 2023 tarihleri arasında bir Aile Sağlığı Merkezine başvuran 320 kadın ile metodolojik tipte gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veri toplama aracı olarak kişisel bilgi formu ve Üreme Özerkliği Ölçeği’nin Türkçe formu kullanılmıştır. Uzman görüşlerinin uyumluluğu Kapsam geçerlik indeksi (KGİ-Lawshe tekniği) ile değerlendirilmiştir. Ölçek ve alt boyutlarının test-tekrar test değerlendirmesi Pearson korelasyon analizi ile, ölçek ve alt boyutlarının iç tutarlılığı Cronbach alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Ölçeğin yapı geçerliği açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi ile test edilmiştir. Söz konusu faktör analizleri örneklemin randomize olarak bölündüğü iki örneklemde ayrı ayrı yürütülmüştür. Bulgular: Örneklem büyüklüğünün yeterliliğini belirlemede Kaiser-Maier Oklin (KMO) değeri hesaplanmış ve 0.704 olarak bulunmuştur. Bartlett Küresellik Testi'nin anlamlılık değerinin (χ91 196.033. p < .001) 0.05'in altında olması, bu veri analizinin yararlı olabileceğini göstermektedir. Yapılan Varimax ekse döndürmesi sonucunda varyansın %77.84’ünü açıklayan ve özdeğeri 1’in üzerinde olan üç faktörlü bir yapının elde edildiği görülmektedir. Bütün maddelerin orijinal ölçekteki faktörlerde yer aldığı ve 0.589 ile 0.917 arasında değişen faktör yüklerine sahip bir yapının ortaya çıktığı görülmektedir. Ölçeğin geneli için modelin veriye uygum gösterdiği görülmüştür. Ölçeğin Cronbach Alfa iç tutarlık katsayıları, toplam puan, karar verme, zorlamadan kaçınma ve iletişim alt boyutları için sırasıyla 0.903, 0.891, 0.928, 0.918 olarak hesaplanmıştır. Sonuç: Üreme Özerkliği Ölçeği’nin Türk toplumu için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Üreme sağlığı
• kişisel özerklik
• ölçek
• güvenilirlik
• geçerlilik

Reproductive Autonomy Scale: Turkish Validity and Reliability Study

Öz

Objective: This study aims to determine the validity and reliability of the Turkish version of the Reproductive Autonomy Scale. Methods: A methodological study was conducted with 320 women who sought treatment in a Family Health Center between November 5, 2022, and February 1, 2023. Data were collected through the Personal Information Form and the Turkish version of the Reproductive Autonomy Scale. The content validity index (CVI-Lawshe technique) was used to analyze the agreement in expert opinions. While Pearson correlation analysis was used for the test-retest analysis of the scale and its sub-scales, Cronbach's alpha coefficient was utilized to analyze the internal consistency of the scale and its sub-scales. Exploratory factor analysis and confirmatory factor analysis were utilized to test the scale's construct validity. These factor analyses were conducted separately in two samples divided randomly. Results: The adequacy of the sample size was calculated using the Kaiser-Maier Oklin (KMO) value, which was found to be 0.704. The significance value of Bartlett's Test of Sphericity (χ91 196.033. p < .001) was below 0.05, indicating that a factor analysis may be useful with the data. A three-factor structure explaining %77.84 of the variance and having an eigenvalue above one was obtained due to the varimax axis rotation. All the items were included in the factors in the original scale, and a structure with factor loadings ranging between 0.589 and 0.917 emerged. The model was found to fit the data for the overall scale. Cronbach's alpha internal consistency coefficients of the scale were calculated as 0.903, 0.891, 0.928, and 0.918 for the total score, decision-making, freedom from coercion, and communication sub-scales, respectively. Conclusion: The Reproductive Autonomy Scale was found to be a valid and reliable measurement tool for the Turkish population.

