Tersane İşletmelerindeki İş Kazalarının ve Önlemlerinin Değerlendirilmesi

Yıl 2025, Cilt: 7 Sayı: 2, 115 - 124, 29.12.2025

Murat Yorulmaz , Yunus Ahmet Akdeniz

https://doi.org/10.55979/tjse.1779485

Öz

Tersane sektörü makine, teçhizat ve malzemelerin yoğun bir şekilde kullanıldığı, çok tehlikeli işlerin gerçekleştiği yoğun bir iş temposuna sahip bir sektördür. Sektörel alanda iş kazaları ve meslek hastalıkları oranları, aşırı derece risk barındıran çalışma şartları ve güvenlik önlemlerinin uygulanması aşamasında yaşanan zorluklardan kaynaklı oldukça zorlu bir sektördür. Bunlarla birlikte tersane işletmelerinde iş sağlığı ve güvenliği kültürünün ve bilincinin artırılması için çalışanlara düzenli olarak eğitimler, çalışma alanına göre mühendislik önlemleri, çevreye verilen zararı en aza indirilebilmesi için çeşitli düzeltici ve önleyici faaliyet stratejileri oluşturulması ve uygulanması önemlidir. Bu noktadan hareketle bu çalışmanın amacı, çok tehlikeli işyerleri olarak kabul edilen tersane işletmelerinde meydana gelen iş kazlarının nedenlerinin ve alınacak önlemlerinin çok kriterli karar verme yöntemleri ile incelenmesidir. Bu amaca yönelik olarak da çalışmada AHP ve PROMETHEE yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Çalışmada öncelikle; seviye farkı bulunan alandan düşme, kayarak düşme kot farkından kaynaklı, cisimler arasında sıkışmadan kaynaklı, hareket eden mekanizmaların çarpması, malzeme taşırken yaralanma gibi iş kazalarına yol açan kriterler sonrasında da iş kazalarının önlenebilmesi için eğitim, çevre, mühendislik ve denetimler alternatifler olarak belirlenmiştir. Kriterlerin ve alternatiflerin karşılaştırılması yapılması için 1 ila 9 arasında karşılaştırma değerleri belirlenen anket hazırlanmıştır. Hazırlanan anket tersanelerde iş güvenliği uzmanı olarak çalışan 15 kişiye değerlendirmesi amacıyla sunulmuştur. Analiz sonucunda seviye farkı bulunan alandan düşmeden kaynaklı riskin en önemli risk olduğu sonucuna varılmıştır. PROMETHE uygulamasında ise ağırlık ve veriler girilerek en uygun alternatiflerin sırasıyla denetim, mühendislik, eğitim, çevre olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

AHP , İş güvenliği , İş kazaları , PROMETHEE , Tersaneler

Assessment of Industrial Accidents and Preventive Measures in Shipyard Operations

Öz

The ship building industry is a sector characterized by intense work pace, where machinery, equipment, and materials are used extensively and highly dangerous tasks are performed. The sector is particularly challenging due to high rates of workplace accidents and occupational diseases, extremely risky working conditions, and difficulties in implementing safety measures. In addition, it is important to increase the culture and awareness of occupational health and safety in shipyard operations by providing regular training to employees, implementing engineering measures according to the work area, and developing and implementing various corrective and preventive activity strategies to minimize damage to the environment. Based on this, the aim of this study is to examine the causes of workplace accidents in shipyard operations, which are considered highly hazardous workplaces, and the measures to be taken using multi-criteria decision-making methods. To this end, the AHP and PROMETHEE methods were used together in the study. The study first identified criteria that lead to workplace accidents, such as falling from areas with level differences, slipping and falling due to level differences, getting caught between objects, collisions with moving mechanisms, and injuries while carrying materials. It then determined alternatives for preventing workplace accidents, such as training, environment, engineering, and inspections. A survey was prepared with comparison values ranging from 1 to 9 to compare the criteria and alternatives. The survey was presented to 15 individuals working as occupational safety specialists in shipyards for evaluation. The analysis concluded that the risk of falling from a height difference is the most significant risk. In the PROMETHE application, by entering weights and data, the most suitable alternatives were determined to be, in order: inspections, engineering, education, and environment.

