Blood Donation Awareness Scale Development: A Methodological Research

Öz

Objective: This study aimed to develop a valid and reliable scale to measure individuals’ blood donation awareness levels. 

Method: The research was conducted between August and November 2024 among adults aged 18 years and older in Türkiye. A quantitative design was adopted, and data were collected online using convenience sampling. The data collection form included socio-demographic questions and the draft Blood Donation Awareness Scale. Psychometric evaluations were performed through item–total correlations, Cronbach’s Alpha, Exploratory Factor Analysis (EFA), and Confirmatory Factor Analysis (CFA). 

Results: Data obtained from 496 participants revealed that the scale consists of 18 items and a single-factor structure. The Cronbach’s Alpha coefficient was 0.951, indicating high reliability. EFA showed that the scale explained 55.4% of the total variance, while CFA demonstrated acceptable model fit indices. 

Conclusion: The Blood Donation Awareness Scale is a valid and reliable measurement tool for assessing individuals’ awareness of blood donation. It can be effectively used to evaluate awareness campaigns and support the development of public health strategies.

Anahtar Kelimeler

• Awareness
• Blood Donation
• Scale Development

Kan Bağışı Farkındalık Ölçek Geliştirmesi: Metodolojik Bir Araştırma

Öz

Amaç: Bu araştırmanın amacı, bireylerin kan bağışı farkındalık düzeylerini ölçmek için geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmektir. 

Yöntem: Çalışma Ağustos–Kasım 2024 tarihleri arasında, Türkiye’de yaşayan 18 yaş ve üzeri yetişkin bireyler üzerinde yürütülmüştür. Nicel araştırma yöntemi kullanılmış ve veriler kolayda örnekleme ile çevrim içi anket aracılığıyla toplanmıştır. Veri toplama formu sosyo-demografik bilgiler ve Kan Bağışı Farkındalık Ölçeği taslağından oluşmuştur. Ölçek geliştirme sürecinde madde-toplam korelasyonları, Cronbach’s Alpha, AFA ve DFA analizleri yapılmıştır. 

Bulgular: Toplam 496 katılımcıdan elde edilen veriler sonucunda ölçeğin 18 maddelik tek boyutlu bir yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Cronbach’s Alpha katsayısı 0,951 olup ölçeğin yüksek güvenilirlik düzeyine sahip olduğu görülmüştür. AFA ile varyansın %55,4’ü açıklanmış, DFA uyum indeksleri kabul edilebilir düzeyde bulunmuştur. 

Sonuç: Geliştirilen Kan Bağışı Farkındalık Ölçeği, bireylerin kan bağışı farkındalığını değerlendirmede geçerli ve güvenilir bir araçtır. Ölçek, farkındalık kampanyalarının etkinliğini ölçme ve toplum sağlığına yönelik stratejiler geliştirme süreçlerinde kullanılabilir.

Anahtar Kelimeler

• Farkındalık
• Kan Bağışı
• Ölçek Geliştirme

Kaynakça

1. 1. Alsarafandi M, Al-Karim Sammour A, Elijla Y, Aldabbour B, Muhaisen D, Shiha HA, et al. Knowledge, attitude, and practice among medical students in gaza strip towards voluntary blood donation: a cross-sectional study. BMC Health Serv Res. 2023 Dec 1;23(1):1–8.
2. 2. Tebabal B, Anagaw TF, Adamu A, Atnafu D. Factors Influencing Blood Donation Practice Among Health Care Providers of Public Hospitals in Bahir Dar City, North West Ethiopia: A Case Control Study. J Blood Med. 2023 Sep;14:487–98.
3. 3. Basahel AM, Bahbouh NM, Abi Sen AA, Yamin M. Smart Application for Blood Donation Management in Health Domain. In: 2023 10th International Conference on Computing for Sustainable Global Development (INDIACom). 2023. p. 589–94.
4. 4. Waggiallah HA. Blood Donation Knowledge, Perceptions, and Practices during COVID‐19 Pandemic: Questionnaire‐Based Study in Saudi Arabia. Pasciu V, editor. Biomed Res Int. 2023 Jan 12;2023(1):1–8.
5. 5. WHO. World Health Organization. 2018. World Blood Donor Day. Available from: https://www.who.int/campaigns/world-blood-donor-day/2018
6. 6. Kandukuri SV. E-Blood Banking System Using Cloud Computing. Int J Res Appl Sci Eng Technol. 2023;11(11):2525–34.
7. 7. Mahadevan S, Poornima S, Tripathi K, Pushpalatha M. A survey on machine learning algorithms for the blood donation supply chain. J Phys Conf Ser. 2019;1362(1):1–11.
8. 8. Silva SW, Pelozo MF, Freire JO, Romão MJ, Lambert GC, Cruz Y V, et al. Estudo Da Prevalêncıa Dos Antígenos Dos Sıstemas Sanguíneos Abo, Rh Em Jovens Resıdentes Em Alfenas-Mg. Rev Farmácia Gen Pharm J. 2020;2(1):30–40.