Anahtar Kelimeler

• Reproductive health
• personal autonomy
• scale
• reliability
• validity

Kaynakça

1. 1. Koyun A, Taşkın L, Terzioğlu F. Yaşam dönemlerine göre kadın sağlığı ve ruhsal işlevler: Hemşirelik yaklaşımlarının değerlendirilmesi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar. 2011;3(1):67-99.
2. 2. Eroğlu K, Koç G. Dünden bugüne sağlık mevzuatında kadın sağlığı kapsamında ana çocuk sağlığı hemşirelik hizmetleri. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 2012;15:136-151.
3. 3. Singh S, Maddow-Zimet I. Facility-based treatment for medical complications resulting from unsafe pregnancy termination in the developing world, 2012: a review of evidence from 26 countries. BJOG An Int J Obstet Gynaecol. Ağustos 2016;123(9):1489–98. https://doi.org/10.1111/1471-0528.13552
4. 4. Darroch JE, Singh S. Trends in contraceptive need and use in developing countries in 2003, 2008, and 2012: an analysis of national surveys. Lancet. 2013; 381(9879):1756–62. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(13)60597-8
5. 5. United Nations, Department of Economic and Social Affairs, Population Division (2019). Contraceptive Use by Method 2019: Data Booklet (ST/ESA/SER.A/435). https://www.un.org/development/desa/pd/sites/www.un.org.development.desa.pd//2019_contraceptiveusebymethod_databooklet.pdf Date of access: 01.09.2023
6. 6. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA) 2013. http://www.hips.hacettepe.edu.tr/tnsa2013/rapor/ TNSA_2013_ana_rapor.pdf Date of access: 30.08.2023.
7. 7. Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması (TNSA) 2018. http://www.hips.hacettepe.edu.tr/tnsa2018/rapor/ TNSA-2018_ana_Rapor.pdf Date of access: 30.08.2023.
8. 8. Adiputri L, Leslie MG. Using the behaviour change wheel to examine facilitators and barriers to assertive contraception-use conversations for Indonesian women. Culture, Health & Sexuality; 2023: 1-16. https://doi.org/10.1080/13691058.2023.2238014