Anahtar Kelimeler

AHP , Occupational safety Occupational accidents , PROMETHEE , Shipyards

Kaynakça

• Akyuz, E., & Celik, M. (2014). A hybrid decision-making approach to measure effectiveness of safety management system implementations on-board ships. Safety Science, 68, 169-179.
• Amponsah, S. K., Darkwah, K. F., & Inusah, A. (2012). Logistic preference function for preference ranking organization method for enrichment evaluation (PROMETHEE) decision analysis. African Journal of Mathematics and Computer Science Research, 5(6), 112-119.
• Anaral, F. (2012). Çok Kriterli Karar Verme Yöntemi ile Yazılım Geliştirme Metodolojisi Seçimi. (Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
• Asoğlu, İ., & Eren, T. (2018). AHP, TOPSIS, PROMETHEE yöntemleri ile bir işletme için kargo şirketi seçimi. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi, 8(16), 102-122.
• Barlas, B. (2012). Shipyard fatalities in Turkey. Safety Science, 50(5), 1247-1252. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2011.12.037
• Behzadian, M., Kazemzadeh, R. B., Albadvi, A., & Aghdasi, M. (2010). PROMETHEE: A comprehensive literature review on methodologies and applications. European Journal of Operational Research, 200(1), 198-215.
• Bolat, S., & Esmer, S., (2014). Küresel Tedarik Zincirinde Limanların Değişen Rolü: “Liman Merkezli Lojistik” Kavramı. 3. Ulusal Lojistik ve Tedarik Zinciri Kongresi. Türkiye
• Brans, J. P., Vincke, P., & Mareschal, B. (1986). How to select and how to rank projects: The PROMETHEE method. European Journal of Operational Research, 24(2), 228-238.
• Brans, J. P., & Mareschal, B. (1982). Multiple Criteria Decision Analysis, Chapter 5. Promethee Methods,
• Caner, H. I., & Aydın, C. C. (2021), Shipyard site selection by raster calculation method and AHP in GIS environment, İskenderun, Turkey. Marine Policy, 127, 104439.
• Celik, M., & Cebi, S. (2009). Analytical HFACS for investigating human errors in shipping accidents. Accident Analysis & Prevention, 41(1), 66-75.
• Çolak F. (2019). Tersanelerde Meydana Gelen Atmosfer Patlamalarının Teorik Ve Uygulamalı Olarak İncelenmesi Ve Patlamadan Korunma Önlemlerinin Alınması. (Yüksek Lisans Tezi, Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
• Demircan, U. (2021). Demiryolu taşımacılığının liman hizmet pazarlamasına etkileri. Journal of Maritime Transport and Logistics, 2(2), 91-100. https://doi.org/10.52602/mtl.945718
• Esmer, S. (2019). Liman ve Terminal Yönetimi. https://ets.anadolu.edu.tr/storage/nfs/LOJ406U/ebook/LOJ406U-19V1S1-8-0-1-SV1- ebook.pdf.
• GİSBİR (2022-2023). Gemi inşa, bakım-onarım sektörü 2022-2023 yılları istatiksel verileri. Türkiye Gemi İnşa Sanayicileri Birliği, 1-59. https://gisbir.org/wp-content/uploads/sektor-raporu-2022-2023-1.pdf (Son erişim tarihi: 09 Ekim 2024)
• Ishizaka, A., & Nemery, P. (2011). Selecting the best statistical distribution with PROMETHEE and GAIA. Computers & Industrial Engineering, 61(4), 958-969.
• Jacinto, C., & Silva, C. (2010). A semi-quantitative assessment of occupational risks using bow-tie representation. Safety Science, 48(8), 973-979.