9. 9. Korkut B. Evaluation of Blood Donation Awareness Level: A Cross-Sectional Study. Cureus. 2023;19(15):1–16.
10. 10. Shalaby MM. Students’ Awareness Regarding Blood Donation Measures at Menoufia University. Helwan Int J Nurs Res Pract. 2024;3(7):320–35.
11. 11. Çelik C, Güven G. Kan Bağışı Tutum Ölçeğinin Geliştirilmesi: Geçerlilik ve Güvenilirlik Çalışması. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Derg. 2015;17(2):504–21.
12. 12. Gürbüz S, Şahin F. Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık; 2018: 479.
13. 13. Küçük O. Bilimsel araştırma yöntemleri. Bursa: Ekin Yayınları; 2016. 295.
14. 14. Grove SK, Burns N, Gray J. The practice of nursing research: Appraisal, synthesis, and generation of evidence. Missouri: Elsevier Health Sciences; 2012: 437.
15. 15. Şencan H. Sosyal ve davranışsal ölçümlerde güvenilirlik ve geçerlilik. 1. Baskı. Ankara: Seçkin Yayınevi; 2005: 867.
16. 16. Coşkun R, Altunışık R, Bayraktaroğlu S, Yıldırım E. Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri SPSS uygulamalı. 7th ed. Sakarya: Sakarya Kitabevi.; 2017: 401.
17. 17. Kalaycı Ş. SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri. Ankara: Dinamik Akademi Yayınları; 2017. 426.
18. 18. Özdamar K. Ölçek ve Test Geliştirme Yapısal Eşitlik Modellemesi IBM SPSS, IBM SPSS AMOS ve MINITAB Uygulamalı. Eskişehir: Nisan Kitabevi; 2017: 286.
19. 19. Hooper D, Coughlan J, Mullen MR. Structural equation modelling: Guidelines for determining model fit. Electron J Bus Res Methods. 2008;6(1):53–60.
20. 20. Meydan CH, Şeşen H. Yapısal eşitlik modellemesi - AMOS uygulamaları. Ankara: Detay Yayıncılık; 2015: 144.
21. 21. Munro BH. Statistical methods for health care research. Vol. 1. Pennsylvania, US: Lippincott Williams & Wilkins,.; 2005: 171.
22. 22. Rose A, Peters N, Shea JA, Armstrong K. Development and testing of the health care system distrust scale. J Gen Intern Med. 2004;19(1):57–63.
23. 23. Şimşek OF. Yapisal esitlik modellemesine giris: Temel ilkeler ve LISREL uygulamalari. Ankara: Ekinoks; 2007: 224.
24. 24. Wang J, Wang X. Structural equation modeling: Applications using Mplus. New Jersey, US: John Wiley & Sons.; 2019: 536.
25. 25. Uzunsakal E, Yıldız D. Alan Araştırmalarında Güvenilirlik Testlerinin Karşılaştırılması Ve Tarımsal Veriler Üzerine Bir Uygulama. Uygulamalı Sos Bilim Derg. 2018 Jun 26;2(1):14–28.
26. 26. Yaşlıoğlu MM. Sosyal bilimlerde faktör analizi ve geçerlilik: Keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizlerinin kullanılması. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Derg. 2017 Nov 22;46:74–85.
27. 27. Büyüköztürk Ş, Kılıç Çakmak E, Akgün OE, Karadeniz S, Demirel F. Bilimsel araştırma yöntemleri. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.; 2013: 392.
28. 28. Çokluk Ö, Şekercioğlu G, Büyüköztürk Ş. Sosyal bilimler için çok değişkenli istatistik SPSS ve LİSREL uygulamaları. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.; 2012: 424.
29. 29. Tabachnick BG, Fidell LS. Using Multivariate Statistics. Sixth Ed. Boston: Pearson; 2013. 815.