9. 9. D'Souza P, Bailey JV, Stephenson J, et al. Factors influencing contraception choice and use globally: a synthesis of systematic reviews. The European Journal of Contraception & Reproductive Health Care. 2022; 27(5), 364-372. https://doi.org/10.1080/13625187.2022.2096215
10. 10. Nkonde H, Mukanga B, Daka V. Male partner influence on Women's choices and utilisation of family planning services in Mufulira district, Zambia. Heliyon, 2023; 9(3). e14405. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e14405
11. 11. Muluneh MD, Francis L, Agho K, Stulz V. The association of intimate partner violence and contraceptive use: a multi-country analysis of demographic and health surveys. International Journal For Equity ın Health. 2023; 22(1), 75. https://doi.org/10.1186/s12939-023-01884-9
12. 12. Dodoon ND, Atiglo DY, Biney AA, Alhassan N, Peterson MB, Dodoo FN. Does financial autonomy imply reproductive and sexual autonomy? Evidence from urban poor women in Accra, Ghana. African Studies. 2019; 78(4), 477-495. https://doi.org/10.1080/00020184.2019.1584485
13. 13. Upadhyay UD, Dworkin SL, Weitz TA, Foster DG. Development and validation of a reproductive autonomy scale. Studies in Family Planning. 2014; 45(1), 19-41. https://doi.org/10.1111/j.1728-4465.2014.00374.x
14. 14. Osamor P, Christine G. "Factors associated with women's health care decision-making autonomy: empirical evidence from Nigeria." Journal of Biosocial Science. 2018; 50(1)70-85. https://doi.org/10.1017/S0021932017000037
15. 15. Esia-Donkoh K, Darteh EK, Blemano H, Asare H. Who cares? Pre and post abortion experiences among young females in Cape Coast metropolis, Ghana. African Journal of Reproductive Health. 2015; 19(2), 43-51
16. 16. Grace KT, Jocelyn CA. "Reproductive coercion: a systematic review." Trauma, Violence, & Abuse. 2018; 19(4),371-390. https://doi.org/10.1177/1524838016663935
17. 17. Loll D, Fleming PJ, Manu A, Morhe E, Stephenson R, Kral EJ, et al. Reproductive autonomy and modern contraceptive use at last sex among young women in Ghana. International Perspectives on Sexual and Reproductive Health. 2019;45, 1-12. https://www.jstor.org/stable/10.1363/45e7419
18. 18. Ketema H, Erulkar A. Married adolescents and family planning in rural ethiopia: understanding barriers and opportunities. African Journal of Reproductive Health. 2018; 22(4), 26-34. https://doi.org/ 10.29063/ajrh2018/v22i4.3
19. 19. Dansereau E, Schaefer A, Hernández B, Nelson J, Palmisano E, Rios-Zertuche D, et al. Perceptions of and barriers to family planning services in the poorest regions of Chiapas, Mexico: a qualitative study of men, women, and adolescents. Reproductive Health .2017;14, 1-10. https://doi.org/ 10.1186/s12978-017-0392-4
20. 20. Olakunde BO, Sam-Agudu NA, Patel TY, Hunt AT, Buffington AM, Phebus TD, et al. Uptake of permanent contraception among women in sub-Saharan Africa: a literature review of barriers and facilitators. Contraception. 2019; 99(4), 205-211. https://doi.org/10.1016/j.contraception.2018.12.007
21. 21. World Health Organization. Strengthening health systems to respond to women subjected to intimate partner violence or sexual violence: [Internet]. WHO. 2017. http://www.who.int/reproductivehealth/publica tions/violence/vaw-health-systems-manual/en/. Date of access: 30.08.2023.
22. 22. Güneş A, Ezikoğlu Ç. Legal and Political Challenges of Gender Equality and Crimes Against Women in Turkey: The Question of Istanbul Convention. Women & Criminal Justice. 2022; 14(1), 14-27. https://doi.org/10.1080/08974454.2022.2040695
23. 23. Tekin N, Değirmenci SD. Ataerkil Kültürde Kadın, Erkek ve Toplum İlişkisi. Akdeniz İnsani Bilimler Dergisi. 2022; 12, 187-198. https://doi.org/10.13114/MJH.2022.581
24. 24. Büyüköztürk Ş. Faktör analizi: Temel kavramlar ve ölçek geliştirmede kullanımı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi. 2002; 32: 470-483.
25. 25. Fernandes ETBS, Dias ACDS, Ferreira SL, Marques M, Pereira GCJP, Oliveira C. Cultural and reliable adaptation of the Reproductive Autonomy Scale for women in Brazil. Acta Paulista de Enfermagem. 2019; 32(3), 298-304. https://doi.org/10.1590/1982-0194201900041
26. 26. Alpar R. Uygulamalı istatistik ve geçerlik-güvenirlik. Ankara: Detay Yayıncılık, 2012, 497-509, 488-90, 453-455.
27. 27. Tabachnick BG, Fidell LS. Using multivariate statistics. Boston, MA: Allyn &Bacon. Pearson Education. 2007; 10. 022267.
28. 28. Davis LL. Instrument review: Getting the most from your panel of experts. Applied Nursing Research. 1992; 5, 194-197. https://doi.org/10.1016/S0897-1897(05)80008-4.
29. 29. Orçan, F. Açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi: İlk hangisi kullanılmalı. Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi. 2018; 9(4), 413-421. https://doi.org/10.21031/epod.394323.
30. 30. Byrne BM. Structural equation modeling with AMOS: basic concepts, applications, and programming (multivariate applications series, 3rd Edition). New York: Taylor & Francis Group.2016; 396(1),7384.
31. 31. Hu L, Bentler PM.Cutoff criteria for fit indexes in covariance structure analysis: Conventional criteria versus new alternatives. Structural Equation Modeling: A Multidisciplinary Journal. 1999; 6(1), 1–55. https://doi.org/10.1080/10705519909540118.
32. 32. Ercan İ, Kan İ. Ölçeklerde Güvenirlik ve Geçerlik. Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi. 2004;30 (3)211-16.
33. 33. Alpar R. Spor Sağlık ve Eğitim Bilimlerinden Örneklerle Uygulamalı İstatistik ve Geçerlik Güvenirlik. 5. Baskı. Ankara: Detay; 2018;313-331.
34. 34. Şencan H. Sosyal ve Davranışsal Ölçümlerde Güvenirlik ve Geçerlik. 1. Baskı. Ankara, Seçkin Yayıncılık, 2005;105-500.
35. 35. Aksayan S, Gözüm S. Kültürlerarası ölçek uyarlaması için rehber I: Ölçek uyarlama aşamaları ve dil uyarlaması. Hemşirelik Araştırma Dergisi. 2002;4(1):9–14.
36. 36. Tezbaşaran AA. Likert Tipi Ölçek Hazırlama Kılavuzu. Likert Tipi Ölçek Hazırlama Kılavuzu Üçüncü Sürüm e-kitap, 2008:1-65.
37. 37. Çokluk Ö, Şekercioğlu G, Büyüköztürk Ş. Sosyal Bilimler İçin Çok Değişkenli İstatistik: SPSS ve Lisrel Uygulamaları. 2. Baskı. Ankara, Pegem Akademi Yayıncılık, 2012; 136-94.
38. 38. Akgül A. Statistical analysis SPSS practices techniques in medical research (3rd ed.). Ankara, Turkey: EmekOfset; 2005; 384 s.
39. 39. Karasar N. Bilimsel Araştırma Yöntemi. Ankara: Nobel Yayıncılık; 2008; 67-79.
40. 40. Riches E, Barrett G, Hall JA. Evaluation of the psychometric properties of the Reproductive Autonomy Scale for use in the UK. BMJ Sexual & Reproductive Health. 2023;49(3),151-157. http://dx.doi.org/10.1136/bmjsrh-2022-201685.