• Olgaç, T. (2021). Deniz kazaları ve deniz olaylarını inceleme çalışmalarında kullanılan analiz yöntemleri üzerine bir değerlendirme. Journal of Maritime Transport and Logistics, 2(2), 101-112. https://doi.org/10.52602/mtl.885205
• Murat, O. (2015). Risk evaluation of pin jig work unit in shipbuilding by using fuzzy AHP method. Brodogradnja: An International Journal of Naval Architecture and Ocean Engineering for Research and Development, 66(1), 39-53.
• Ömürbek, N., & Şimşek, A. (2014). Analitik hiyerarşi süreci ve analitik ağ süreci yöntemleri ile online alışveriş site seçimi. Journal of Management and Economics Research, 12(22), 306-327. https://doi.org/10.11611/JMER214
• Ömürbek, D. D. N., Karaatlı, Y. D. D. M., Eren, H., & Şanlı, B. (2014). Ahp temelli Promethee sıralama yöntemi ile hafif ticari araç seçimi. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 19(4), 47-64.
• Özbek, A., & Erol E. (2018). AHS ve SWARA yöntemleri ile yem sektöründe iş sağlığı ve güvenliği kriterlerinin ağırlıklandırılması. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20(2), 51-66.
• Özcan, S. G. (2019). İnşaat Sektöründe İş Kazalarına Neden Olan Faktörlerin Çok Kriterli Karar Verme Yöntemleriyle Değerlendirilmesi. (Yüksek Lisans Tezi, Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
• Saaty, T. L. (1980). The Analytic Hierarchy Process. McGraw-Hill: New York.
• Şahin, M., & Yurdugül, H. (2018). A content analysis study on the use of analytic hierarchy process in educational studies. Journal of Measurement and Evaluation in Education and Psychology, 9(4), 376-392. https://doi.org/10.21031/epod.373784
• Şenkayas, H., & Hekimoğlu, H. (2013). Çok kriterli tedarikçi seçimi problemine PROMETHEE yöntemi uygulaması. Verimlilik Dergisi, (2), 63-80.
• Tansoy, R.T. (2017). Tersanelerde İş Kazalarının Önlenmesinde Alınması Gereken Tedbirler Ve Risk Analizi. (Yüksek Lisans Tezi, Kocaeli Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü)
• Tezdoğan, T., & Taylan, M. (2009). Tersanelerdeki iş kazalarının istatistiki olarak incelenmesi. GMO Journal of Ship and Marine Technology, 180, 10-16.
• Uzun, S., & Kazan, H. (2016). Çok kriterli karar verme yöntemlerinden AHP TOPSIS ve PROMETHEE karşılaştırılması: Gemi inşada ana makine seçimi uygulaması. Journal of Transportation and Logistics, 1(1), 99-113. https://doi.org/10.22532/jtl.237889
• Ünal, Ö. F. (2012). Performans değerlemede analitik hiyerarşi prosesi (AHP) uygulamaları. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 7(1), 37-55.
• Viran, A., & Barlas, B. (2019). Gemilerde kapalı alanlarda yapılan çalışmalar ve iş kazalarının analizi. Gemi ve Deniz Teknolojisi (214), 19-36.
• Yılmaz, F., & İlhan, M. N. (2017). Analysis of occupational accidents and risk factors occurred on turkish flagged ships. Gemi ve Deniz Teknolojisi, (209), 55-70.
• Yorulmaz, M., & Öztürk, M. A. (2022). Tersanelerdeki iş kazası nedenlerinin önem düzeylerine göre belirlenmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, (41), 132-143.
• Yun, J. M., & Park, P. (2012). Development of Industrial Safety Management System for Shipbuilding Industry using RFID/USN”. 9th İnternational Conference on Ubiquitous Intelligence & Computing and 9th International Conference on Autonomic & Trusted Computing (UIC/ATC). 04-07 September, Fukuoka, Japan, 285-291.